Kategoriler
Tarih & Kültür

Yeni İtalya Devleti ve Risorgimento hareketi

Yeni İtalya devleti Risorgimento yani Yeniden Yükseliş hareketiyle oluştu. Daha önceki yazımızda İtalya'nın birleşmesi üstüne detaylı bir yazı hazırlamıştık. Şimdi ana başlıklar altında bu birleşmenin nedenlerini ve sonuçlarını ele alacağız. 1000 yıl süren bölünmeyi, İtalyan devletlerinin II. Vittorio Emanuele'nin krallığı altında birleşmesi izledi. Bütün İtalya'yı egemenliği altında birleştiren son devlet, MS V. yüzyıldan itibaren Batı Roma İmparatorluğu'nun yerine geçmiş olan Ostrogot Krallığıydı. Bu krallık Bizans tarafından yıkıldıktan sonra Kuzey İtalya Lombardlar tarafından fethedildi ve onlar da (Şarlman) Charlemagne İmparatorluğu'na katıldılar.

Yeni İtalya Devleti öncesindeki bölünmeler

1860 yılından önce İtalya Papa, Avusturyalılar veya Napoli'deki Bourbon'ların elindeydi
1860 yılından önce İtalya Papa, Avusturyalılar veya Napoli'deki Bourbon'ların elindeydi

Kuzey İtalya Charlemagne İmparatorluğu'na geçerken, Orta Çağ'da papalar Orta İtalya'da çok sayıda küçük devlete sahip olurken, Venedik, Floransa ve Cenova gibi refah içinde yaşayan şehir devletleri güçlerini artırdılar. Güney tarafında Normanlar Sicilya'yı fethetmişti.

XIV. yüzyılın sonlarında İtalya'da kültür, ekonomi ve devlet düzeni açısından birbirinden hayli farklı olan 5 büyük devlet vardı: Venedik ve Floransa Cumhuriyetleri, Milano Dükalığı, Papalık Devletleri ve Napoli Krallığı. 1800 yılından önce az sayıdaki aydınlar dışında İtalya'da ulus bilinci yerleşmiş değildi. Halk kitleleri cahildi ve tek sahip oldukları şey yöresel gelenekleriydi. Onlar için birleşik bir "İtalya" kavramı çok uzak ve önemsizdi.

Risorgimento (Yeniden Yükseliş) nedir?

 Risorgimento İtalya için ulusal bir uyanışı anlatmak için kullanılır
Risorgimento İtalya için ulusal bir uyanışı anlatmak için kullanılır

"Diriliş" veya "Yeniden Yükseliş" anlamına gelen "Risorgimento" adı XIX. yüzyılda İtalya'nın birleşmesiyle sonuçlanan ulusal bir canlanış hareketine verilen isimdir. Esin kaynağı Roma İmparatorluğu'ydu. XV. yüzyıldaki İtalyan rönesansı Eski Roma'ya karşı büyük hayranlık uyandırmıştı. Machiavelli Roma Cumhuriyeti'ni tüm zamanların en asil devleti olarak kabul ediyor ve onu yeniden canlandırma hayalleri kuruyordu. Sonunda İtalya'da ulus fikri oluştu ve bu düşünceler politik özgürleşme adı altında feodalizme ve Katolik bağnazlığına karşı çıkmak; güçlü şekilde savaşmaktı.

İtalyan milliyetçiliğini uyaran öncelikle Napolyon'un fetihleri oldu. Avrupa'nın başka bölgelerinde de olduğu gibi bu durum, yabancı işgaline karşı kızgınlığın yanında (halkın eğitilmeye başlaması ve modern yasalar gibi) Napolyon reformlarına karşı bir hayranlık da uyandırdı. Napolyon'un düşüşünden sonra İtalyan yurtseverler eski rejimin yönetimine boyun eğme konusunda giderek daha isteksiz oldular. Kuzey İtalya'nın gerici ve baskıcı Avusturyalı güçlü şansölye Prens Metternich tarafından yönetilmesine şiddetle direndiler.

İLGİLİ:  Santiago Ramon y Cajal | Modern nörobilimin kurucusu

Eğitimli İtalyanlar arasında birleşmeye yönelik ilk güçlü hareket ancak 1830'lu 1840'lı yıllarda başlayabildi. Bu hareketin lideri ayaklanma yoluyla ulaşılacak bağımsız ve birleşmiş bir cumhuriyeti savunan Giuseppe Mazzini oldu. Polis muhbirleri Mazzini'nin kurduğu örgütü dağıtmış ve kendisi de yaşamın büyük bölümünü sürgünde geçirmiş olsa da, hedefleri liberal Avrupa'da büyük sempati uyandırdı ve Verdi, Donizetti, Bellini ve Rossini gibi besteciler vatansever operalarıyla ona destek verdiler.

1848 ve ilk ayaklanmalar

Yeni İtalya Devleti

Beklenen ayaklanma 1848'de, Avrupa'daki "devrimler yılında" patlak verdi. Birçok İtalyan kentinde isyanlar çıktı; kısa süre içinde kuzey kentlerindeki Avusturya valileri uzaklaşmak zorunda kaldılar; Napoli ve Toscana hükümdarları ve Papa, liberal anayasalar çıkarmak zorunda kaldı. Mart ayında Avusturya'nın askeri müdahalesi Piemonte ordusunca durduruldu. Fakat kazanımlar kısa süreli oldu. Fransa'dan destek geleceği ümidi, haziran ayında Paris'te gerçekleşen halk devriminin bastırılması ve vatandaşlar ve işçilerin katliama uğramasıyla yıkılmış oldu.

İLGİLİ:  Tıbbın hikayesi: Her şey nasıl başladı?

Kont Radetzky komutasındaki bir Avusturya karşı harekatı Piemontelilerin Custozza ve Novara'da yenilmesi ve barış talep etmesiyle sonuçlandı. Tüm İtalya'da eski düzen güç kullanılarak yeniden sağlandı. Vatanseverler yurt dışına veya yer altına kaçtı. İdealler yaşamaya devam etti, fakat bir halk ayaklanmasının tek başına Yeni İtalya Devleti için yeterli olmayacağı belli oldu.

Piemonte Krallığı nasıl ön plana çıktı?

Piemonte 1849'dan sonra anayasasını koruyabilen ve Avusturya hükümranlığından bağımsız kalabilen tek devletti. Yeni Kral II. Vittorio Emanuele çoşkulu bir meşrutiyetçiydi. Onun bu tutkusunu, 1852 yılından sonra Piemonte'yi modernleştirmeye girişen ve çok yetenekli bir devlet adamı olan başbakan Kont Cavour da destekliyordu. Cavour demiryolları ve yollar inşa etti, ticareti ve ticaret anlaşmalarını teşvik etti. Piemonte Krallığı, Fransa'nın yardımı olmadan Kuzey İtalya'nın Avusturya hükümranlığından kurtulamayacağını fark etmişti ve bunu sağlamaya çalıştı.

Kırım Savaşı'nda İngiltere ve Fransa'nın savaşmak üzere 15.000 kişilik bir kuvvet gönderdi ve böylece 1856 yılındaki Paris Kongresi'ne katılma ve Fransa İmparatoru III. Napolyon'u etkileme şansını elde etti.

Yeni İtalya Devleti

Sonuç, 1858 yılında Plombieres'de yapılan bir anlaşma oldu. Fransa ve Piemonte bir istila tehlikesi durumunda Avusturya'ya karşı birlikte savaşacaklardı. Piemonte Lombardia ve Venedik'i Avusturya'dan alacak ve Kuzey ve Orta İtalya'yla birleşecekti. Bunun karşılığında Nice ve Savoia'yı Fransa'ya bırakacaktı. Bir yıl sonra beklenen savaş çıktı. 1859 yılında Piemonte ve Fransa orduları sırasıyla Magenta ve Solferino'da Avusturyalıları yenilgiye uğrattılar.

İLGİLİ:  İkinci Viyana Kuşatması neden başarısız oldu?

Fakat III. Napolyon bir süre sonra Avusturya'yla ayrı bir barış antlaşması yaptı ve ülke yalnızca Lombardia'dan vazgeçti. Bunu öğrenen Cavour şaşırdı, fakat olaylar anlaşmaya sadık kalınamayacak kadar ileri gitmişti. Napolyon'un ihaneti Avrupa'da liberal çevrelerden tepki aldı. Cavour bocalayan İmparator'u Avusturya'yla olan antlaşmayı reddetmeye ikna etti. Milliyetçi ivmenin 1849'da olduğu gibi kaybolması gerektiğini fark ediyordu. Bir sonraki hareket Mayıs 1860 döneminde Cenova yakınındaki Quarto'dan, Garibaldi'nin "Binler"ini taşıyan iki buharlı geminin gizlilik içinde ayrılması olacaktı.

Yeni İtalya Devleti kuruluyor

Yeni İtalya Devleti / Garibaldi 26 Ekim 1860'ta Napoli yakınlarında komutayı Kral II. Vittoria Emanuele'ye bıraktı
Garibaldi 26 Ekim 1860'ta Napoli yakınlarında komutayı Kral II. Vittoria Emanuele'ye bıraktı

İtalya'nın birleşmesi Cavour'un 1861 yılındaki ölümünden sonra gerçekleşti. İtalya 1866 yılındaki Avusturya-Prusya Savaşı sırasında önce Avusturya'dan Venedik'i aldı ve 1870 Fransa – Prusya Savaşı sırasında Fransız garnizonunun bölgeden ayrılmasıyla daha sonra papadan Roma'yı aldı.

Fakat Yeni İtalya Devleti Garibaldi ve Mazzini'nin istediği halk demokrasisine değil, Piemonte'nin dar ve tutucu anayasasına dayanmaktaydı. Bu sistemde monarşi, atanmış bir senato ve seçilmiş bir yasama meclisinden ibaretti. 27 milyon kişilik nüfusun sadece %2'si mülk sahipliğine dayanarak oy kullanabiliyordu. 1882 yılında bu oran yalnızca %7'ye yükselmişti.

Kuzey ve Güney arasındaki büyük kültürel ve ekonomik uçurum kapanmadı, aksine birçok nedenle derinleşti. Merkezi vergilendirme fakir Güney'de kızgınlık yarattı ver birleşmeden kısa süre sonra iç savaşa neden oldu. Yüzeysel olarak tek bir ülke gibi görünen Yeni İtalya'da bölgeye bağlılık duygusu ön plana çıktı. Birçok kişi federal yapılanmanın daha iyi olabileceği düşüncesindeydi. 1920'lerdeki faşizmin yükselişinden merkezi üniter devletin başarısızlığı sorumlu olacaktı.

Yazar Berkay Alpkunt

Coğrafya ve astronomi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları canlı hayatı, bilim tarihi ve ülkeler olarak sıralanır. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarıyla ilgilidir.