Kategoriler
Yeryüzü & Tabiat

Köpek balığının gelişimi ve değişimi: Antik türlerden bugüne

Köpek balığının evrimi hakkında konuşalım. Zamanda geriye gidip Ordovisyen döneminin – yaklaşık 420 milyon yıl önce – ilk, olağanüstü tarih öncesi köpek balıklarına baksaydınız onların soyundan gelenlerin bugün böylesine baskın yaratıklar olacaklarını tahmin edemezdiniz. Köpek balıkları kendi başlarına pliosaurs ve mosasaurs gibi yırtıcı deniz sürüngenlerine karşı mücadele etmiştir.

Köpek balığının evrimi

Bugün, dünyadaki az sayıda canlı, Büyük Beyaz Köpek balığı kadar korku veriyor. Eğer 10 kat daha büyük olan Megalodon'u hariç tutarsak, doğada saf ölüm makinesine en yakın şeydir.

Ancak köpek balığı evrimini tartışmadan önce, "köpek balığı" ile ne demek istediğimizi tanımlamak önemli. Teknik olarak köpek balıkları, iskeletleri kemikten ziyade kıkırdaktan yapılmış bir balık alt grubu. Aerodinamik, hidrodinamik şekilleri, keskin dişleri ve zımpara kağıdı benzeri derileriyle ayırt edilirler. Kıkırdak iskeleti fosilleri kemikler kadar uzun dayanmazlar (bu da Paleontologlar için sinir bozucudur). Bu yüzden pek çok tarih öncesi köpek balığının sadece fosilleşmiş dişleri bulunabiliyor.

İLGİLİ:  Dünyanın en büyük köpekbalığı 50 yaşında ve 6 metre uzunluğunda

İlk köpek balıkları

köpek balığının gelişimi
Cladoselache

Bazı fosilleşmiş pullar dışında, ilk köpek balıklarına dair doğrudan kanıt yolunda elimizde fazla bir şey yok. Ancak ilk köpek balıklarının yaklaşık 420 milyon yıl önce Ordovisyen döneminde geliştiğine inanılıyor (ilk tetrapodlar – dört üyeliler – 400 milyon yıl öncesine kadar denizden çıkmadı). Büyük fosil kanıtına rastlanan en önemli cins, birçok örneği Amerika'nın orta batı bölgesinde bulunan, telafuzu zor Cladoselache'dir. Böylesine antik bir köpek balığından beklediğimiz gibi, Cladoselache oldukça küçüktü ve bazı köpek balığı benzeri olmayan özelliklere sahipti. Pulları yoktu (ağzı ve gözlerinin etrafındaki küçük alanlar hariç) ve clasper'den (çiftleşme organı) yoksundular.

Köpek balığının evrimi Orthacanthus
Orthacanthus

Cladoselache'den sonra, eski zamanların en önemli tarih öncesi köpek balıkları Stethacanthus, Orthacanthus ve Xenacanthus'tur. Stethacanthus burundan kuyruğa sadece 1.8 metreydi, ancak halihazırda tüm köpek balığı özelliklerine sahipti: Pullar, keskin dişler, belirgin bir kanat yapısı ve zarif, hidrodinamik yapı. Bu cinsi ayıran şey, muhtemelen çiftleşme sırasında kullanılan, erkeklerin sırtlarındaki tuhaf, ütü masası benzeri yapılardı. Eşit derecede eski Stethacanthus ve Orthacanthus tatlı su köpek balıklarıydı; küçük boyutları, yılan balığı gövdeleri ve kafalarının tepesinden çıkıntı yapan tuhaf dikenlere (rahatsız edici yırtıcı hayvanlara zehir salgılayan) sahiplerdi.

İLGİLİ:  Eşeysiz ve eşeyli üreme

Mezozoik çağın köpek balıkları

Önceki jeolojik dönemlerde ne kadar yaygın olduklarını göz önünde bulundurarak, köpek balıkları, Mezozoik Çağ'ın çoğu döneminde, iktinozorlar ve plesiosaurlar gibi deniz sürüngenlerinin yoğun rekabetinden dolayı nispeten gizlenerek yaşadılar. Bugüne kadarki en başarılı cins, tam anlamıyla hayatta kalmak için yaratılmış olan Hybodus'tu: Bu tarih öncesi köpek balığı iki tür dişe sahipti; balık yemek için keskin olanlar ve yumuşakçaları ezmek için düz olanlar. Ayrıca sırt yüzgecinden dışarı çıkan keskin bir bıçağı vardı (diğer avcılardan korunmak için).

köpek balığının evrimi Hybodus
Hybodus

Hybodus'un kıkırdaklı iskeleti alışılmadık derecede sertti ve kireçliydi, bu durum köpek balığının hem fosil kayıtlarında hem de Trias'tan erken Kretase dönemlerine kadar dünya okyanuslarında kalmasını açıklamaktadır.

Tarih öncesi köpek balıkları, yaklaşık 100 milyon yıl önce, Orta Kretase döneminde kendi başlarına ortaya çıktılar. Hem Cretoxyrhina (yaklaşık 7.5 metre uzunluğunda) hem de Squalicorax (yaklaşık 4.5 metre uzunluğunda) bugünün "gerçek" köpek balıklarına oldukça benzemektedir. Öyle ki Squalicorax'ın, yaşam alanlarına giren dinozorları avladığına dair doğrudan diş izi kanıtları vardır. Belki de Kretase döneminden en şaşırtıcı köpek balığı, son zamanlarda keşfedilen Ptychodus'tur. Çok sayıda yassı dişi ile büyük balık veya su sürüngenleri yerine küçük yumuşakçaları öğütmek için adapte olmuş 9 metre uzunluğunda bir canavardı.

Mezozoikten sonrakiler

Megalodon
Megalodon 20 metre uzunluğunda ve 50 ton ağırlığındaydı

Dinozorların (ve onların sudaki kuzenlerinin) neslinin 65 milyon yıl önce tükenmesinden sonra tarih öncesi köpek balıkları bugün bildiğimiz acımasız ölüm makineleri olmaya doğru yavaşça özgürleştiler. Miyosen döneminin köpek balıklarına ilişkin fosil kanıtları neredeyse yalnızca dişlerden ibarettir. Örneğin Büyük Beyaz'a yakın boyutlu Otodus neredeyse sadece dişlerinden biliniyor. paleontologlar bu 30 metre uzunluğundaki köpek balığının gövdesini dişlerinden yola çıkarak inşa ettiler.

İLGİLİ:  Rudolf Virchow | Hayatı, hücre teorisi ve buluşları

Senozoik döneminin en ünlü tarih öncesi köpek balığı Megalodon'dur; yetişkinler baştan kuyruğa 20 metre ölçülüp 50 ton ağırlığa sahipti. Megalodon, balinalardan, yunuslardan ve foklardan dev balıklara ve (muhtemelen) eşit derecede büyük mürekkep balıklarına kadar her şeyi yiyen, dünya okyanuslarının en büyük avcısıdır. Birkaç milyon yıl önce, eşit derecede büyük bir balina olan Leviathan'ı avlamış bile olabilir. Hiç kimse bu canavarın neden iki milyon yıl önce soyunun tükendiğini bilmiyor; en muhtemel adaylar arasında iklim değişikliği ve av kaybı var.

Yazar Burcu Kara

Genellikle modern tarih, yakın tarih ve popüler bilim üstüne içerikler üretiyor. Özel ilgi alanları arasında Kuzey Afrika ve Güney Amerika'nın sömürge tarihi ve Avrupa'daki eski monarşiler yer alıyor.