Kategoriler
Tarih & Kültür

Somme Muharebesi: Batı Cephesi'nde asker kıyımı

Somme Muharebesi ya da Çarpışması Birinci Dünya Savaşı'nın dönük noktalarından birisiydi. Bu yazımızda savaşın günleri detaylıca anlatıyoruz. Verdun'de Fransızlara yardım etme kaygısıyla İngilizlerin Somme cephesinde Almanlara saldırması, ilk gün yaşanan dehşette 19000 cana mal oldu.

Somme saldırısının arkasındaki plan, çok sade bir fikirden yola çıkmıştı; büyük bir topçu gücünü bir araya getir, savaşın en uzun süreli topçu atışıyla düşman savunmasını yerle bir et, karşı tarafın bir askerine karşı yedi askerle saldırıya geç, böylece düşman mevzilerini ele geçir. İngiliz ordusunun şimdiye değin kalkıştığı en büyük harekat olacaktı bu; 29 km'lik bir cephe boyunca, 120000 kişi katılmıştı harekata.

17 tümenden 4'ü meslekten askerdi, ama geri kalan 13'ü ya kara ordusu yedeklerinden ya da Kitchener'in "Yeni Ordu"sundan, "kral ve vatan için" savaşmak üzere asker alma merkezlerini dolduran yarım milyon hevesli arasından tek tek seçilmiş gönüllülerden oluşuyordu. Çoğu, Tyne kıyısındaki dükkan sahipleri veya Glasgow'lu Çocuklar Tugayı'nın üyeleri gibi, belirli bölge veya meslek gruplarından, omuz omuza savaşmak için gönüllü yazılmış kişilerin oluşturduğu Pals Bataillons'a (Arkadaş Tugayları) katılmıştı. Alman mevzilerinin sekiz gün boyunca eşi görülmemiş bir yoğunlukta topçu ateşiyle dövülmesinin ardından, çoğu acemi birliklerden oluşan ordu, 1 Temmuz Cumartesi sabahı 07:30'da saldırıya geçti.

Aralarında 1.80 m'lik mesafe bırakarak ve birbiri ardından 90 m aralıklarla ilerleyen dalgalar halinde saldırdılar. Birinci dalgada her asker bir tüfek, cephane ve 27 kg'ı aşan malzeme taşıyordu. İkinci dalganın yükü daha da ağırdı; onlar da haberci güvercinler, işaret donanımı, tomar tomar dikenli tel ve ele geçirilecek mevzilere döşenecek tahtaları taşıyordu.

1 Temmuz'daki ilk saldırıan sonra ''Yeni Ordu''nun taburları, birbiri ardına biçilirken, Somme cephesindeki sert çatışma sürdü gitti. Siperdeki yaşam, sakin zamanlarda bile Fransızlar için olduğu gibi, İngilizler için de berbattı
1 Temmuz'daki ilk saldırıan sonra "Yeni Ordu"nun taburları, birbiri ardına biçilirken, Somme cephesindeki sert çatışma sürdü gitti. Siperdeki yaşam, sakin zamanlarda bile Fransızlar için olduğu gibi, İngilizler için de berbattı

Gün sona erdiğinde İngilizler yaklaşık 60000 zayiat vermiş, harekata katılan tüm gücün hemen hemen yarısını kaybetmişti. Savaş dışı kalan her üç kişiden biri ölmüştü. Newfoundland birliğinin kaybı yüzde 91'di. 36. Ulster Tümen, o güne kadar girmiş olduğu bu ilk savaşta tam dört tane Victoria Nişanı kazandı ve Alman hatlarına doğru o kadar ileri gitti ki sonunda ele geçirdiği dayanak noktasını geri vermek ve çarpışarak geri çekilmek zorunda kaldı. Şaşılacak şey şudur ki, bu felaketten sonra bile Alman hatlarında, izleyen birkaç gün içinde yararlanılabilecek çatlaklar bulunuyordu. Bu fırsatlar kararsızlık yüzünden kaçırıldı, ama gene de saldırının umutsuzca sürdürülmesine izin verildi. Kasım ayına kadar 400000 İngiliz askeri ölü, yararlı ya da esir olarak kaybedildi.

Felaket adeta dikkatle tasarlanmış ve özenle hazırlanmıştı. 5 Aralık 1915'te Fransız General Joseph Joffre, müttefik komutları bir toplantıya çağırdı; o zamana kadar hep Fransızların öldüğünü iddia etti. Joffre yükün daha dengeli biçimde paylaşılması gerektiğini ve Fransız ve İngiliz askerlerinin, cephelerinin birleştiği nokta olan, Somme vadisinin her iki yakında, kol kola ilerlemesi gerektiğini düşünüyordu. Ama arazi saldırı için pek uygun değildi. Almanlar kazdıkları siperlere güzelce gömülmüş, tepe yukarı savaşmak zorunda olan Fransız ve İngilizlere yukarıdan bakıyorlardı. Bir yarma hareketi başarılsa bile kazanılacak büyük bir ödül yoktu. Böyle olduğu halde İngilizler, Fransızların verdiği 40 tümene ek olarak, 25. hatta belki de 30 tümeni cepheye sürmeye razı olmuşlardı.

İLGİLİ:  Avrupa Ordusu fikri üzerinde resmi anlaşmaya varıldı

Sonra, Şubat 1916'da Almanlar, o zamana kadar İtilaf Devletleri'ni pahalı ve sonuçsuz saldırılara zorlamış olan savunma taktiğinden vazgeçerek saldırıya geçmeye karar verince, Fransız – İngiliz stratejisi ters yüz oldu. Alman Genelkurmay Başkanı General Erich von Falkenhayn, Fransız ordusunun yok edilmesinin düşmanın bozguna uğraması anlamına geleceğine inanmıştı. 1915 yılı boyunca harcadığı çabadan zayıf düşen Fransız ordusunun, Verdun sınır kalesini korumaya çalışıp zorlandığında tüm kanı akıp gidecekti. Bu kale 1971-1871 Fransa-Prusya Savaşı'nda da, Alman ordularının eline düşen son büyük savunma noktasıydı.

Verdun'de Almanlar yeniliyor

Savaşın yaşandığı hafta 1,5 milyondan fazla mermi ateşlendi / Verdun - Somme
Savaşın yaşandığı hafta 1,5 milyondan fazla mermi ateşlendi

Falkenhayn Fransızların savunmasız kalacak şehre asker yığacağını ve onları orada kenti kuşatan ağır toplarıyla yok edilebileceğini hesaplamıştı. Ruhsal çözümlemesi doğru ama hesapları yanlış çıktı. Verdun Çarpışması bittiğinde Fransız ordusunun dörtte üçünden fazlası orayı korumak için görev yapmış ve Almanlara neredeyse kendi kayıpları kadar ağır kayıplar verdirmişti.

Verdun'e saldırının en kısa vadeli sonucu İngiliz birliklerinin cephe hattında Fransızların yerini almak zorunda kalması oldu. Tasarlanan ortak saldırıya gelince Fransızlar şimdi 40 değil, yalnızca 16 tümeni verebiliyorlardı; gerçekte, sonunda savaşa sadece 5 tümen katılabildi. Harekatı komuta eden General Sir Henry Rawlinson hedeflerini, Verdun üzerindeki baskıyı azaltmak ve "olabildiğince çok Alman öldürmek" olarak yeniden saptadı. Fransızlar ısrarla tarihi ileri atmak istediklerinde, Rawlinson şöyle dedi: "Politikacılar arasında barış söylentileri dolaşıyor, bu yüzden söylentiler olgunlaşmadan önce işi bitirmek daha iyi olacaktır."

Sonunda kurtuluş doğu cephesinden geldi, General Brusilov'un ustaca planlanmış bir saldırısı, General von Falkenhayn'ı, gevşemekte olan Avusturya – Macaristan ordularını desteklemek amacıyla bazı birlikleri Verdun'den çekmeye zorlamıştı. Haziranın dördüncü haftasına gelindiğinde Verdun bunalımı sona ermişti. Yine de, önceden planlanan harekattan vazgeçmemek kaygısıyla Somme kıyısında saldırı sürdürüldü.

İngiliz ordusunun Hint süvarileri, 1916
İngiliz ordusunun Hint süvarileri, 1916

Ne var ki o birinci derecede önemli planın dayanaklarından hemen hemen hepsinin yanlış olduğu giderek anlaşılacaktı. İngiliz bataryaları gereğinden hafif toplardan ve gereğinden ağır toplardan oluşuyordu. Dikenli teller kesilmemişti ve Almanlar topçuların baraj atışı ile saldırının başlaması arasındaki birkaç dakika içerisinde yedeklerini çağırmaya ve makineli tüfek ekiplerini cepheye sürmeye zaman bulabilmişlerdi. O zamana kadar da derin siperlerde güvenlik içinde beklemişlerdi.

Fransızlar gün boyu, hedeflerinin beşte dördünü ele geçirerek ve İngilizlerin alabildiğinin iki katı tutsak alarak işin nasıl yapılması gerektiğini gösterdiler. Tören alayı gibi dalgalar halinde değil, birbirini açtığı ateşle koruyan küçük gruplar halinde ilerliyorlardı. Fransızlar, saldırdıkları Almanlardan daha az insan kaybettiler; İngilizlerse Almanların kayıplarının yedi katını verdiler.

1916 yılının dehşetini unutamayacak olan her iki ülke de, o dönemde çektiklerinden ayrı ayrı dersler çıkardılar. 1939 yılında tekrar Almanlarla karşı karşıya geldiklerinde, Fransızlar Maginot Hattı'nın arkasına çekilerek bir savunma stratejisi benimsediler. Bir sonraki İngiliz generalleri kuşağı da, saldırı taktiklerini terk etmeseler de asker harcamamayı en önemli ilke olarak benimsediler. Her iki tepki de Verdun'de felakete uğramış bir askerin kehaneti andıran sözcüklerini doğruluyordu: "Bunu bize bir daha asla yaptıramayacaklar…'

Somme Muharebesi: Batı Cephesi'nde asker kıyımı yazımız burada son buldu. Benzer içerikler için: https://evrenatlasi.com/k/tarih-kultur/

Yazar Berkay Alpkunt

Coğrafya ve astronomi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları canlı hayatı, bilim tarihi ve ülkeler olarak sıralanır. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarına ilgilidir.