Kategoriler
Bilim & İnsan

Benjamin Franklin | ABD kurucularından, yazar, mucit

Amerika Birleşik Devletleri'nin doğduğu 4 Temmuz 1776'da Bağımsızlık Bildirgesi'ni imzalayanlardan biri de Benjamin Franklin olmuştu. Başarılı bir devlet adamı olmanın yanında Franklin, bilimsel buluş ve araştırma alanında, 18. yüzyılın önemli kişiliklerden biriydi. Ünlü mucit, tam anlamıyla, yeni bir ulusun ihtiyaç duyduğu bir kişilikti.

Benjamin Franklin kimdir?

Benjamin Franklin, Massachussets eyaletindeki Boston'da doğdu. 17 kardeşten biriydi ve anne babası onu ancak iki yıl okula gönderebilirdi. Öğrenmeye çok meraklı bir çocuk ve doymak bilmez bir okur olan Franklin, 12 yaşındayken ağabeyinin matbaasındaki çırak olarak çalışmaya başladı. Beş yıl sonra onunla anlaşmazlığa düşünce, yeni bir yaşam kurmak amacıyla evden kaçarak Philadelphia'ya gitti. Beş parasız bir genç olarak, yine bir matbaa firmasında çıraklık yapmaya başladı ve çok geçmeden kendi matbaasını kurdu.

1740'lı yıllarda, artık bir yayımcılık şirketine ve bir gazete sahip olan Franklin, bu başarısının yanında, giderek bilimsel araştırmalar üzerinde yoğunlaştı. Benjamin Franklin, toplumu daha ileriye götürmek için bilimden ve teknolojiden yararlanılabileceği düşüncesindeydi. Bu amaçla 1743'te American Philosophical Society'yi (Amerikan Felsefe Cemiyeti) kurdu. Bu, ülkede aydınların kurduğu ilk kurumdu. Aynı yıl, evlerin ısıtılmasında daha verimli ve daha temiz bir yöntem sunan Franklin Sobası olarak bilinen aygıtı geliştirdi. Kamunun yararlanmasını istediğinden, bu aygıt için patent başvurusunda bulunmadı.

İLGİLİ:  Yaz saati uygulaması nedir? Kim tarafından önerilmiştir?

1749'da Franklin araştırmalarına daha çok zaman ayırabilmek için iş hayatından çekildi. Optik alanında yaptığı çalışmalar sonunda, çift odaklı gözlükler geliştirdi. Başka bilim insanları da büyük olasılıkla aynı zamanlarda bu buluşu gerçekleştirmişti. Çift odaklı gözlükler, tek bir gözlükte bir çift gözlük kullanılmış gibi görünen, ayrık mercek düzeneği ilkesine dayanan bir buluştu. Uzak ve yakın için değişik gözlükler kullanmak ve bu nedenle gözlük değiştirmek zorunda kalan kimseler için bu buluş çok yararlıydı.

O dönemde, yapılar genellikle ahşap malzemeden yapıldığı için, yangına karşı alınacak önlemler çok önemliydi. 1736'da, Franklin ABD'nin ilk gönüllü itfaiye birliklerinden birini kurdu. 1752'de ülkenin yangınla ilgili sigorta şirketini de kuran Franklin, yıldırım yüzünden çıkan yangınları engelleyen, en ünlü buluşu paratoneri icat etti.

Uçurtma deneyi, ilk hastane, ilk üniversite

Franklin'in Gulf Stream haritası, 1786. Franklin akıntıyı keşfeden değil, ama onu ilk kez sistematik biçimde inceleyen kişidir
Franklin'in Gulf Stream haritası, 1786. Franklin akıntıyı keşfeden değil, ama onu ilk kez sistematik biçimde inceleyen kişidir

Paratonerler ya da yıldırımsavarlar, toprağa bağlı, ucu sivri metal çubuklardı. Bulutlardaki elektriği toprağa boşaltan paratonerler, yıldırım çarpması riskini büyük ölçüde azalttı. Yıldırım düştüğünde yapının üzerindeki paratoner, elektriği toprağa verirken yapıyı da korumuş oluyordu. Günümüzde basit, hatta önemsiz bir buluş gibi görünebilecek olan paratoner, Franklin'in yaşadığı dönemde tam bir çalkantıya yol açtı. Bu buluş, doğanın güçlerini bütünüyle kavramanın önemli pratik sonuçlar yaratabileceği düşüncesini bir kez daha desteklemişti.

Franklin'in elektrik ve paratonerle ilgili çalışmaları, onu 1752'de ünlü uçurtma deneyini yapmaya yöneltti. Bir firtına sırasında Franklin, bir uçurmayı elektrik yüklü bir buluta doğru uçurdu ve elektrik yükünü uçurtmanın ıslak ipi boyunca aşağıya doğru çekti. Böylece yıldırımın elektriksel bir olay olduğu ilk kez kanıtlanmış oldu.

İLGİLİ:  Yaz saati uygulaması nedir? Kim tarafından önerilmiştir?

1757-1775 yılları arasında Franklin, zamanının büyük bölümünü ABD ile Avrupa arasında gidip gelerek geçirdi. Amerika'nın bağımsızlığıyla sonuçlanacak olan bu çalkantılı yıllarda, İngiliz, Fransız ve Amerikalı devlet adamları arasında yapılan görüşmelerde rol oynadı. Bu dönemde, Meksika Körfezi'nden başlayan ve Atlas Okyanusu yoluyla Avrupa'ya ulaşan tehlikeli Gulf Stream sıcak okyanus akıntısının ayrıntılı bir incelemesini yapan ilk kişi oldu. Hazırladığı harita okyanus boyunca yapılan yolculukların ve posta hizmetlerinin hızlanmasını sağladı.

Bilimsel araştırmalarından başka, Franklin ABD'nin ödünç kitap veren ilk kitaplığını kurdu (The Library Company, 1731); ülkenin ilk hastanesini (Pennsylvania, 1751) ve üniversitesini oluşturdu. Çevreyle ilgili yasaları ilk kez gündeme getirmesinin yanında, köleliğin kaldırılması davasında sözcülük yaptı. Franklin, aynı zamanda ABD'nin ilk posta bakanıydı. Bundan dolay, ülkenin ilk posta pulu, 1847'de onun anısına basıldı.

Elektrik alanında araştırmalar

İlk ilkel kondansatör olan Leyden Kavanozu / Benjamin Franklin
İlk ilkel kondansatör olan Leyden Kavanozu

Benjamin Franklin, yaşadığı dönemde büyük ilgi duyulan elektrik alanında yaptığı çalışmalardan sonra paratoneri tasarladı. 1747'de evinde bir laboratuvar kurdu. 1740'lı yılların ortasında Almanya ve Hollanda'dan bilim insanları leyden kavanozu adı verilen bir aygıt içinde yüksek miktarda elektrik depolamayı başardılar. Franklin ise daha güçlü bir etki yaratabilmek amacıyla bu kaplardan birkaçını bir araya getirdi.

İLGİLİ:  Yaz saati uygulaması nedir? Kim tarafından önerilmiştir?

Royal Society'ye (Kraliyet Cemiyeti) yazdığı beş mektupta, elektrik alanında yapılması gereken çalışmalar için temel ilkeleri belirledi. Yükleme ve boşalma terimlerini ilk kez o kullandı. Aynı zamanda, "pozitif" ve "negatif" elektrik konusunda ilk kez bilimsel yazı yazan ve elektrik yükünün "yaratılmadığını", yalnızca bir yerden diğerine iletildiğini ilk kez ortaya çıkaran kişiydi.

Benjamin Franklin hakkında sıkça sorulan sorular

Benjamin Franklin'in çocukluk yılları nasıldı?

Benjamin Franklin, mütevazı bir esnaf olarak sabun ve mum üreten bir babanın, 17 çocuğunun 10. oğlu olarak doğdu. Çok erken yaşta okumayı öğrendi ve bir yıl dilbilgisi okulunda özel öğretmen altında eğitim aldı. Ancak örgün eğitimi 10 yaşında bitti.

Benjamin Franklin ne yaptı?

Benjamin Franklin bir matbaacı, yayıncı, yazar, mucit, bilim adamı ve diplomattı. Kurucu Babaların en önde gelenlerinden biri olarak Bağımsızlık Bildirgesi'nin taslağına katkı sağlayarak imzalayanlardan biriydi, Amerikan Devrimi sırasında Fransa'da ABD'yi temsil etti ve Anayasa Konvansiyonu'na delege oldu.

Benjamin Franklin neleri keşfetti?

Benjamin Franklin elektriğin doğası konusunda önemli bilimsel katkılar sundu. Tespitleri arasında, pozitif ve negatif yüklerin veya cisimlerin elektrifikasyon durumlarının, tam olarak eşit miktarlarda gerçekleşmesi gerektiği gerçeği vardı – bugün elektrik yükünün korunumu yasası olarak bilinen çok önemli bir bilimsel prensip.

Benjamin Franklin kimdir? ABD kurucularından, yayıncı, mucit yazımız burada son buldu. Benzer içerikler için: https://evrenatlasi.com/k/bilim-teknoloji/

Yazar Berkay Alpkunt

Coğrafya ve astronomi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları canlı hayatı, bilim tarihi ve ülkeler olarak sıralanır. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarıyla ilgilidir.