Kategoriler
Bilim & İnsan

Charles Babbage | İlk bilgisayar bilimci, bilgi işlemin babası

Reklam

Azimli olmasıyla bilinen Charles Babbage modern bilgisayarın bulunmasından çok önce, karmaşık matematiksel işlemlerin üstesinden gelebilecek makineler tasarladı ve dünyanın ilk programlanabilir hesaplama aygıtını geliştirdi. Parlak bir matematikçi olan Babbage, demiryollarıyla yapılan yolculuğun gelişmesi ve iş verimliliğinin artması gibi alanlara katkıda bulundu.

Charles Babbage kimdir?

Babbage çok meraklı bir çocuktu. Otobiyografisinde, kendisine ne zaman yeni bir oyuncak alınsa, annesine "İçinde ne var?" diye sormayı adet haline getirdiğini söyler. Bir başka adeti de, nasıl çalıştıklarını anlamak için onları kırmaktı. Bu merak duygusu, Babbage'ın makineleri ve onların mekanizmalarını çok küçük yaşta anlamasını sağladı.

1810'da, Cambridge Üniversitesi, Trinity College'ta matematik eğitimine başladı. O dönemde, matematikçiler ve mühendisler hesap yaparken çizelgelerle dolu kitaplara başvuruyorlardı. Bu kitaplarda, trigonometrik fonksiyon (sinüs, kosinüs, tanjant) ve logaritma çizelgeleri yer alıyordu. Yüzlerce çizelge ve her çizelgede binlerce sayı bulunuyordu. Çizelgelerdeki değerler elle ya da "hesap yapan kişiler"ce çıkarılıyordu.

1812'de Charles Babbage, Peterhouse kolejine geçiş yaptı. Okulun kitaplığında yaptığı çalışmalarda, sayısal çizelgelerde çok sayıda yanlış olduğunu gördü. Bunlar daha çok, insan elinden çıkma yanlışlardı. O dönemde çeşitli mekanik hesap aygıtları kullanılıyordu. Ama bunlar, ancak sınırlı işlemler için işe yarayan araçlardı. Bu gözlemlerinden yola çıkan Babbage, söz konusu çizelgeleri çok hızlı bir biçimde hesaplayabilecek ve insan hatasını ortadan kaldırabilecek bir makine tasarladı.

1822'de hesap makinesi tasarısı için Royal Astronomical Society'de (Kraliyet Gökbilim Derneği) bir öneri götürdü. Babbage da işi denetlemesi için bir mühendis görevlendirdi. Mühendis, Babbage'ın evine yakın bir yerde, özenli çalışmaları sonucu tasarladığı takım tezgahının bulunduğu işlikte çalışmaya başladı. Bu devasa işin yerine getirebilmesi için Babbage, İngiliz hükümetinden sürekli maddi yardım talep ediyor ve alıyordu.

Reklam

Bitirilemeyen projeler

Charles Babbage, fark makinesi
Fark Makinesi

Charles Babbage önerdiği aygıta "Fark Makinesi" adını koymuştu. Belki de çalışmaların çok karmaşık olmasından ötürü, Babbage ve mühendis arasında anlaşmazlıklar baş gösterdi ve makine hiçbir zaman bitirilemedi. Hükümet 1842'de projeye verdiği desteği durdurdu. Babbage daha sonraki yıllarda makineyi geliştirdi ve ona "Fark Makinesi 2" adını verdi. 1991'de Londra Bilim Müzesi Babbage'ın tasarımını izleyerek makineyi hayata geçirdi. 2005'te ise bu makineye yine Babbage'ın tasarımı olan yazıcı eklendi. Her iki aygıt da kusursuz biçimde çalıştı.

1827'de babası, karısı ve bir oğlu ölünce Babbage çalışmalarına ara vererek Avrupa'da yolculuğa çıktı. Yolculuğu sırasında, bir dizi talimatı yerine getirebilecek daha kapsamlı bir hesap aygıtı üzerinde düşündü. Babbage'ın kafasında, girdinin delikli kartlarla verileceği, yanıtları depolayan ve ayrıca çıktıların sunulabileceği bir yazıcısı olan bir makine vardı. 1835'te, "Analitik Makine" için yaptığı çok sayıda tasarımdan ilkini üretti. Bu makine, günümüzde kullanılan programlanabilir bilgisayarın öncüsüydü. Söz konusu tasarım, büyük boyutlu 500 teknik çizim, 1000 sayfa tutan mühendislik hesapları ve binlerce sayfa uzunluğunda taslaklardan oluşuyordu. Ne yazık ki, bu makine de hiçbir zaman tamamlanamadı.

Babbage'ın tasarımları modern bilgisayarın öncülerine esin verirken başka alanlarda da önemli etkileri görüldü. Babbage, 1820'li yıllarda Avrupa'da yolculuk yaparken çeşitli fabrikaları gezdi ve buralarda uygulanan üretim biçimlerini inceledi. 1832'de "Makinelerin ve İmalatın Ekonomisi" adlı kitabını yayımlattı. Bu yapıt, günümüzde yöneylem araştırması olarak bilinen, iş alanının ve endüstrinin verimliliği üzerine yapılan araştırmaların başlangıcı sayılır. Babbage ayrıca, geliştirdiği yöntemleri İngiltere'de postacılık sistemine uyguladı. Sonuç, dünyanın ilk ucuz ve verimli postacılık sistemiydi.

Babbage aynı zamanda, o dönemde henüz emekleme dönemindeki demiryolu sisteminin verimliliği üzerine çalışmalar yaptı. Bu çalışmalarının yanında, yolculuk sırasında sarsıntıları kaydedebilecek aletlerin olduğu özel bir araç ve lokomotif mahzumu olarak da bilinen, hareket halindeki trenin önündeki nesneleri raylardan uzaklaştıran bir aygıt geliştirdi.

Charles Babbage ve Analitik Makine

Charles Babbage, Analitik Makine
Analitik Makine

Babbage'ın Analitik Makine'si bilinen ilk genel amaçlı mekanik bilgisayar tasarımıydı. Hiçbir zaman bitirilmese de makinenin tasarımındaki kavramlar zamanından en az 100 yıl sonra da kullanılmıştır. Program ve verilerin girişi delikli kartlar aracılığıyla yapılabiliyordu. Çıkış ise bir yazıcı, bir eğri çizgi ve bir zilden oluşuyordu. Makinenin belleği, her biri 50 basamaklı olmak üzere 1000 sayıyı depolayabilme kapasitesine sahipti. Kullanılan programın dili, 100 yıl sonra ortaya çıkacak ilk bilgisayarlardaki dile çok benziyordu.

Reklam

Makinede döngüler ve koşullu dallanma kullanılıyordu. Böylece Alan Turing'in ortaya koyacağı kavram çok daha önce geliştirilmiş oluyordu. Babbage'ın sonraki hesap makinelerinin gelişimi üzerinde dolaysız etkisi büyük ölçü de tartışmaya açıksa da, IBM'in 1944 tarihli Harvard Mark 1 (ABD'de yapılan ilk geniş ölçekli, otomatik dijital bilgisayar) adlı aygıtından birince derecede sorumlu olan mühendis Howard H. Aiken, Babbage'ın Analitik Makine üzerine yazdığı yazılarla ilgili olarak şunları söylemişti: "İşte, benim bilgisayar eğitimim. Her şey burada, bu kitaptan çıktı."

Yazar Berkay Alpkunt

Coğrafya ve astronomi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları canlı hayatı, bilim tarihi ve ülkeler olarak sıralanır. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarına ilgilidir.