Kategoriler
Bilim & İnsan

Merkür gezegeninin özellikleri, atmosferi ve yapısı

Sürekli olarak Güneş'in etrafında dönerek pişen bir gezegende yaşadığınızı düşünün. Merkür, Güneş Sistemi'ndeki karasal gezegenlerin en küçüğüdür. Aynı zamanda en kraterli olanıdır ve Güneş'e en yakın gezegendir. Güneş'e çok yakın olmasına rağmen Merkür'ü her yıl yalnızca birkaç kez görebiliyoruz. Bunun için Güneş'ten en uzak noktada bulunması gerekiyor. Venüs gibi Merkür'ün de uydusu yok.

Merkür'ü Dünya'dan gözlemlemek

merkür venüs
Venüs ile yan yana

Merkür en iyi gün batımı ve gün doğumunda görülebilir. Bunlara sırasıyla en büyük doğu uzanımı ve en büyük batı uzanımı adı veriliyor. Yukarıdaki fotoğrafta Merkür gün batımından hemen sonra gökyüzünde küçük, parlak bir nokta olarak görülüyor. Yanında Venüs var ve bu nadiren olur.

Planetaryum ya da yıldızlara bakma uygulamaları Merkür'ü gökyüzünde tespit etmek için kullanışlıdır. Elbette Güneş her battığından ya da doğduğunda görmek mümkün olmuyor.

Merkür'de bir yıl ve bir gün

merkür görüntüsü
Gezegenin MESSENGER ile çekilmiş tam renkli görüntüsü

Merkür'ün Güneş etrafındaki yörüngesi ortalama 88,9 milyon kilometre uzunluğundadır. Gezegen bu mesafeyi 88 günde kateder. Güneş'e en yakın 46 milyon kilometrede bulunabilir. En uzaktayken bu 70 milyon kilometre olur. Bu geniş farkGüneş Sistemi'ndeki en sıcak ve en soğuk yüzeylere sahip olmasını sağlıyor. Ayrıca tüm Güneş Sistemi'ndeki en kısa yıla (89 Dünya günü) sahip.

İLGİLİ:  2032'de Mars'ta koloni kuracak ilk çiftle tanışın

Bu küçük gezegen kendi ekseninde çok yavaş dönüyor. Bir günü yani bir dönüşü 58.7 gün sürüyor. Güneş'in etrafındaki her iki dönüşü için kendi etrafında üç kez dönmüş oluyor. Bu nedenle Merkür'de bir Güneş günü 176 Dünya günü sürmektedir.

Merkür'ün sıcaklığı

merkür buzulu
Kuzey kutbunun görüntüsü, sarı bölgeler su buzulunun tespit edildiği ışık almayan kraterlerdir

Kısa yılı ve kendi etrafındaki yavaş dönüşü Merkür'ün yüzeyinde aşırı sıcaklık değişimlerine neden olur. Bu durum Güneş'e yakınlığı ile birleşince, bir kısmı buz tutarken diğer kısımları kaynamaktadır. Bir günde sıcaklıklar -180 derece ile 430 derece arasında değişir. Merkür'den daha sıcak olan tek gezegen atmosferi bulutlarla örtülü Venüs'tür.

Merkür'de eksen eğikliği bulunmadığından kutup noktaları asla Güneş ışığı almaz. Yine mevsimler yoktur. Gezegene çarpan kuyruklu yıldızların buzu asla çözülmez. Yüzeyinin geri kalanı kurudur.

Merkür'ün büyüklüğü ve yapısı

merkür venüs dünya mars
Dört karasal gezegenin karşılaştırması: Merkür, Venüs, Dünya ve Mars

Cüce gezegen Plüton'dan sonra en küçük gezegen Merkür'dür. Çevresi 15.328 kilometredir ve bu anlamda Jüpiter'in ayı Gaynmede ile Satürn'ün en büyük uydusu Titan'dan bile küçüktür. Kütlesi 0.055 Dünya'ya denktir. Kütlesinin yüzde 70'ini demir gibi metaller oluşturuyor. Kayaların yüzde 30'u silikondan oluşan silikattır. Çekirdeği hacminin yüzde 55'ine karşılık geliyor. Merkezinde sıvı halde bulunan demir var. Merkür döndükçe sıvı demir çalkalanır ve manyetik alan kuvveti oluşturur (Dünya'nın yüzde 1'i kadar).

İLGİLİ:  Satürn gezegeninin özellikleri, uyduları ve yapısı

Merkür'ün atmosferi

uzay
Uzun uçurumların (rupe) sanatsal bir çizimi

Merkür'ün neredeyse atmosferi yok. Çünkü havayı taşıyamayacak kadar küçük ve sıcaktır. Ama ekzosferi var ve ekzosferinde kalsiyum, hidrojen, helyum, oksijen, sodyum ve potasyum gibi atomlar yer alıyor. Bu atomlar Güneş rüzgarları ile etrafa saçılıp durmaktadır. Gezegenin çekirdeğindeki radyoaktif elementler çürüdüğünde dışarı helyum ve benzeri elementler salınır. Bu elementler ekzosferi doldurur.

Merkür'ün yüzeyi

merkür
MESSENGER ile çekilmiş güney kutbu görüntüsü, soğuyan lavlar bu uzun sırtları oluşturdu

Zayıf bir atmosferi olan Merkür neredeyse hiçbir cismi engelleyemiyor. Bu nedenle yüzeyi milyarlarca yıldır bombardımana uğramaktadır. Yüzeyinde bu çarpışmaların karbon kalıntıları var. Güneş Sistemi'ndeki en kraterli gezegenlerden biri.

Merkür, Mariner 10 ve MESSENGER uzay araçlarıyla gözlemleniyor. Volkanik ovaları geçmişte çekirdeğinden çıkan lavların bir sonucu. Çekirdeği soğumaya başlayınca lavlar geride garip şekilli yarıklar, çatlaklar ve sırtlar bıraktı.

Merkür keşifleri

messenger
MESSENGER aracının sanatsal çizimi

Merkür'ü gözlemlemek oldukça zordur çünkü Güneş'e çok yakındır. Teleskoplar bu iş için yetersiz kaldığından tek çözüm uzay araçları göndermek oldu.

İlk Merkür misyonu 1974'te Mariner 10 ile başladı. Yer çekimini kullanarak Venüs'ün yanından geçti ve Merkür'ün yörüngesine yerleşti. Çeşitli ekipmanlar ve kameralarla donatılan araç gezegenin etrafında üç kez dolandıktan sonra ilk fotoğrafı ve verileri gönderdi. 1975'te yakıtı tükenince kapatıldı. Şimdi Güneş'in yörüngesinde dolanmaktadır. Misyondan elde edilen veriler MESSENGER'ın fırlatılmasını sağladı.

İLGİLİ:  Uzayın en derin görüntüsü: 245 bin galaksi tek karede

Araç 2011'den 2015'e kadar gezegeni gözlemledi. 2015'te yüzeye düştü. Toplanan veriler bilim adamlarının gezegenin yapısını anlamasını sağladı. Kutuplardaki buzul kraterlerinin asla Güneş ışığı almadığı ve kalıcı gölgeleri olduğu ilk kez burada anlaşıldı. İki misyondan toplanan veriler bugün hala araştırılmaya devam etmektedir.

Yeni Merkür görevi 2025'te BepiColumbo uzay aracı ile başlayacak. Araç bu kez neredeyse kalıcı olacak.

Hızlı bilgiler

  • Merkür, Güneş'e en yakın gezegendir.
  • Bir Merkür günü (Güneş'in yörüngesinde geçen süre) 88 Dünya günüdür.
  • Hiç Güneş ışığı almayan Merkür'ün kutuplarında buz birikintileri vardır.
  • Gün içinde sıcaklığı –180 derece ile 430 derece arasında değişir.
  • MESSENGER uzay aracı, Merkür'ün yüzeyinin ayrıntılı görüntüsünü ve haritasını sağlamıştır.

Merkür: Yapısı, yüzeyi, atmosferi, ısısı, büyüklüğü ve kütlesi yazımız burada son buldu. Daha fazla içerik için bu bağlantıyı takip edebilirsiniz: https://evrenatlasi.com/k/bilim-teknoloji/

Yazar Burcu Kara

Genellikle modern tarih, yakın tarih ve popüler bilim üstüne içerikler üretiyor. Özel ilgi alanları arasında Kuzey Afrika ve Güney Amerika'nın sömürge tarihi ve Avrupa'daki eski monarşiler yer alıyor.