Kategoriler
Yeryüzü & Tabiat

Gila canavarı (Heloderma suspectum) – Tanımı, özellikleri, habitatı

Reklam

Gila canavarı (Heloderma suspectum) Helodermatidae familyasının Kuzey Heloderma cinsine mensup iki Kuzey Amerika zehirli kertenkelesi türünden biridir. Gila canavarı güneybatı ABD ve kuzey Meksika'da yaşar ve adını Gila Nehri havzasından alır. Yaklaşık 50 cm boyutu, siyah-pembe desen ve çizgileriyle iri bir gövdeye ve boncuğu andıran pullara sahip. Yakından ilişkili bir tür olan Meksika boncuklu kertenkelesi (H. horridum) biraz daha büyüktür (80 cm) ve daha koyu renklidir ancak görünüşte benzerlerdir. Bu hayvanlar dünyada zehirli olan tek kertenkele türüdür. Boncukları osteoderm adını taşır ve parlak olmalarıyla avcıları kaçırdığı düşünülür; tıpkı zehirli kurbağalardaki gibi.

  • Bilimsel adı: Heloderma suspectum
  • Yaygın isimler: Gila canavarı
  • Sıra: Squamata
  • Temel hayvan grubu: Sürüngen
  • Ayırt edici özellikleri: Kısa kuyruklu, siyah tenli, turuncu veya pembe lekeli, iri gövdeli kertenkele.
  • Boyut: 50 cm
  • Ağırlık: 0,7 – 2,3 kg
  • Ömrü: 20 yıla kadar
  • Beslenme: Küçük kuşlar, yumurtalar, kurbağalar, böcekler, kertenkeleler
  • Habitat: Çöller, otlaklar, çalılıklar
  • Korunma durumu: Neredeyse tehdit altında
  • İlginç bilgiler: İsmini Arizona'daki Gila nehrinden almıştır.

Tanım

gila canavarı
Zehri Tip 2 diyabetin tedavisinde kullanılıyor

Gila canavarlarının alt çenelerinde zehirli bezler bulunur. Büyük kafaları, dişlerinin oluklarındaki zehirlerini kurbanlarına aktaran güçlü ısırıklara sahip olmalarını sağlıyor. Kuyruklarını yerden uzak tutmak için bacaklarının üstünde yürürler ve dengelerini korumak için kuyruklarını ileri geri sallarlar.

Bu sürüngenler ilkbaharda avlanır ve soğuk aylarda yuvalarından çıkmazlar. Bu gizlenme dönemi ilkbahara kadar devam eder ve hayatta kalmak için kuyruklarında depolanan yağı kullanırlar. Vahşi doğada 20 yıla kadar yaşarlar, 50 cm uzunlukta ve 2,3 kg ağırlıkta olabilirler.

Habitat ve dağılım

Gila canavarı güneybatı Amerika Birleşik Devletleri ve kuzey Meksika'daki çöller, otlaklar ve çalılıklar gibi habitatlarda yaşıyor. Her daim zemin seviyesinde yaşadıklarından yuvalarını genellikle kayalık bölgelere yaparlar.

Beslenme ve davranış

Gila canavarı
Fareler öğünleri arasındadır

Gila canavarı etoburdur ve beslenmeleri temel olarak küçük kuşlar ve yumurtalardan oluşur. Ayrıca kertenkeleleri, kurbağaları, böcekleri ve küçük memelileri de yerler. Gündüz aşırı sıcaklıklardan dolayı geceleri daha aktif olurlar.

Reklam

Görece yavaş hayvanlar olduklarından (saatteki hızları sadece 2,5 km'dir) avlarını yakalamak için gizlenmeyi seçerler ve kaktüslerdeki kuş yuvalarına bakarak yumurta ararlar. Dolayısıyla Meksika boncuklu kertenkelesi (Heloderma horridum) gibi gila canavarı da metodik avcıdır.

Buna ek olarak bu hayvanlar iyi görmezler, bu yüzden avlarını takip etmek için güçlü koku ve tat duyularına güvenirler. Havadaki kokuları almak için dillerini çıkartırlar. Vücut ağırlığının 1/3'ü kadarını yiyebilirler ve yağı kuyruklarında depolayabilirler. Bu da gila canavarlarının yiyecek arayarak harcadıkları zamanı azaltır.

Gila canavarı ısırığı

Isırıkları zehirlidir. Zehri alt çene bezlerinde taşırlar ve dişlerindeki oluklardan açılan iki yiv aracılığıyla avlarına aktarırlar. Güçlü çeneleri avlarını ısırarak 10 dakikaya kadar tutmalarına izin verir. Yiyeceklerinin çoğunu hızlı lokmalar halinde tüketirler. Gila canavarının zehri, ısırılan küçük memelinin sinir sistemine etki eder. Isırığı insanlar için çok acı vericidir ancak genellikle ölümcül değildir.

Üreme ve yavrular

gila canavarı yavrusu yumurtadan çıkıyor
Yumurtadan çıkan bir gila canavarı yavrusu

Gila canavarları 3-5 yaş arasında olgunluk çağına ulaşıyor. Üreme
mevsimleri yaz başlangıcıdır ve erkekler bu zaman diliminde güreş maçlarına başlamış olur. Dişi bir çukur kazar ve her biri 40 gr ağırlığında 2 ila 12 yumurta bırakır. Yumurtalarının üstünü hafifçe örter. Yumurtalar yaklaşık 4 ay sonra çatladığında içinden ortalama 16 cm boyutlarında minyatür gilalar çıkar. Doğumdan itibaren kendi başlarına olan bu yavruların renkleri yetişkinlerine göre daha canlı olur.

Gila canavarları yaşamlarının %98'ini yer altındaki yuvalarında geçirir. Zira yalnızca gündüz hareketli olurlar ve özellikle bahar aylarında bu hareket zirveye ulaşır. Tüm kışı atlatması için yalnızca üç ya da dört av yakalaması yeterlidir. Yalnız yaşayan bu hayvanlar yalnızca çiftleşme mevsimlerinde küçük topluluklar halinde bir araya gelir.

Reklam

Korunma durumu

Gila canavarları, Uluslararası Doğa Koruma Birliği (IUCN) tarafından tehdit altında olarak belirlendi. Toplam gila canavarı sayısı bilinmemekle birlikte, nüfuslarının Amerika Birleşik Devletleri ve Meksika'da nedeni açıklanamayan bir oranda azaldığı tespit edildi. Bu hayvanlara karşı en büyük tehlike insanlardır. Hayvanlar ödül olarak avlanır ve ev hayvanları tarafından öldürülürler. Ayrıca yasa dışı biçimde evcil hayvan yapılmak üzere toplanırlar.

Gila canavarları ve insanlar

Gila canavarı zehrinin bir bileşeni olan Exendin-4 adlı protein Tip 2 diyabetin tedavisi için ilaç yapımında kullanılıyor. Protein vücuttaki glikoz seviyelerini düzenleyen homeostatik bir etkiye sahiptir. Araştırmacılar bu ilacın Tip 2 diyabet hastalarında insülin sekresyonunu artırdığını ve insüline verilen yanıtı canlandırdığını buldular. İlacın takma adı "kertenkele tükürüğüdür". Araştırmacılar şu anda bu proteinin Alzheimer hastalığı gibi hafıza bozukluklarını tedavi etmek için kullanılıp kullanılamayacağını araştırıyor.

Yazar Burcu Kara

Genellikle modern tarih, yakın tarih ve popüler bilim üstüne içerikler üretiyor. Özel ilgi alanları arasında Kuzey Afrika ve Güney Amerika'nın sömürge tarihi ve Avrupa'daki eski monarşiler yer alıyor.