Kategoriler
Kronoloji

Dünya tarihi /751–800/ Talas Muharebesi, Kurtuba Emirliği, Bağdat'ın kuruluşu, Charlemagne dönemi

İslam İmparatorluğu yeni Abbasi halifelerinin yönetimi altında (bkz. 741-50) büyümeye devam etti. Çinlilere karşı ilk başarı İpek Yolundaki Taşkent Krallığında kazanıldı. İslam orduları Semerkand yakınlarındaki Talas Nehri Savaşında Tang Çin'inin Orta Asya'daki arazilerinin neredeyse tamamını yitirmesine ve İslam dünyasına kağıt yapımcılığının getirilmesine yol açan bir zafer kazandı. Hilafetin uzak bölgeleriyse özerkliğini güçlendirdi. İspanya'da 756'da Emevilerden hayatta kalan son kişilerden biri olan Abdurrahman bağımsız Kurtuba Emirliğini ilan etti.

Avrupa'da Karolenj hanedanından III. Pepin (y. 714-68) son Merovenj Kralı III. Childeric'i tahttan indirdi. Papa'nın desteğiyle Pepin taç giydi ve kısa süre sonra papanın bu iltimasına karşılık verdi. Lombardlar İtalya'daki son Bizans toprağı Ravenna'yı işgal ettiklerinde Lombard Kralı Aistulf Roma'ya göz koydu. Papa II. Stephen'ın yardım çağrısında bulunduğu Pepin, 755 ve 756'da Ravenna'yı alarak İtalya'yı istila etti.

Papalık daha sonra Pepin'in Bağışı adı verilen bir belgeyle Pepin'in Kuzey İtalya'da ele geçirdiği tüm bölgeleri papaya terk ettiğini iddia etmişse de, bu iddia kesinlikle gerçek durumu yansıtmadı.

Frank Krallığının bölünmesi, Kells Kitabı, Bağdat'ın kuruluşu

Pepin'in 758'deki ölümünün ardından Frank Krallığı geleneklere uygun olarak oğulları Carloman ve Charles arasında bölündü.

Bu esnada İskoç adası Iona'daki büyük taşra manastırı dindarlık ve bilginlik konusunda ününü artırıyordu. Kelt Hristiyanlığının hazinelerinden biri olan Kells Kitabı'nın Iona Manastırındaki kesişler tarafından hazırlanmış olması mümkündür. Zengin biçimde süslenmiş ve tezhip edilmiş bu paha biçilmez sanat eseri, Viking akınlarını atlatabildi ve güvenliği için daha sonra İrlanda'da Kells Manastırına nakledildi.

Bağdat'ın 762'de kuruluşu gerçek anlamda ilk İslam imparatorluk şehrinin ortaya çıkmasına anlamına geldi. Ktefison (eski Sasani başkenti) yakınlarına kurulan yeni şehir, dairesel bir plana göre dikkatle tasarlandı ve Dicle ve Fırat nehirlerine kanallar vasıtasıyla bağlandı. Bağdat Kuzey Avrupa, Hindistan ve Çin'den tüccarları çeken bir ticaret merkezi oldu.

İLGİLİ:  Yeni İtalya Devleti ve Risorgimento hareketi

Charlemagne dönemi; Kuzey İtalya'nın alınması, Müslümanların kavgası

Carloman'ın 771'de ölümü Charlemagne'ı Frankların tek hükümdarı haline getirdi. Ertesi yıl önceki Merovenj hanedanına tabi olmuş Ren'in doğusundaki halkları, Frank hükümdarlığı altına geri getirmek maksadıyla bir dizi kanlı savaş başlattı. Bu sırada Charlemagne hala pagan inançlarını sürdüren değişik Sakson kabilelerini Hristiyanlığa ve dolayısıyla Frank devletinin yönetimi altına getirmeye kararlıydı. 773-74'ten itibaren Kuzey İtalya'yı imparatorluğuna dahil ederek Lombard Krallığını ele geçirdi ve Venedik, Dalmaçya ve Korsika'da hakimiyetini kurdu.

Bu yolla Adriyatik Denizinin her iki yakasına ve Akdenize uzanmış oldu. 770 sonlarında Müslüman hükümdarlar arasındaki iç kavgalardan faydalanarak gücünü İspanya'ya yansıtmaya çalıştı. Hoşnutsuz Emirler tarafından iç siyasete karışması için davet edilen Charlemagne, ordularını Pirenelerin ötesinde gönderdi, ancak Saragossa (günümüzde İspanya'da Zaragoza şehri) şehrini almayı başaramayınca geri çekilmeye mecbur oldu.

Bu boşa çıkan sefer ortaçağların en büyük romantik hikayelerinden Roland efsanesini istemeden de olsa başlattı. Charlemagne'ın generallerinden biri olan Roland, aslında 778'de Pirene vadilerinden Roncesvalles yoluyla Karolenj ordusunun geri saflarına yapılan bir saldırı sırasında öldürülmüştü. Saldırıyı düzenleyenler de gerçekte Basklardı. Ancak Roland'ın Breton yandaşlarının uydurdukları masal Fransa'ya yayılırken birçok kurguyla efsaneye dönüştü; Roland yaşlı, beyaz sakallı Charlemagne'ın yeğeni; saldırganlar hain Sarazenler ve Roland da Bretanya Hudutları Kontuna döntüştü. "Roland'ın Şarkısı" 11. yüzyıla erken bir chanson de geste; şövalyelik çağının kahramanlık destanı haline geldi.

Konstantinopolis'te imparator IV. Leo'nun ölümü tahta küçük yaştaki oğlu VI. Konstantin'i getirdi. Küçüklüğü sırasında annesi İrene naiplik yaptı.

Batı Saksonya'nın ele geçirilmesi, Karolenj kültür rönesansı

Charlemagne'ın Batı Saksonya'yı 782'de ele geçirmesi 4500 Sakson tutsağın Werden'de kitle halinde öldürülmesiyle kanlı bir gelişme oldu. Bu tutsakların öldürülmeleri 1930'larda Nazi tarihçiler tarafından bir tür Hristiyanlık öncesi şehitlik olarak içselleştirilirken diğer bazı tarihçiler bu olayın ayrıntılarını ve hatta meydana gelip gelmediğini sorguladılar. Charlemange bu dönemde din adamları arasındaki yaygın cehalet ve bilinçsizlikten endişe duyarak bir Karolenj kültür rönesansı başlattı.

İLGİLİ:  Troya Savaşı gerçek miydi? Nedenleri ve sonuçları

Harun Reşid 789'da Bağdat'ta halifeliğe başladı. Hükümdarlığı altında Barmakid ailesi, vezirleri ve gözdeleri olarak büyük güç kazanırken, İslam dünyasının entelektüel ve kültürel gelişmesi hızlandı. Zengin ve güçlülerin artan kitap merakı bilim adamlarını eski Yunan ve Roma metinlerini Arapçaya tercüme etmelerini teşvik etti.

Britanya'nın derebeyi Mercialı Offa (757-96) Galler ve Mercia arasındaki sınırda Offa hendekleri olarak bilinen anıtsal toprak çalışmalarını başlattı. Orjinal halinde 27 metre genişliğinde ve 8 metre yüksekliğinde olan bu hendeğin amacı bilinmemektedir. Muhtemelen bitirilmesinden hemen sonra kullanımından vazgeçilmiştir.

Vikinglerin İngiliz saldırısı, Büyük Leshan Budası, Roma imparatoru Charlemagne

İngiliz adalarına Viking akınları 789'da başladı ve 790'larda Lindisfare ve Iona'daki zengin manastırların yağmalanmasıyla hız kazandı. "Vikingler" (eski Norse dilinden bir kelime olması mümkündür) İskandinavya kökenliydi.

Tang Çin'inde Budizmin etkisi birkaç büyük nehrin birleştiği bir bölgedeki kayalığa yontulmuş, oturan devasa Buda heykeli Lesha Buda'sının ortaya koyduğu gibi büyümeye devam etti.

Konstantinopolis'te imparatoru, annesi İrene'yi 792'de ortak hükümdar olmaya davet etti, dört yıl sonra İrene imparatorun gözlerini oydurttu ve kendisini imparatoriçe ilan etti. Bu hareket Yorklu alim Alcuin'i imparatorluk tahtının boşaldığını öne sürmeye itti ve Charlemagne, müttefiki Papa III. Leo tarafından 25 Aralık 800'de Romalıların imparatoru ilan edildi. Aynı yıl Charlemagne'ın Harun Reşid'ten aldığı büyükelçilik heyeti Avrupa'da gücün ne şekilde yer değiştirmiş olduğunu gösterdi.

Bağdat'taki Abbasi halifeleri Mısır'ın batısındaki Afrika bölgelerinde neredeyse tüm otoritelerini kaybettiklerini kabule mecbur kaldı. Ifrikiye (günümüzde Tunus ve Cezayir'in bir parçası) eyaletinin emrine yerini oğluna bırakma hakkı tanındı. Emir İbrahim bin Aghlab böylelikle Aghlabif hanedanını kurdu. Bu hanedan Bağdat'a vergi ödemesine ve kağıt üstünde Abbasi otoritesini tanımasına rağmen Kuzey Afrika'nın büyük kısmını bir devlet olarak yönetti.

İLGİLİ:  Charles Lyell | Hayatı, buluşları ve evrim teorisine katkıları

Kronolojik özet

  • 751 / Kağıt yapım sanatının sırrı İslam dünyasına geçer
  • 751 / Kısa Pepin ilk Karolenj kralı olur
  • 754 / El Mansur ikinci Abbasi halifesi olur
  • 756 / İspanya'da Kurtuba Emirliğinin kurulması İslam Halifeliğinin birliğini bozar
  • 757 / Çin'de General An Lushan öldürülür ve ayaklanması bastırılır
  • 757 / Offa Mercia kralı olur
  • 750 / Pepin Mağriplileri Languedoc'tan kovar ve Frank hükümranlığını Pirenelere kadar genişletir
  • 760 / Abbasiler Hint rakamlarını benimser
  • 760'lar / Ürün değişimi sistemi Avrupa'da tanınır
  • 762 / Halifelik başkenti Bağdat'a taşınır
  • 763 / Tibet İmparatorluğu Chang'an'daki Tang başkentini yağmalar
  • 765 / İmami ve İsmaili Şiileri arasında bölünme
  • 768 / III. Pepin'in ölümü; Charles ve Carlomen krallığını paylaşır
  • 771 / Carlomen Charlemagne'in ölümünden sonra Frankların tek kralı olur
  • 772 / Carlomen Doğu Franklarının fethine başlar
  • 774 / Carloman Lombardiya'yı fetheder
  • 775 / El Mansur'un ölümü; el Mehdi halife olur
  • 778 / İspanya'ya başarısız Karolenj seferi; Saragossa'nın kuşatılması
  • 778 / Roncesvalles Muharebesi
  • 780 / İrene'nin Bizans'ta naipliği
  • 781 / Nasturi Hristiyanları Chang'an'da Nasturi Tabletini diker
  • 781 / Karolenj Rönesansı başlar
  • 782 / Carloman Batu Saksonya'yı ele geçirir
  • 785 / Offa Hendeğinin yapımı başlar
  • 786 / Harun el Reşid halife olur; Barmakilerin iktidara yükselişi
  • 787 / 787 İznik Konsili ikona kırıcılığı tartışmasını sona erdirir
  • y. 788 / İdris önderliğinde Fas'ta Şii ayaklanması
  • 789 / Britanya'ya ilk Viking saldırısı
  • 790 / Konstantinopolis'te ordu isyan eder, İrene tahttan indirilir ve VI. Konstantin işbaşına getirilir
  • 792 / Bizans İmparatoru VI. Konstantin annesi İrene'yi eş hükümdar yapar
  • 793 / Vikingler Lindisfarne'ı yağmalar
  • 794 / Japon başkenti Kyoto'ya taşınır
  • 795 / Vikingler İrlanda'ya akın düzenler
  • 796 / Mercia Kralı Offa ölür (d. 730)
  • 796 / Carloman Avarlarla çapışır, Avar güruhlarını talan eder
  • 797 / İrene Konstantin'in gözlerini oydurur ve kendisini bir kez daha imparatoriçe ilan eder
  • 800 / Carloman Roma imparatoru olarak taç giyer
  • 800 / Aglabi hanedanı Tunus, Cezayir ve Sicilya'da kurulur
  • 800 / Zen Budizmi Çin'de öne çıkar

Yazar Berkay Alpkunt

Coğrafya ve astronomi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları canlı hayatı, bilim tarihi ve ülkeler olarak sıralanır. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarıyla ilgilidir.