Kategoriler
Kronoloji

Dünya tarihi /1570–1579/ İnebahtı Deniz Savaşı, Aziz Bartolomeus Yortusu Kıyımı, Osmanlı'nın Kuzey Afrika fetihleri

Manila kalyonu İspanya'nın Yeni Dünya ticaret sisteminin en ayırıcı öğelerinden biriydi. 1570'lerden itibaren üç kalyon (1593'ten sonra iki) Meksika'daki Acapulco ve Filipinler'deki Manila şehirleri arasında yıllık bir gidiş dönüş seyahati yaptı. İspanya Yeni Dünya gümüşü karşılığında ipek, baharatlar, porselen, cilalı mallar ve fildişi ithal etti. Bu gemilerinin her birinin kargosunun 1600'lerde İngiliz tacının tüm yıllık gelirini aştığı tahmin edilmektedir.

Portekizliler 1571'de Angola'yı sömürgeleştirme girişiminde bulundu, ancak Kimbundu halkına boyun eğdirilmesinin mümkün olmadığı, kıyı topraklarının ürün yerleştirilmesine ne kadar elverişsiz olduğu ve tuz ticaretinin Afrikalıların elinden alınamayacağı ortaya çıktı. Luanda ve Benguela'da 1575 ve 1587'de ticaret kaleleri inşa ederek köle ticaretlerini artırdılar.

Ekim 1571'de Batı Yunanistan kıyıları açığında yapılan İnebahtı Deniz Savaşı kalyonlar arasındaki son büyük karşılaşmaydı. 208 Hristiyan kalyonuna karşı 251 Osmanlı kalyonu savaşa katıldı. V. Karl'ın gayri meşru oğlu Avusturyalı Don Juan komutasındaki Hristiyan donanması topçu gücü sayesinde zafer kazandı. Hristiyanlar esas amaçları Kıbrıs'ı geri almakta başarı sağlayamasa da Osmanlıların Batı Akdeniz'de genişleme tehlikesi böylece sonlandı.

Son İnkalılar, Deniz Dilencileri, Aziz Bartolomeus Yortusu Kıyımı

İspanyollar Peru İnkalarını fethetmesine rağmen 1539'da Yukarı Amazon'da küçük bir yerleşim olan Vicabamba'da İnkaların devamı niteliğinde bir devlet küçük bir İnka soylusu Manco Inca Yupanqui yönetiminde kuruldu. O ve soyundan gelenler bu bölgeden İspanya'ya karşı zaman zaman ve genellikle etkisiz savaşlar yürüttüler. Vilcabamba 1572'de istila edildi ve son İnka önderi Tupac Amaru öldürüldü.

Bir Hollanda heyeti II. Felipe'nin üvey kız kardeşi ve Hollanda'nın genel valisi Parmalı Margaret'in (1522-86) karşısına Hollanda'daki heretiklere karşı harekatına itiraz etmek amacıyla çıktı. Heyete Margaret'in danışmanları aşağılayıcı biçimde "gueux", yani dilenciler adını taktı. Bu isim protestocu Hollandalılar, özellikle İspanya ticaret filosuna 1568'den itibaren yaptıkları baskınlarla İspanyol askeri başarılarını önemli ölçüde sekteye uğratan izinli korsanlar olan Deniz Dilencileri tarafından hevesle benimsendi.

Deniz Dilencileri İspanyolları baltalamak için elinden geleni gizlice yapan İngiltere'nin desteğine büyük ölçüde dayandı. Ancak I. Elizabeth 1572 ilkbaharında İspanyolları bu kadar açık biçimde tahrik etmekten çekinerek İngiliz limanlarını onlara kapattı. Bunun karşılığında biraz da çaresizlik içinde kumar oynayan Deniz Dilencileri 1 Nisan 1572'de Hollanda'daki Brill şehrini ele geçirdi. Üç ay içinde fiilen Hollanda ve Zeeland'daki her şehri ele geçirmiş ve kralcılarla Katoliklerden temizlemişlerdi. Siyasi ve askeri açıdan ayaklanmanın en önemli kişisi olan Orangelı William (1533-84) komutanlıklarını üstlenmeyi kabul etti. İsyan artık açık savaşa dönmüştü.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /1648–1654/ XIV. Louis'nin tahta çıkışı, Fronde Ayaklanması, I. Charles'ın idamı

Huguenotların Aziz Bartolemeus Günü olan 24 Ağustos 1572'de Paris'de katledilmeleri Fransız Din Savaşlarının en gaddar bölümüydü ve savaşlara bir evlilikle çözüm getirme girişiminden kaynaklandı. Bu çerçevede, Fransız tahtının yakın bir halefi ve önde gelen bir Huguenot olan Henri de Navarre'in, genç Fransa Kralı IX. Charles'ın kız kardeşi Marguerite de Valois'yla evlenmesi söz konusu olmuştu. Evlilik oğlunun tahtından endişe duyduğu kadar Huguenotların artan gücünden de telaşa kapılan, ancak yinede savaşan tarafları ısrarla anlaştırmaya çalışmış olan kralın annesi Catherine de Medici tarafından ayarlanmıştı. Bu çok ısınmış ortamda Katolikler ve Huguenotlar Paris'e geldi.

Ancak Huguenotların başat şahsiyeti Gaspard de Coligny'ye suikast planı mevcuttu ve komplonun arkasında kimin olduğu meçhul oldu. Komplo başarısız oldu; yaralanmasına rağmen Coligny hayatta kaldı, fakat Paris'teki ortam patlamaya hazır hale geldi. Catherine'nin, Huguenotların yönetimine el koyacağına ve şehirdeki birkaç Huguenotnun öldürülmesiyle bunun önüne geçilebileceğine kralı ikna etmiş olması mümkündür. Neden ne olursa olsun, yalnız Coligny katledilmekle kalmadı, 3000'den fazla Huguenot öldürüldü. İzleyen haftalarda Fransa çapında 20.000 kişi katledildi.

Osmanlı'nın Kuzey Afrika fetihleri, Nagashino Muharebesi

Kuzey Afrika sahilleri Osmanlı Hristiyan rekabetinin kilit bölgelerinden biriydi ve İspanya özellikle kendi ticaret filolarına Müslüman filolarına Müslüman saldırılarını önlemek istiyordu. İspanya buna rağmen elindeki bir avuç Kuzey Afrika şehrini adım adım yitirdi. Cezayir; 1529, Trablus 1551 ve Bugia 1555. 1574'e gelindiğinde yalnızca Tunus kalmıştı. Ağustos 1574'te Tunus'un üstün Osmanlı donanmasına teslim olmasıyla Habsburg'un Kuzey Afrika üzerindeki hak iddiaları sona erdi ve bu tarihten sonra bölgede kesin olarak Osmanlı kontrolüne girdi.

Takedo Katsuyori'yle (1546-82) savaş beyi Oda Nobunaga'nın başında bulunduğu ittifak arasında, Haziran 1575'te yapılan Nagashino Muharebesi Japonya'da savaşın gidişatını belirleyici bir yol oynadı; savaşta ateşli silahlar ilk defa etkin olarak kullanılmıştı. Portekizlilerin 1540'larda getirdiği arbeküz tüfekleri yavaş doldurulmasına rağmen Japonlar tarafından hevesle taklit edilmişti. Nobunaga'nın çözümü herkese ateşlemesi için üç tüfek vermek ve barut doldurma işini yapacak ayrı bir grubun onlara yardım etmesi şeklindeydi. Sonuç Takeda klanının geleneksel atlıları ve piyadelerini çaresiz bırakan bir yaylım ateşiydi.

İLGİLİ:  Aztek uygarlığı nasıl yok oldu: İspanyol baskını

İspanya'nın Hollanda Ayaklanmasını bastırma çabaları 1575'te boşa çıktı. Aşağı Ülkeler'den vergi alamayan II. Felipe'nin maaşlarını ödeyemediği askerler isyan edip çevreyi yağmaladı ve halkı ayrım gözetmeden katletti. Bu durum, Felipe'nin otoritesini ortadan kaldırdı. Ortaya çıkan boşluğu isyancı Protestanlar ile Katolik ve kralcılar dahil Hollandalıların kendileri doldurdu. Hollandalıların mutabakatını Kasım 1576'da imzalanan Gent Uzlaşması mühürledi.

Osmanlı-İspanyol anlaşması, Alcacer Quibir Muharebesi

II. Felipe'nin heretik Aşağı Ülkeler'de otoritesini kabul ettirme çabaları aydı dönemde Akdeniz'de Osmanlılara karşı koyma ihtiyacıyla rotasından saparken, Osmanlıların heretik İran Safevilerine karşı koyma çabaları İspanya'yla çatışmaları nedeniyle yön değiştirdi. Tunus'un 1571'de düşüşünden sonra çatışmada verilen aranın 1580'de bir barış antlaşmasıyla teyit edilmesi her iki devleti de başka yerlerdeki hedeflerini takip etmekte serbest bıraktı. Osmanlılar hemen bazı yararlar elde etti. Gürcistan ve Azerbaycan'da bir dizi toprak ele geçirildi ve Tebriz'in 1585'te alınmasıyla her iki bölge imparatorluk içinde birleştirildi.

Portekiz Kralı Sebastian Ağustos 1578'de Kuzey Fas'ta Alcacer Quibir Muharebesinde öldürüldü. Savaşın iki sonucu vardı. Birincisi Ahmed el Mansur'u (1549-1603) Osmanlı desteğindeki Fas'ın yeni sultanı olarak teyit etti. Diğer sonuç ise Portekiz'de taht veraseti bunalımı ortaya çıkartmasıydı. Sebastian'ın veliahdı, 66 yaşındaki büyük amcası Henry bir kardinaldi. 17 ay sonra çocuksuz olarak öldü. Tahtta hak iddia edenler arasında II. Felipe'de vardı.

Gent Uzlaşmasından sonra II. Felipe yalnızca birliklerini geri çekmeye değil, eyaletlerdeki geleneksel imtiyazları da geri vermeye razı olmak zorunda kaldı. Ancak din sorunu hususunda ısrar etti; Katolik dini her yerde eski haline getirilmeliydi. Şiddet yeniden alevlendi. Felipe'nin temsilcisi Don Juan Namur şehrini bastı; buna karşılık olarak Kalvenci muhalifler güney bölgesi boyunca şehirlerde mevziler kurdu. Güneyin Katolik soyluları Ocak 1579'da Arras Birliğini kurarak Felipe'ye sadakatlerini bildirdi. Kuzey eyaletleri Utrecht Birliğini oluşturdu. Aşağı Ülkelerin acılarına iş savaşın vahşeti de eklendi.

Kronolojik özet

  • 20 Mayıs 1570 / Flaman haritacı Abraham Ortelius ilk modern atlas olan Dünya Tiyatrosu'nu yayımlar
  • 8 Ağustos 1570 / St. Germain Antlaşması Üçüncü Fransız Din Savaşını sona erdirir
  • 1570 / Osmanlılar Kıbrıs'ı alır
  • 1570 / Portekiz ticaret delegesi Nagasaki'de
  • 1570 / Manila yoluyla İspanyol gümüşünün Güney ve Orta Amerika'dan Çin'e ilk kez nakliye edilmesi
  • 1570 / Andrea Palladio, Four Books of Architecture'ı İtalya'da yayımlar
  • 13 Şubat 1571 / İtalyan sanatçı Benvenuto Cellini'nin ölümü (d. 1500)
  • Mayıs 1571 / Devlet I. Giray Han tarafından yönetilen Kırım Ordusu, Büyük Moskova Yangınını başlatır
  • 7 Ekim 1571 / Osmanlılar birleşik Hristiyan donanması karşısında İnebahtı Savaşında yenilgiye uğrar
  • 1571 / Portekiz kolonisi Angolo'da kurulur
  • 1571 / Oda Nobunaga isyancı İkko mezhebini Japonya'da Nara yakınlarında yok eder
  • 1 Nisan 1572 / Deniz Dilencileri Hollanda'da İspanya'ya karşı direnişi canlandırır
  • 24 Ağustos 1572 / Aziz Bartholomeus Yortusu Katliamı, Paris
  • 1572 / Vilcabamba'nın kaybedilmesiyle İnka direnişinin nihai çöküşü
  • 1572 / Luis de Camoes Portekiz epik şiiri Os Lusiadas'ı yazar
  • 1572 / Babürler Hindistan'da Gucerat'ı istila eder
  • 11 Şubat 1573 / Anjou dükü Huguenot kenti La Rochelle'in Katoliklerce kuşatılmasına komuta eder (6 Temmuz'a kadar)
  • 13 Temmuz 1573 / İspanyollar Hollanda'da Harlem'i yedi ay süren bir kuşatmanın ardından ele geçirir
  • Temmuz 1573 / Boulogne Fermanı Huguenot ibadetini La Rochelle, Mantauban ve Nimes'le sınırlar
  • 27 Ağustos 1573 / Muromahi Şogunluğu Japonya'da Odo Nabunaga'ya boyun eğer
  • 1573 / Brezilya'da kölelik yasal hale getirilir
  • 1573 / Hırvatistan ve Slovenya'da ortaya çıkan büyük köylü ayaklanmasını yerel soylular bastırır
  • 27 Haziran 1574 / İtalyan ressam ve yazar Giorgio Vasari'nin ölümü (d. 1511)
  • 1574 / Hollanda kuvvetleri İspanyolları Leiden kuşatmasını kaldırmaya zorlar
  • 28 Haziran 1574 / Japonya'da Nagaşino Muharebesi
  • 1575 / İspanyollar birliklerini Hollanda'dan çekmeye Breda Konferasında razı olur
  • 1575 / Edirne'de Selimiye Camiinin inşası tamamlanır
  • 27 Ağustos 1576 / İtalyan ressam Titan'ın ölümü (d. y. 1488/1490)
  • 8 Kasım 1576 / Hollandalılar Gent Uzlaşmasıyla İspanyol birliklerinin ülkeden çekilmesi çağrısında birleşir
  • 1576 / Babürler Bengal'i istila eder
  • 17 Eylül 1576 / Fransa'da III. Henry ile Huguenotlar arasında imzalanan Bergerac Barışı
  • Şubat 1578 / İsveç Rusya'yı Wenden Muharebesinde mağlup eder (Livonya Savaşı)
  • 4 Ağustos 1578 / Alcacer Quibir Muharebesi Portekiz kralı Sebastian'ın ölümüyle sonuçlanır
  • 1578 / Kafkas eyaletleri ve Azerbaycan konusunda Osmanlı Safevi çatışmasının tekrar başlaması (1590'a kadar)
  • 6 Ocak 1579 / Hollanda'nın Katolik eyaletleri İspanya Kralı II. Felipe'ye Arras Birliğiyle sadakatlerini bildirir
  • 23 Ocak 1579 / Hollanda'nın Protestan eyaletleri, Utrecth Birliğiyle savunma amaçlı bir ittifak kurar
  • Mart 1579 / Parma dükü Güney Hollanda'nın zapt edilmesine Maastricht'ı alarak başlar
  • 17 Haziran 1579 / Francis Drake California sahilindeki New Albon bölgesinde İngiltere adına hak iddia eder
  • 1579 / Babür İmparatoru Ekber, Cizvitleri sarayına davet eder

Yazar Berkay Alpkunt

Coğrafya ve astronomi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları canlı hayatı, bilim tarihi ve ülkeler olarak sıralanır. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarıyla ilgilidir.