Kategoriler
Kronoloji

Dünya tarihi /901–950/ Macarların istilaları, İzlanda'da ilk meclis, Kore'nin birleşmesi

Tang Çin'i Araplar karşısında Talas Nehri yenilgisinden beri 751-760 yıllarında askeri gerileme içindeydi ve 880'lerin Huang Zhao ayaklanması hanedanının sonuna geldiğine işaret etti. Zhuwen (y. 852-912) Huang Zhao isyanın parçası olmuş ve sonra isyancıların yenilmesinde rol oynamış bir savaş beyiydi. Bu rolü için bolca mükafatlandırılan Zhuwen 904 yılına kadar gücünü artırdı, hazır olduğunda Tang İmparatoru Zhaozong'u ve oğullarının çoğunu infaz ettirerek imparatorun 13 yaşındaki oğlunu kukla olarak tahta geçirdi.

907 yılında Geç Liang hanedanını kurarak tahta sahip çıktı. Fakat Çin'in kuzey ana bölgelerini – Huang He'nin Sarı Irmak Vadisi bölgesi – kontrol etmesine rağmen güneyin on bağımsız krallığa bölünmesini engelleyemedi. Geç Liang hanedanı kısa ömürlü (907-923) oldu. Art arda gelen grupların Huang He bölgesinin kontrolünü ele geçirmelerine ve kendi hanedanlarını kurmalarına rağmen, iktidara tutunmayı başaramadılar. Beş hanedan ve On Krallık dönemi olarak bilinen bu anarşi çağı Kuzey Song hanedanının kurulmasına kadar sürdü ve çok büyük sıkıntılar yaşandı. Otorite yıkıldı, ekonomi çöktü ve mal alış verişi para değişiminin yerini aldı. Sel bariyerlerinìn ve sulama tesislerinin bozulmasından ötürü yaygın seller ve açıklar yaşandı.

Beş Hanedan bölgesinin batı ve kuzeyinde Şatuo Türkleri ve Hitan Moğolları kendi krallıklarını güçlendirdiler. Güney Mançurya'nın Hanları 905'te Yelü Abaoji'nin (872-926) önderliğinde imparatorluklarını kurdular. Abaoji 916'da kendisini imparator ilan etti ve beş krallıktan birisi olan Kuzey Çin'i kontrol ettiği kısa bir dönem dahil 1125'e kadar varlığını sürdüren Liao hanedanını kurdu.

İsmaili bir Şii olan Sa'id ibn Huseyn Kairouan'daki (günümüzde Tunus) Sünni Aghlabid hanedanını devirerek kendisini Mehdi ilan etti ve adını soyundan geldiğini iddia ettiği peygamber Muhammed'in kızı Hazreti Fatma'dan alan, Fatimi hanedanını kurdu.

Akitanya dükü Dindar William tarafından Burgonya'da 910'da kurulan Cluny Manastırı Avrupa'daki "manastır imparatorluğunun" merkezi haline geldi.

Macarların istilaları ve Frank imparatorunun sessizliği

Peçeneklerin (bkz. 891-900) batıya doğru ittiği Macarlar on yıl boyunca bir dizi yıkıcı akınlara girişti. Carintha'yı 901'de yerle bir ettiler, 906 ve 907'de Moravya'yı yıktılar, 908'de Bavyera, Saksonya ve Thuringia'ya saldırdılar. Frank imparatorunun yardıma isteksiz olması veya imkanı bulunmaması nedeniyle doğu frankları kendilerini istilalara karşı savunmak için bölgesel "dükler" seçtiler.

İLGİLİ:  Çin, Avrupa'nın ne kadarına sahip durumda?

III. Abdurrahman ve Kurtuba'nın yükselişi, Prens Igor'un Bizans savaşı

III. Abdurrahman büyükbabası Adballah'ın 912'de ölümünde Kurtuba Emirliğinin yeni Emevi hükümdarı oldu. Ayaklanmalarla küçülen ve kaybedilen topraklarını geri almak için hızla harekete geçti. Kurtuba, kendisinin ve yerine geçenlerin yönetimleri altında gücünün zirvesine ulaştı.

Geleneksel kaynaklara göre 914'ten 945'e kadar Kiev Rus hükümdarı olan Prens Igor, Novgorod'u 862'de kuran efsanevi Rurik'in oğluydu. Kiev Rus (bkz. 881-890) koruyuculuğu altında 941 yılında Rus – Bizans savaşında kuvvet yoluyla Bizanslıların saygısını kazanarak karlı ticaret imtiyazları elde etti ve bölgede çekinilen bir güç oldu.

Sürekli ve yıkıcı Viking akınları (bkz. 881-900) karşısındaki çaresizliklerini 911'de kabul eden Batı Frank Kralı III. Charles, Seine Nehrinin ağzını koruyan ve sonraları Normandiya adını alan bölgenin büyük bir bölümünü Norse kabilesi şefi, Hrolf adıyla da bilinen Rollo'ya Hristiyan olması şartıyla verdi.

Charles tacına zayıf bir şekilde tutundu; Karolenj hükümdarlarının otoritesi krala (bkz. 841-850) yalnızca şekli bir bağlılık duyan, uygulamada ise bağımsız davranan toprak sahibi kontlar karşısında tehlikeli bir gerileme içindeydi. Batı Frankların önde gelenlerinin güçlü bir kesimi Paris Kontu Odo'yu 887'de krallığa seçti ve Charles bu nedenle hükümdarlığının büyük bölümünü Odo ve soyundan gelenlerle savaşarak geçirdi.

Karolenjlerin Macar tehlikesi karşısında güçsüzlükleri nedeniyle etki kazanan kabile düklerinden birisi olan I. Henry, 919'da Doğu Franklarının kralı seçilerek Sakson hanedanını kurdu. Doğu Frank Krallığının son Karolenj hükümdarı Çocuk Ludwig 911'de öldü. Ardından Franconia Dükü Konrad kral seçildi. Ölümünde ise en güçlü rakibi Henry'yi hale olarak seçti.

III. Abdurrahman'ın halifeliği, İzlanda'da ilk meclis Althing

Bağdat'taki Abbasilerin zayıflayan otoritesi III. Abdurrahman'ı 929 yılında gerçek halifenin kendisi olduğunu ilan etmeye teşvik etti ve böylelikle krallığını da emirlikten halifeliğe dönüştürdü. Başkenti Kurtuba 10. yüzyılda Batı Avrupa'daki en büyük ve gelişmiş şehir haline geldi.

İzlandalılar 930'da adalet ve kanunlar hakkında karar vermek üzere Thingvellir Ovasında bir açıkhava meclisinde toplanmaya başladılar. Kanuna aykırı davranmamış tüm özgür insanların katılabildiği Althing dünyanın en eski temsili parlamentosudur.

İLGİLİ:  Magna Carta nedir? Nedenler, sonuçlar ve maddeler

Arkeologların II. Pueblo çağı olarak adlandırdıkları dönemde Kuzey Amerika'da Chaco Kanyonunda yaşayan Pueblo halkları gelişme içindeydi. Bu halklar, bazıları 700 kadar odaya sahip "büyük evler" olarak adlandırdıkları muazzam yapılar inşa ettiler.

İspanya'nın Müslümanlaştırılması, Kore'nin birleşmesi, İngiltere'nin devletleşmesi

Emevi Halifesi III. Abdurrahman Toledo'yu ele geçirerek İspanya'daki tüm Müslümanları bir bayrak altında topladı. El Rahman ayrıca kuzey sınırlarındaki Hristiyan krallıkları Leon ve Navarra'a karşı savaşlar yürüterek tabiliklerini kabul etmeye zorladı. Yahudiler ve Hristiyanlar Endülüs'te halifeliğin hoşgörüsünden yararlansalar da ikinci sınıf vatandaş muamelesi görüyorlardı. Din değiştirmelerinin arkasındaki itici güç ise vergi meseleleriyle ilgiliydi.

Koryo Krallığı Silla Krallığını (bkz. 651-670) 935'te zapt ederek artık Kral T'aejo (918-943) adını alan Koryo önderi Wang Kon'un yönetimi altında Kore'nin birleşmesini tamamladı. Wang Kon Üç Krallık devleti Kogurya'da 918'de tahta çıktı, devletin adını değiştirdi ve 934'te topraklarına kattığı Paekche Krallığına ve Silla'ya karşı başarılı askeri seferleri yönetti. T'aejo, hükümdarlığı sırasında Silla soylularını yeni yönetici bürokrasisine dahil ederek gücünü sağlamlaştırdı.

Britanya topraklarında gerçekleşen en kanlı muharebelerden birinde Anglosakson Kralı Athelstan (y. 893-939) bir kuvvetler ittifakını 937'de ezici bir yenilgiye uğratarak Britanya'daki hakimiyetini ve birleşik Anglosakson krallığını sağlamlaştırdı. Anglosakson genişlemesi ihtimalinden telaşa kapılan Alba Kralı (günümüzde İskoçya) bu tehdidi savuşturmak için kuvvetlerini Vikinglerle ve diğer Britanya ülkeleriyle birleştirdi.

Beş kral ve yedi kontun savaş alanında "sayısız kalabalıkla" birlikte öldüğü bu çatışma Anglosakson güncelerinde (bkz. 871-880) kayıtlı eski bir İngiliz şiirinde ölümsüzleştirilmiştir. Zafer Galliler ve İskoçları sınırlarına hapsetti. Viking genişlemesini durdurdu ve İngiltere'nin bir devlet olarak kurulmasına yardım etti.

İran Şii Büveyhileri 946'da Bağdat'ı aldı ve halifeyi Ahmed ibn Büveyh'i yüksek komutan olarak tanımaya zorladı. Abbasi halifeleri 1258'e kadar yerlerinde kalsalar da artık yalnızca göstermelik devlet başkanları haline geldi. Gerçek güç İran Şiraz'daki başkentlerinden hüküm süren Büveyhi sultanlarına geçti.

I. Henry Macarların Karolenjleri tehdit ettikleri sırada güç kazanan kabile düklerinden biriydi. Şahinci Henry adıyla bilinen Henry krallığını genişletti ve Macarlara Avrupa'ya akınlarının başlamasından beri ilk büyük yenilgilerini 933'te Riade Muharebesinde tattırdı. Henry ölümünden sonra tahta geçişin kalıtsal hale gelmesini sağlayacak kadar güç kazanmıştı ve oğlu Otto'yu yeni kral olarak tanıyan 936'daki seçim bir formaliteden ibaret kaldı. Otto'nun 936'daki taç giyme töreni Charlemagne'ın taç giyme törenini bilinçli olarak taklit etti ve Otto imparatorluk başkenti Aachen'de taç giydi.

Kronolojik özet

  • y. 900 / Avrupa'da şato yapımı dönemi başlar
  • 901 / Macarlar Karintiya'yı yakıp yıkar
  • 902 / Müslümanlar Sicilya'daki son Bizans kalesi Taormina'yı tahrip eder
  • 904 / Çin savaşı beyi Zhuwen Tang İmparatoru Zhaozong'u öldürür, oğullarından birini kukla imparator yapar
  • 905 / Güney Mançurya'da Hitay İmparatorluğu kurulur
  • 905 / Japon şiirinin ilk bilinen antolojisi olan Kokinşu yazılır
  • 905 / Tulun hanedanının sonu; Abbasi halifeliği Suriye ve Mısır'ın denetimini tekrar kazanır
  • 906-07 / Macarlar Moravyalıları bozguna uğratır
  • 907 / Kiev Rus hükümdarı Oleg Konstantinpolis'e saldırır
  • 907 / Tang hanedanının çöküşü; Beş hanedanlar ve On Krallıklar dönemi başlar
  • 908 / Macarlar Bavyera, Saksonya ve Thuringia'ya saldırır
  • 909 / Şii Fatimi hanedanı Tunus'ta kurulur
  • 910 / Benedikten Cluny Manastırının kuruluşu
  • y. 910 / Zimbabwe'de Mwene İmparatorluğunun kuruluşu
  • 911 / Norse kabile reisliği Rollo'ya Normandiya verilir
  • 912 / III. Abdurrahman emir olur ve Kurtuba'da Emevi halifeliğinin zirve noktasına ulaştırır
  • 913 / Prens Igor Kiev Rus hükümdarı olur
  • 914 / Fatimiler İskenderiye'yi alır
  • 915 / Çola kralı I. Parantaka Güney Hindistan'da Pandya Krallığını ele geçirir
  • 917 / Simeon kendisini Bulgarların çarı ilan eder
  • 917 / Macarlar Doğu ve Batı Frank ülkesine akınlar düzenler
  • 917 / Fatimiler Sicilya'yı alır
  • 919 / Saksonya dükü Avcı Heinrich, Sakson hanedanının ilk kralı olarak I. Heinrich adıyla Doğu Frank kralı seçilir
  • 923 / Beş Hanedanın birincisi Geç Liang Şatuo Türkleri tarafından devrilir
  • 927 / Bulgar Çarı Simeon'un ölümü (d. 864/65)
  • 929 / İspanya Emiri Abdurrahman kendisini halife ilan eder
  • 930 / İzlanda'da Althing toplantısı
  • 932 / Çin'de klişe baskı bulunur
  • 932 / Abdurrahman Toledo'yu ele geçirir ve Müslüman İspanya'nın birleştirilmesini tamamlar
  • 935 / Kore'nin Koryo Krallığı halinde birleşmesi; Silla ele geçirilir
  • 937 / Brunanburh Muharebesi, Athelstan tüm İngiltere'yi ele geçirir
  • 940 / Mixtekler Zapotek başkenti Monte Alban'ı talan eder
  • 940'lar / Flandre'de keten ve yün sanayisi başlar
  • 946 / İran Şii Büveyhi hanedanı Bağdat'taki Abbasi halifeliğinin gücünü eline alır
  • y. 950 / Bogomiller Bulgaristan'da ortaya çıkar

Yazar Berkay Alpkunt

Coğrafya ve astronomi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları canlı hayatı, bilim tarihi ve ülkeler olarak sıralanır. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarıyla ilgilidir.