Kategoriler
Kronoloji

Dünya tarihi /1785–1788/ Birleşik Devletler sistemi, Amerika'da buharlı gemiler, Fransa'da köle ticaretinin sonu

Bir İngiliz din adamı olan Edmund Cartwright (1743-1823) 1784'te Richard Arkwright'ın (bkz. 1771) kurduğu pamuk eğirme fabrikasını ziyaret etti. Burada gördükleri, benzer tekstil dokuma makineleri icat etmesi için ilham kaynağı oldu. İlk elektrikli dokuma tezgahının patentini 1785'te almıştı. Cartwright'ın dokuma tezgahı Britanya'da tekstil endüstrisinin önemli bir parçası haline geldi. Tasarımı, daha sonra Britanya'ya ziyareti sırasında tezgahların nasıl işlendiğini gören Amerikalı işadamı Francis Cabot Well tarafından geliştirildi ve 1820'den sonra Atlantik'in iki yakasında da yaygınlaştı.

Burma'da Konbaung hanedanı Kralı Bodawpaya (1745-1819) bir önceki yıl sahil krallığı Arakan'ı ele geçirmişti. Bir zaferinden güç alarak doğuya doğru harekete geçmeye ve Siam (Tayland) krallığını işgal etmeye karar verdi, ancak yenilgiye uğradı.

Amerika'da buharlı gemiler, ABD-Fas Antlaşması

Birleşik Devletler bir teknolojik buluş çağı yaşamaktaydı. Pennsylvania'daki Philadelphia şehrinde mucit John Fitch (1743-1798) buhar gücüyle çalışan bir gemi tasarlamak amacıyla Steamboat Company'yi kurdu. Perseverance adlı geminin Delaware Nehrinde Ağustos 1787'de başarıyla yüzdürülmesiyle rakiplerinin önüne geçti. 1790'a gelindiğinde Philadelphia ve New Jersey'deki Trenton şehri arasında bir buharlı gemi hattı işlemekteydi, ancak Fitch yatırımcı çekmekte zorlandığı için çabalamaya devam etti. Buharlı gemi seyahatinin geçerli bir ticari girişim olabilmesi daha gelişmiş gemi tasarımlarının yapılması ve Robert Fulton'ın (1765-1815) üstün iş zekasıyla mümkün olacaktı.

Gemicilikte tehlikeler hala vardı ve korsan saldırıları yaygındı. Akdeniz'de ticaret yapmak isteyen ABD'li tüccarlar saldırı tehlikesiyle karşılaştı ve özellikle Berberi korsanlar korku yarattı. ABD, Fas ile 22 Temmuzda imzalanan antlaşmayla eşit şartlarda ticaret karşılığında ABD gemileri için güvenli geçiş imkanı temin etti.

Avrupa'da Prusya II. Friedrich için yas tuttu. II. Friedrich Prusya'yı dişli bir devlete dönüştürerek Avrupa'nın siyasi dengesini yeniden şekillendirmişti.

Birleşik Devletler'in yeni hükümet sistemi

Somersett davasında alınan (bkz. 1772) Britanya'ya gelen kölelerin serbest kalacağı yönündeki karar üzerine birçok köle, sahipleri tarafından terkedildi ve Londra'nın "siyahi fakirleri" geçinmek için imkanları olmadan ortada bırakıldı. Kölelik karşıtı Granville Sharp (1735-1813) Batı Afrika'da Sierra Leone'da bir serbest yerleşim yerinin kurulmasını sağladı. Nautilus gemisi 400 civarında eski köleyi Afrika'ya geri götürdü. Bu ilk yerleşimcilere daha sonra Kanada'daki Nova Scotia'dan Amerikan Bağımsızlık Savaşında Britanyalıların yanında savaşmış köleler de katıldı. Bu gelişmeler yaşanırken Batı Afrika hala Avrupalı köle tüccarlarıyla doluydu.

İLGİLİ:  Danimarka'da atık tesisinin üstüne inşa edilen kayak pisti

Birleşik Devletlerde daha güçlü bir merkezi yönetim için sesler yükselmekteydi ve mayıstan eylüle kadar, görünüşte Konfederasyon Maddelerini (bkz. 1781) değiştirmek üzere Anayasa Konvansiyonu toplandı. Ancak delegeler bunun yerine yeni bir hükümet sistemi tasarladılar. Tüm devletlerin senatoda eşit bir şekilde temsil edileceği iki kamaralı bir yasama organı ve oranlara göre temsil edilecekleri bir Temsilciler Meclisi kurdular.

Rusya'da Osmanlı toprakları üzerindeki planlar 1792 yılına kadar süren Rus-Osmanlı Savaşına yol açtı.

  • ABD Anayasası

    ABD Anayasası dünyada hala yürürlükte olan en eski anayasadır. Anayasa 17 Eylül 1787 yılında kabul edildi ve ifade özgürlüğü gibi konuların düzenlenmesi için 27 defa tadil edildi. George Washington Anayasa Konvansiyonuna başkanlık etti ve 1789'da ilk ABD Başkanı olarak seçildi. Başkanlığı sırasında Bill of Rights (Haklar Bildirisi) olarak adlandırılan ilk on değişiklik onaylandı.

İspanya'da IV. Carlos dönemi, Köle Ticaretinin Kaldırılması Komitesi

İspanya tahtında yaklaşık 30 yıl kaldıktan sonra "aydın despot" III. Carlos öldü ve taç oğlu IV. Carlos'a (1748-1819) geçti. Babasının aksine IV. Carlos güçlü bir lider değildi. Eşi Parmalı Maria Luisa (1751-1819) ile daha sonra başbakan olan siyasi çırağı Manuel de Godoy ülkeyi ve imparatorluğu yönetti ve felakete götürdü. Bu dönemde, Fransa ile yaşanan sürekli savaş hali, Carlos'un tahttan feragat etmek zorunda kaldığı 1808 yılındaki işgal ile doruğa ulaştı.

Britanya'da olduğu gibi Fransa'da da köleliğin kaldırılması için büyüyen bir halk desteği vardı. Köle Ticaretinin Kaldırılması Komitesi, Mayıs 1787'de köle ticaretini sona erdirmek için kurulmuştu. Kısa süre sonra, Şubat 1788'de bir grup Parisli sadece kölelik ticareti ve köleliğin kaldırılması değil, Fransa'nın Karayipler şeker kolonilerinde büyüyen bir konu olan melez ırktan insanların eşitliğini talep eden Societe des amis des Noirs'ı (Siyahların Dostları Topluluğu) kurmak üzere toplandı.

İLGİLİ:  İspanya: Tarihi, kültürü, dili, dini, eğitimi, sağlık ve yaşam maliyeti

Bu esnada İsveç'te III. Gustav parlamentonun onayı olmadan Rusya'ya karşı savaş açarak emperyalist ihtiraslarını gerçekleştirmeye çalışıyordu. Rusların Osmanlı'ya karşı savaşla meşgul oldukları bir dönemde Fin topraklarını ele geçirmeyi umdu. Gustav'ın gayretleri başlangıçta krallığın iktidarını, Riksdag (İsveç parlamentosu) ve soyluların aleyhine genişletilmesine öfkelenen aristokratlar ve subayların komplosu nedeniyle başarısızlığa uğradı. Subaylar Büyük Katerina ile Gustav'ın önceden bilgisi olmadan müzakere etmeye çalıştı. Daha sonra Danimarka, Rusya'nın müttefiki olarak Rus-İsveç Savaşına (1790'a kadar) katıldı ve İsveç'in güneybatısındaki kilit liman Gotherburg'u kuşatmaya aldı.

II. Leopold ile Macaristan'a tavizler, Avustralya'ya taşınan mahkumlar

Komşu Habsburg İmparatorluğunda Magyar (Macar) soyluları II. Joseph'in reformlarından (bkz. 1765) özellikle de Almancanın hükümetin ve ikinci derece eğitimin resmi dili olarak kabul edilmesinden memnun değildi. Joseph ayrıca toprak vergisi sistemini de yeniden yapılandırmayı planlıyordu ve serfliği de zaten kaldırmıştı. 1790'da öldüğünde Macarlar bir isyanın eşiğindeydi ve hatta Prusya'ya yardım çağrısında bulunmuşlardı. Ancak kardeşinin yerine geçen ve önceki reformları geri almaya söz veren II. Leopold'ün (1747-92) müdahalesiyle memmuniyetsizlik silahlı çatışma boyutuna varmadı. Leopold Macaristan'a bağımsız bir devlet olarak davranmaya ve kendi yasaları çerçevesinde yönetilmesine izin vermeye yemin etti.

Britanya'da Kraliyet Deniz Kuvvetleri Kaptanı Arthur Philip (1738-1814) 13 Mayıs 1787'de Avustralya'daki Botany Körfezine yerleştirilmek üzere 11 gemi dolusu mahkumla birlikte yelken açtı. Kaptan James Cook körfeze 1770'de rastgelmiş ve Britanya hükümeti bu topraklarda yerleşimler kurulması için istekli davranmaktaydı. Bu arada mahkumların Avustralya'ya gönderilmesi Britanya'nın aşırı dolu hapishanelerini rahatlatmanın da bir yoluydu.

İlk Filo olarak anılan bu gemiler yaklaşık 778 aşkın mahkum ile 1400'ü aşkın kişi taşıdı. Filo Botany Körfezine 1788'de ulaştı ancak Philip bu yerine sürekli yerleşim için uygun olmadığına karar vererek daha sonra Sydney adını alacak daha içerideki Port Jackson'a taşındı. Yerleşimin ilk günleri sıkıntılarla geçmesine rağmen gemiler mahkumları getirmeye devam etti ve yaklaşık 50 yıl sonra Avustralya'da 60.000'e yakın yerleşimci olmuştu.

İLGİLİ:  Çiçek hastalığının hikayesi | Edward Jenner ve İstanbul etkisi

Kronolojik özet

  • 1785 / Edmund Cartwright enerjiyle çalışan dokuma tezgahını bularak dokumacılıkta devrim yapar
  • 1785 / Laperouse Pasifik'in haritasını çıkartmak amacıyla yolculuğa çıkar
  • 1785 / Burma Kralı Bodawpaya (1745-1819) Siam'ı işgal ederek Siam-Burma Savaşını başlatır (1792'ye kadar)
  • 1786 / Mısır'da Osmanlı otoritesi yeniden kurulur
  • 1786 / Marquess Cronwallis (1738-1793) Bengal Genel Valisi olur (1793'e kadar)
  • 11 Ağustos 1786 / Kaptan Francis Light Britanya Doğu Hindistan Şirketi adına Malay sahilindeki Penang şehrinin idaresini alır
  • 17 Ağustos 1786 / Prusya Kralı II. Friedrich öldü
  • 1787 / Britanya ve kolonilerinde azat edilen köleler Sierra Leone'ye yerleştirilir
  • 1787 / Rusya'nın Kırım'ı ilhakı üzerine Osmanlıların Rusya ve Avusturya ile savaşı (1792'ye kadar) ve Türklerin bir Tatar isyanı başlatmak için girişimleri
  • 13 Mayıs 1787 / Aralarında 778 mahkumun bulunduğu "Birinci Filo" yerleşimciler Yeni Güney Galler'e gitmek üzere Britanya'dan ayrılır
  • 22 Ağustos 1787 / Amerikalı mucit John Fitch (1743-98) Delaware nehrinde başarılı bir buharlı gemi denemesi yapar
  • 1787 / Britanya Köle Ticaretinin Kaldırılması Cemiyetinin kurulması
  • 18 Ocak 1788 / Kaptan Arthur Philip'in komutasındaki HMS Sirius Avustralya'da Botany Körfezine ulaşır
  • 26 Ocak 1788 / Botany Körfezinden ilk filo denize açılır ve daha sonra Sydney şehrinin kurulacağı bölgeye ulaşır
  • Şubat 1788 / Avusturya, Rus-Osmanlı Savaşına katılır (1787-1792)
  • 1788 / Hindistan Genel Valisi Warren Hastings'in Hindistan'da işlediği iddia edilen suçlar hakkında yargılanması başlar
  • 1788 / Rusya'ya ait Finlandiya'yı işgal eden İsveç, Rusya ve Danimarka'yla savaşa girer (1790'a kadar)
  • 24 Temmuz 1788 / Genel Vali Lord Dorchester Kanada'yı beş bölüme ayırdı
  • 1788 / Kutsal Roma İmparatoru II. Josel'e karşı Macar ayaklanması (1790'a kadar)
  • 1788 / Fransız kölelik karşıtları Siyahların Dostları Cemiyetini kurar
  • 14 Aralık 1788 / V. Carlos (1748-1819) İspanya tahtına çıkar

Yazar Berkay Alpkunt

Coğrafya ve astronomi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları canlı hayatı, bilim tarihi ve ülkeler olarak sıralanır. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarına ilgilidir.