Kategoriler
Kronoloji

Dünya tarihi /1833–1839/ Charles Darwin'in çalışmaları, 1833 Fabrika Yasaları, Birinci Afyon Savaşı

Britanya'da sanayinin gelişimi ve şehirleşme hızla ilerledi. İş gücü istismarı ve fakirlere yardımın artan maliyeti sorunlarına karşı yasalar çıktı. 1833 tarihli Fabrika Yasasıyla fabrikaları denetlemek için müfettişler atandı ve çocukların çalışabileceği saat sayısı sınırlandı.

9-12 yaş arası çocukların fabrikalarda haftada çalışabilecekleri maksimum saat 48 olarak belirlenmiştir

İngiltere'de yerel yönetimler yaşlı, hasta ve fakirler için bazı yardımlar sağladı. Buradan, sağlam vücutlu olanlara iş imkanı vermeyi amaçlayan çalışma evleri sistemi ortamı çıktı. 1834 tarihli Fakirler Kanunu Değişiklik Yasası fakirlerin ancak her ilçede kurulan çalışma evlerine gitmeleri halinde yardım alabileceklerini öngördü. Çalışma evlerindeki koşullar kasti olarak ağır tutuldu ve yasal düzenleme derhal olumsuz bir etki yarattı.

Doğu Hindistan Şirketinin ticari tekeli yasal düzenlemeyle sona erdirildikten sonra Britanyalı tüccarların Çin'de ticaretle uğraşmalarına izin verildi. Yasadan önce Kanton'da özel tacirler bulunmasına rağmen artık çok daha fazla tüccara mallarını satmak ve çay gibi, serbest ticaretin başlamasından sonra ihtilatı yüzde 40 artan Çin ürünlerini ihraç edebildiler.

Mısır 1832'de Suriye'yi işgal etti. Mehmet Ali Paşa, Osmanlı sultanının bölgesine kendisine vereceği yönündeki sözünü tutmamasına öfkelenmişti. Mehmet Ali, Gazze ve Kudüs'ü Birinci Türk-Mısır Savaşında aldı ve 1833'e gelindiğinde Osmanlı hükümetinin Rusya'nın yardımını talep etmesiyle 18.000 Rus askeri İstanbul'a gönderildi. Britanya ve Fransa, Suriye'nin Mısır'a verilip Rusya'nın çekilmesiyle çözümüyle sürece müdahil oldu.

Charles Darwin'in gezisi, Teksas Bağımsızlık Savaşı

Pasifik okyanusunda Güney Amerika kıyılarından neredeyse 1000 kilometre uzaklıkta İngiliz doğa bilimci Charles Darwin (1809-82) Galapagos Adalarının doğası hakkında kapsamlı notlar tuttu. Darwin 27 Aralık 1831'de İngiltere'den bilimsel çalışma için sefere çıkacak Eylül 1835'te Galapagos Adalarına varan Beagle adlı gemide görev almayı kabul etmişti. Darwin adalarındaki türlerin Güney Amerika'daki türlerle karşılaştırıldığında ortaya çıkan farklılıkları ilk olarak Galapagos'ta gördü. Bu buluş daha sonraki farklı türlerin evrimi hakkında bilimsel çalışmasının temelini oluşturdu.

Britanya'da, Avustralya'da mahkum olmayan insanların yerleşimini kolaylaştırmak maksadıyla Milli Kolonileştirme Cemiyeti kurulmuştu. Kurucusu Edward Gibbon Wakefield (1796-1862) -bir süre cezaevinde yatmıştı- kolonilerin nüfusunu arttırmak için toprağın satılması ve koloniye ulaşım masraflarını karşılamak üzere fiyattan bir vergi alınması planını ortaya attı. Bir filo, 1835'te Melbourne şehrinin, bir yıl sonra da Adelaide'in kurulduğu Güney Avustralya'ya hareket etti.

İLGİLİ:  Yazının hikayesi ve tarihsel gelişimi

ABD'de yerleşimciler batıya doğru ilerledikçe, birçokları Meksika'ya bağlı Teksas'a yerleşmeye karar verdi. Ancak Meksika makamları bu geniş bölge üzerinde daha sıkı bir kontrol uygulamak istediğinde yerleşimciler Teksas Bağımsızlık Savaşını başlatarak Ekim 1835'te ayaklandı. Ertesi yıl martta aylar süren kargaşanın ardından General Antonio Lopez de Santa Anna (1794-1876) 5.000 Meksikalı askerlerle Teksas'a yürüdü. Sayıları az olmasına rağmen isyancılar Meksikalıları Alamo adı verilen San Antonio kalesinde durdurmayı başardı. Daha sonra yenilseler de Alamo intikam almak isteyen Teksikalıları bir araya getiren bir unsur oldu. Kısa süre sonra General Samuel Houston (1793-1863) "Alamo'yu Hatırla" sloganıyla toplanan bir Teksas ordusunun başına geçerek 21 Nisandaki Jacinto Savaşında Santa Anna'yı yenerek Meksika'yı yeni Teksas Cumhuriyetini tanımaya mecbur bıraktı.

Elektrikli telgrafın keşfi, Victoria devri

Elektrik akımının kablolardan nasıl geçirileceği üzerine deneyler on yıllardır sürmekteydi. İki İngiliz mucit William Fothergill Cooke ve Charles Wheatstone büyük bir buluş yaptı ve kablolar vasıtasıyla iletişime imkan veren ve harflere ve sayılara karşılık gelen iğneleri bulunan elektrikli telgrafın patentini aldılar. Aynı sırada ABD'de Samuel Morse nokta ve tire işaretleriyle bilgi aktarabilen bir elektromanyetik verici için patent aldı. Morse'un telegrafı Cooke Wheatstone tasarımından çok daha basitti ve kısa sürede dünya çapında standart cihaz haline gelerek küresel bilgi hareketinde bir devrim yarattı.

Britanya Kralı IV. William 20 Haziranda öldüğünde hayatta meşru bir varisi bulunmadığından taç yeğeni Victoria'ya kaldı. Victoria, Kent Dükü Edward'ın kızı ve III. George'un torunuydu. Hükümdarlığı büyük bir refah, teknolojik yenilik ve koloni genişlemesi dönemi olarak görüldü.

Japonya'da Tokugawa Ieyoshi (1793-1853) şogun oldu. Yönetimi zamanında Japonya sosyal ve ekonomik gerileme içindeydi. Tempo Reformları olarak bilinen, şehirlere göçü engellemeyi ve fiyatı denetimini teşvik etmeyi öngören önlemler getirdi, ancak başarısız oldu.

Great Western'in Atlantik'i geçişi

Ulaşım teknolojisi hızla değişiyordu. Demiryolu taşımacılığındaki genişlemeyle birlikte deniz yoluyla seyahatte de birçok yenilikle devrim yaşanıyordu. Buhar gücü nihayet deniz yolculuklarını çok daha hızlı bir hale getirecek şekilde kullanıma sokuldu. Great Western ilk transatlantik seyahat için 8 Nisan 1838'de Bristol'dan ayrıldı ve 15 gün sonra New York'a vardı; çarklı buharlı gemi seyahat süresini yarıya indirmiş ve yakın kullanımında tasarruf sağlamıştı.

İLGİLİ:  İlk uygarlıkların tarihi /MÖ 2000 –1650 / 4. Bölüm

Gemi, Büyük Batı Demiryolu da dahil başka projelerde yer almış olan, önde gelen Britanyalı inşaat mühendislerinden Isambard Kingdom Brunel (1806-59) tarafından tasarlanmıştı. Buharlı gemi düşüncesi Brunel'in Büyük Batı Demiryolu direktörlerine tren hattını düzenli bir transatlantik servisiyle New York'a uzatabileceğini önermesiyle başlamıştı. Kısa süre sonra geminin yapımını kolaylaştırmak üzere Büyük Batı Buharlı Gemi Şirketi kuruldu.

Amerika kıtasında, Guatemala, Honduras ve Nikaragua bağımsız devletler oldu.

Birinci Afyon Savaşı, İkinci Osmanlı-Mısır Savaşı

Çin'deki İngiliz ticareti genişlemesini sürdürürken Çin'in afyon sorunu da büyüdü. On yıllarca önce Doğu Hindistan Şirketi, Britanya'ya gönderilen çay karşılığında Bengal'de yetiştirilen başhaştan elden edilen uyuşturucuyu Çin'e ihraç etmeye başlamıştı. Bu maddenin ithalini yasaklamak için yapılan sayısız girişime rağmen Britanya gemileri ithalata devam etti. 30 Mart 1839'da bu durumdan bıkan bir Çin yetkilisi Kanton'da Britanya'ya ait depo ve gemilerin yakılmasını emretti. Britanya bunun karşılığında savaş gemileri göndererek Çin'in sahil bölgelerine saldırdı ve Birinci Afyon Savaşını başlattı.

Bu sırada Mısır ve Osmanlı sultanı arasındaki gerilim, İkinci Osmanlı-Mısır Savaşı'yla yeniden patlak verdi. Savaş bu kez, daha önce Mısır'a bırakılan Suriye'yi geri almak isteyen Osmanlıları tarafından başlatıldı.

Bu sırada Britanya'nın Afganistan'a karışması Birinci Afgan Savaşına yol açtı (1842'ye kadar). Rusya'nın Afgan Emiri Dost Muhammed Han (1793-1863) üzerinde artan etkisinden rahatsız olan Britanya bölgedeki kara ticaret yollarının korunması dahil olmak üzere kendi çıkarlarına daha yakın bir hükümdarı yerine geçirmek istedi.

İngiltere'de doğa bilimci Charles Darwin Beagle'da tuttuğu günlükleri yayımladı. Yolculuk sırasında Darwin dünyanın çevresini dolaşmıştı. 1831'de Plymouth'tan Yeşil Burun Adalarına doğru yola çıkmış, ardından Brezilya, Arjantin, Uruguay ve Tierra del Fuego'ya gitmişti. Daha sonra Güney Amerika'nın Pasifik kıyılarından kuzeye hareket ederek Galapagos Adalarında duraklamış, ardından Tahiti, Yeni Zelanda, Avustralya, Mauritius'a seyahat ederek nihayet Ekim 1839'da İngiltere'ye geri dönmüştü. Darwin aktardıklarıyla adını bilim dünyasında duyurdu.

Kronolojik özet

  • 1833 / Kölelerin Azat Edilmesi Yasası ile Britanya'da kölelik kalktı, yasa 1838'te yürürlüğe girdi
  • 1833 / Britanya'da Fabrika Yasası ile dokuz yaşın altındaki çocukların çalıştırılması yasaklandı
  • 1833 / I. Isabella (1830-1904) Maria Christina'nın (1806-78) naipliği altında İspanya tahtına çıkar
  • 1833 / Birinci Osmanlı-Mısır savaşı sona erer; Mısır 1831'de işgal ettiği Suriye'yi elinde tutar
  • 1834 / Britanya'da Fakirler Kanunu Değişiklik Yasası fakirlerin kendilerini geçindirmelerini öngörür
  • 1834 / İspanya'da tahtta halefiyet tartışması nedeniyle Birinci Carlist Savaşı (1830'a kadar)
  • 1834 / Britanya Doğu Hindistan Şirketinin Çin ticareti üzerindeki tekeli kaldırılır
  • 5 Mayıs 1835 / Kıta Avrupasında ilk demiryolu Belçika'da açıldı
  • 1 Aralık 1835 / Danimarkalı yazar Hans Christian Andersen ilk masal kitabını yayınladı
  • 30 Ağustos 1835 / Avustralya'da Melbourne şehrinin kuruluşu
  • 2 Mart 1836 / Teksaslılar Meksika yönetimine karşı ayaklanır ve topraklarında cumhuriyet ilan eder
  • 6 Mart 1836 / Teksaslıların Alamo Muharebesinde yenilmeleri
  • 1836 / İspanya Meksika'nın bağımsızlığını tanır
  • 24 Ekim 1836 / A. Philips kibritin patentini alır
  • 26 Aralık 1836 / Güney Avustralya kolonisinin kuruluşu resmi olarak duyurulur
  • 1837 / Nüfusu 10 milyon civarına erişen Sokoto Krallığı (kuzey Nijerya) hükümdarı Muhammed Bello'nun ölümü
  • 1837 / Charles Wheatstone ve William Cooke Britanya'da, Samuel Morse ABD'de telgrafın patentini alır
  • 4 Mart 1837 / Martin van Buren üçüncü ABD başkanı oldu
  • 20 Haziran 1837 / Kraliçe Victoria (1819-1901) Britanya hükümdarı oldu
  • 1837 / Louis Daguerre fotoğrafçılık tekniği olan dagerreyotipi baskısını geliştitirir
  • 1837 / Yúkar ve Aşağı Kanada'da Britanya yönetimine karşı başlayan isyanlar bastırılır
  • 28 Eylül 1837 / Hindistan'ın son Moğol hükümdarı II. Ekber Şah öldü (d. 1760)
  • 1838 / Britanya'da sosyal reformlar talep eden Chartist hareketi oluşmaya başlar
  • 1838 / Guatemela, Honduras ve Nikaragua bağımsızlığını alır
  • 8-23 Nisan 1838 / Isambard Kingdom Brunel (1806-59) buharlı gemisi Great Western ile Atlantik'i rekor bir hızla geçer
  • 26 Mayıs 1838 / ABD'de Çeroke kabilesi zor kullanılarak başka bir bölgeye taşınır, "Gözyaşı Yolu" hadisesi
  • 10 Haziran 1838 / Yerleşimcilerinin 28 Aborjini öldürdüğü Avustralya Myall Creek Katliamı
  • 1838 / İsveçli kimyacı Jöns Jacob Berzelius (1779-1848) proteini keşfeder
  • 16 Aralık 1838 / Güney Afrika'da Boerlerin Zulu'lar karşısında galip geldiği Kanlı Nehir Muharebesi
  • 1839 / Afganistan Emirini devirmeye yönelik İngiliz teşebbüsleri nedeniyle çıkan Birinci İngiliz Afgan Savaşı (1842'ye kadar)
  • 1839 / İngiliz doğa bilgini Charles Darwin Beagle ile seyahatinin günlüklerini yayınlar
  • 3 Kasım 1839 / Ticaret ve Çin limanlarına erişim konusunda Britanya ve Çin arasında Birinci Afyon Savaşının çıkması
  • 1839 / I. Abdülmecid (1823-1861) Osmanlı sultanı olur
  • 1839 / İngilizler Hindistan'a korsan akınlarını önlemek maksadıyla Aden limanını zapt eder

Yazar Berkay Alpkunt

Coğrafya ve astronomi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları canlı hayatı, bilim tarihi ve ülkeler olarak sıralanır. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarıyla ilgilidir.