Kategoriler
Kronoloji

Dünya tarihi /1885–1889/ İlk otomobil, Eiffel Kulesi'nin açılışı, Brezilya'da Cumhuriyet

Avrupa'da bazı ülkeler güç kazanırken, özellikle Almanya ve İtalya gibi yeni uluslar, başta Afrika olmak üzere denizaşırı bölgelerdeki artan Avrupa kolonizasyonuna dahil olmak istediler. Bu maksatla 15 Kasım 1884 – 26 Şubat 1885 tarihleri arasında Berlin Afrika Konferansı yapıldı. Daha sonra "Afrika'yı Kapışma" toplantısı olarak anılacak olan ve hiçbir Afrika liderinin, davet edilmek bir yana fikrinin dahi sorulmadığı bu toplantıda rakip devletler toprak elde etmek için birbirlerine girdiler.

Toplantıyı, Kongo Nehri ağzının bir bölümünde iddia ettiği hakkı korumak için Portekiz başlattı. Ancak bu iddia kabul edilmeyecek ve bölgedeki ticareti korumak için nehir havzasının tarafsızlığı ilan edilecekti. Bir grup Avrupalı yatırımcı, Belçika Kralı II. Leopold'ün (1835-1909) idaresine verilen ve Kongo Özgür Devleti olarak adlandırılan Kongo'nun bir bölgesinin işletmesini aldı.

Bu esnada Almanya'da mühendis Gottlieb Daimler (1834-1900) yüksek hızlı içten yanmalı bir motorun patentini aldı. Daimler ve ortağı Wilhelm Maybach (1846-1929) motoru bisiklet ve arabalara yerleştirerek daha ileri araştırmalar yaptılar. Aynı dönemde yine bir Alman olan Karl Benz de (1844-1929) motorlarla denemeler yapıyordu ve Benz arabası fikrini ortaya çıkararak 1885'te dünyadaki ilk otomobili üretti. Benz, daha sonra Daimler ile birleşerek Mercedes-Benz arabalarını üretecek olan Benz ve ortakları şirketini kurdu.

Hindistan'da artan siyasi bilinç ve güç kazanan milliyetçi hareket aralık ayında ilk toplantısını yaparak Hindistan Ulusal Kongresini kurdu.

İspanya Küba'sında köleliğin sonu, Britanya'nın Burma ilhakı

Kölelerin Küba'da özgürlüğüne kavuşması uzun bir mücadeleden sonra 1886'da mümkün olabildi. Britanya köle ticaretini uzun zaman önce 1807'de, kölelik uygulamasını da 1883'te sona erdirmiş olsa da, İspanya ve diğer Avrupalı koloni devletleri bu uygulamayı takip etmedi. İspanya 1817'de köle ticaretini durdurmak için Britanya'yla bir antlaşma imzaladı ve daha sonra antlaşmayı görmezden geldi. Orta ve Güney Amerika kolonilerinin çoğunluğunu yitirmesinden sonra ise İspanya elinde kalan şeker üreticisi Küba ve Porto Riko adalarına yönelerek hazinesine gelir elde etmeyi amaçladı.

Bu maksatla, Britanya gemilerinin Afrika kıyılarıyla Havana arasındaki köle ticareti karşıtı kontrolleri arttırmasına rağmen kölelik 19. yüzyıl boyunca sürdü. Tüm çabalara rağmen köle sayısı artmaya devam etti. 1840'da Küba'ya 14.500 köle getirildi, bu sayı 1859'da neredeyse 35.000'e yükseldi. 1866'da köle ithalatı 1000 kişinin biraz altına düştü ve ertesi yıl İspanya meclisi tarafından nihayet yasaklandı. Ancak bu yasa adada bulunan çok sayıda köleyi özgürleştirmedi. Kölelik, yıllarca süren bir ara dönemden sonra 1886'da kölelere özgürlüğünü veren bir kraliyet kararnamesiyle bütünüyle kaldırıldı.

İLGİLİ:  Osmanlı padişahlarının etnik kökenleri ve azalan Türklük

Bu arada Britanya'nın 1 Ocakta Burma'yı topraklarına katma kararı, uzun bir isyan döneminin habercisi oldu. İlhak sadece birkaç ay süren Üçüncü İngiliz-Burma Savaşının sonuncuydu. Savaş, Burma Kralı Thibaw'ın Fransa ile siyasi bir ittifak kurma ve Hindistan sınırında bir demiryolu hattı inşası konusunda müzakerelere girmesiyle tetiklenmişti. Thibaw Britanyalı elçinin ziyaretini kabul etmeyince, Britanya da endişelerini dile getirememişti. Bir önceki savaşta (bkz. 1852) Aşağı Burma'yı topraklarına katan Britanya bu kez de Mandalay ve Kuzey Burma'yı ele geçirerek tepkisini göstermeye karar verdi. Thibaw tahtından indirildi ve ülkesi Hindistan'la birleştirilerek eski krallığın bütün idaresi Britanya'ya geçti. Savaş bu yolla resmi olarak bitmekle beraber, Burmalıların başlattığı aralıklı gerilla savaşı bölgede izleyen dört yıl boyunca karışıklık yaratmaya devam etti.

1887 Bulgaristan isyanı, Brezilya'da köleliğin sonu

Bulgaristan 19. yüzyılın başlarında Avrupa'yı saran milliyetçilik (bkz. 1848) dalgasına yakalanmıştı. 15.000 Bulgarın Osmanlı birlikleri tarafından öldürüldüğü Bulgaristan bağımsızlık mücadelesi Avrupa'nın dikkatini çekmişti. Birkaç yıl sonra küçük bir Bulgaristan prensliği kuruldu ve Britanya ile Avusturya-Macaristan, Rusya'nın bu ülkede etki sahibi olmamasını garantiledi. 1885'te Bulgaristan Batı Rumeli ile birleşti ve bir hükümet darbesinden sonra bu iki devlet tek bir devlet haline geldi. Balkanlar'da güç dengesini değiştiren bu durum karşısında Sırbistan savaş ilan etti. Çatışma kısa sürdü ve 1886'da barış tesis edildi. Saxe-Coburg-Gotha Prensi Ferdinand (1861-1948) Bulgaristan hükümdarı seçildi.

Brezilya, Küba gibi diğer eski kolonilerden çok daha uzun bir süre kölelerden yararlanmaya devam etti. Güney Amerika'da İspanyol İmparatorluğundan çıkan cumhuriyetler yüzyıl ortasında köleliği kaldırmışlardı. İspanya gibi Brezilya da köle ticaretine son vermesi için Britanya'dan baskı görüyordu ve 1850'den nihayet kaldırıldı. İzleyen otuz yıl boyunca ülkede kölelik karşıtı düşünce en yüksek düzeye ulaştı ve II. Dom Pedro (1825-91) bu fikirlere yakın durmaya başladı. Köleliğin zaman içinde kaldırılmasını tercih eden Pedro köle sahiplerinin gösterebileceği tepkilerin bilincindeydi. Yalnız Küba'da yaşananları değil, ABD İç Savaşını da yakından izlemişti. 1871'de kabul edilen Rio Branco Yasası köle annelerin çocuklarına özgürlüklerini veren tedrici bir önlem getirdi.

İLGİLİ:  Barbaros Hayreddin Paşa | Hayatı, savaşları ve Osmanlı dönemi

1885 yılında getirilen diğer önlemler 65 yaşından büyük kölelere özgürlüklerini verdi. Nihayet Mayıs 1888'de yayınlanan bildiriyle kölelik bütünüyle kaldırıldı.

Eiffel Kulesi'nin açılışı, Panama projesinin durması

Paris'te mühendis Gustave Eiffel (1832-1923) 31 Martta açılışı yapılan kulesiyle kenti ve tüm Avrupa'yı büyüledi. Eiffel, Fransız Devriminin 100. Yılı şerefine 1889 Uluslararası Sergisinin bir parçası olarak açılan proje yarışmasını kazanmıştı. 300 metre yüksekliğiyle -Gize'deki Büyük Piramidin iki katı- o güne kadar böyle bir yapı görülmemişti. Kule açılışından sonraki ilk altı ay içinde yaklaşık iki milyon ziyaretçi çekti.

Brezilya bu esnada II. Dom Pedro'yu deviren askeri bir darbenin yarattığı siyasi kargaşayla karşı karşıyaydı. Ordu, din adamları ve aristokrasi Pedro'nun bazı reformlarına öfkeliydi ve hala halk tarafından sevilmesine rağmen tahttan çekildi ve ülkede cumhuriyet ilan edildi.

Daha kuzeyde, Panama'da kanal projesi (bkz. 1880) başarısızlığa uğramış ve yapılan çalışmalar durdurulmuştu. Ölü sayısı artıp inşaat çalışmalarındaki sorunların sonu gelmeyince Compagnie Universelle du Canal Interoceanique ve Fransuz kamuoyu girişime olan inancını yitirmişti.

Panama Kanalının başarısızlıkla sonuçlanan inşaat çalışmaları sırasında ölen işçi sayısı 22.000

Güney Afrika'daki altın ve elmas madenleriyle halihazırda adını duyurmuş olan Cecil John Rhodes'un (1853-1902) 1889'da British South Afrika Company adlı şirketi için imtiyaz almasıyla Afrika'daki Britanya hükümranlığı hızla yayılıyordu. Şirket, yerel hukuk ve inançlara saygı göstermek durumundaydı. Ancak Rhodes'un amacı, Güney Afrika'da toprak elde etmek ve değerli madenlerin çıkartılmasına devam etmekti. Rhodes dönemin koloni aç gözlülüğünü simgeleyen isim haline geldi.

Kronolojik özet

  • 4 Ocak 1885 / İlk başarılı apandisit ameliyatı gerçekleştirildi
  • 31 Mart 1885 / Bechuanaland (günümüzde Botswana) Britanya koruması altına girdi
  • 1885 / Tanganika Alman koruması altına girer
  • 1885 / Hint siyasi partisi Hindistan Milli Kongresi ilk defa toplanır
  • 1885 / Almanya Pasifik'teki Marshall Adalarını topraklarına katar
  • 1885 / Belçika Kralı II. Leopold (1835-1909) Kongo Özgür Devletini kurdu
  • 1885 / Sırbistan Bulgaristan'la savaşta mağlup oldu
  • 1885 / Dünyanın ilk gökdelenlerinden biri Chicago'da inşa edilir
  • 1885 / Alman mühendisler Gottlieb Daimler (1834-1900) ve Karl Benz (1884-1929) ilk otomobili geliştirdi
  • 18 Eylül 1885 / Doğu Rumeli Bulgaristan'la birleşti
  • 30 Eylül 1885 / Britanya Boer Stelleland cumhuriyetini ilga ederek topraklarını Bechualand'a dahil etti
  • Kasım 1885 / Üçüncü İngiliz-Burma Savaşı (1886'ya kadar) Burma topraklarının Britanyalılar tarafından ilhakına yol açtı
  • 1 Ocak 1886 / Britanya Burma'yı topraklarına kattı
  • 29 Ocak 1886 / Karl Benz benzinle çalışan ilk modern otomobilin patentini aldı
  • 3 Mart 1886 / Bükreş Antlaşmasıyla Sırp-Bulgar Savaşı sona erdi
  • 8 Mayıs 1886 / Alkolsüz içecek Coca-Cola ilk kez piyasaya sürüldü
  • 4 Eylül 1886 / Yerli Savaşları; Apaçi kabilesinin reisi Geromino savaşçılarını ABD ordusuna teslim etti
  • 7 Ekim 1886 / İspanya Küba'da köleliği kaldırdı
  • 24 Ocak 1887 / Dogali Savaşı: Etiyopya İtalya'yı mağlup etti
  • 1887 / General Manuel Mondragon (1880-1914) tarafından patenti alınan ilk otomatik tüfek Mondragon
  • 1887 / Osmanlı bağımsızlığını alan Bulgaristan Balkanların önde gelen ülkesi oldu
  • 4 Mart 1887 / Gottlieb Daimler (1834-1900) ilk otomobilini tanıttı
  • 8 Kasım 1887 / Emile Berliner (1851-1929) gramofonun patentini aldı
  • 13 Kasım 1887 / Kanlı Pazar: Londra'da İrlandalı protestocularla polis arasında şiddetli çatışma
  • 1888 / Londra'da "Karındeşen Jack" cinayetleri
  • 1888 / Brezilya'da kölelik kaldırıldı
  • 1888 / Kodak kamerası halka sunuldu
  • 15 Haziran 1888 / II. Wilhelm Alman imparatoru oldu
  • 1888 / Bilinen ilk klasik müzik kaydı mumlu silindirle yapıldı
  • 9 Mart 1889 / Etiyopya imparatoru IV. Yohannes Sudan güçleri tarafından Metemma Savaşında mağlup edildi
  • 31 Mart 1889 / Eiffel Kulesi tamamlandı ve açıldı
  • 1889 / Fildişi Sahili Fransa koruması altına girer ve daha sonra koloni haline gelir
  • 1889 / Hollandalı sanatçı Vincent van Gogh (1853-1890) kulağını kestikten sonra hastaneye yatırıldı
  • 1889 / Çin'de ilk imparatorluk demiryolu Tangşan'dan Tianjin'e kadar uzanır
  • 1889 / İtalya, Afrika Boynuzundaki Eritre'yi işgal etti
  • 14 Kasım 1889 / Amerikalı gazeteci Nellie Bly 80 günden az sürede devr-i alem girişimine başladı
  • 15 Kasım 1889 / Brezilya hükümdarı II. Pedro darbeyle tahttan indirildi, monarşi ilga edildi

Yazar Berkay Alpkunt

Coğrafya ve astronomi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları canlı hayatı, bilim tarihi ve ülkeler olarak sıralanır. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarıyla ilgilidir.