Kategoriler
Kronoloji

Dünya tarihi /1938/ Hitler'in Avusturya işgali, Pamuk Prenses ve Yedi Cüceler filmi, Münih Antlaşması, Kırık Camlar Gecesi

Walt Disney'in Pamuk Prenses ve Yedi Cüceler masalını yeniden işlediği film animasyon filmlerin sadece çocukları eğlendirmeye yönelik kısa yapımlar olmadığını ve film kültüründe başlıca alanlardan biri haline geldiğini gösteriyordu. Başlangıçta "Disney'in bir çılgınlığı" denilen ve ciddiye alınmayan Pamuk Prenses hızlıca gişe rekoru kırdı ve Rüzgar Gibi Geçti filmi bu unvanı almadan önce, kısa bir süre tüm zamanların en çok kazandıran filmi oldu.

Hollywood'un, herkes tarafından beğenilen, kitlesel pazara yönelik film üretme yeteneğiyle birleşen büyük orkestralı Amerikan dans müziği "swing", ABD egemenliğindeki uluslararası popüler kültürün temellerini attı. Ancak ABD ekonomisinde işler iyi gitmiyordu. 1938'de işsizlik oranındaki yükseliş, Başkan Roosevelt'in Yeni Düzen (bkz. 1932) programının ABD ekonomik krizini çözmede başarılı olamadığını gösterdi.

Karşılaştırıldığında, Britanya ekonomisi yüksek düzeyde konut inşaatı, tüketim mallarının artan üretimi -taşıtlardan elektrikli süpürgeye kadar- ülke çapında elektrik kullanımının yaygınlaşması ve uçak üretimi gibi yüksek teknoloji dallarındaki büyümeyle birlikte iyi bir performans göstermekteydi (kimi yerlerde işsizlik yüksek olsa da). Tasarımı basitleştirilmiş olan A4 Pasifik sınıfı lokomotif Mallard'ın gösterdiği performans Britanya'nın teknolojik başarısının simgesi olmuştu. 3 Temmuzda yapılan denemede o ana kadar hiçbir buharlı motorun erişemediği saatte 203 km hızla dünya rekoru kırdı.

Hitler'in Avusturya işgali, Münih Antlaşması

Yılın başlıca uluslararası krizi mart ayında Almanya'nın Avusturya'yı ilhakı (birleştirmesi) oldu. Hitler Avusturya Başbakanı Kurt Schuschnigg'e (1897-1977) Avusturya içindeki Nazi hareketini desteklemesi için ağır bir baskıda bulunmaktaydı. Schuschnigg Avusturya'nın bağımsızlığı konusunda referandum düzenleme girişiminde bulununca Hitler onu istifaya zorladı ve ülkenin işgalini başlattı. Alman birlikleri sınırı direniş olmadan geçti; Hitler Viyana'da tezahüratta bulunan kalabalıklarca karşılandı. İlhaka Avusturya'nın geniş Yahudi nüfusuna yapılan saldırılar eşlik etti.

Almanya ve Avusturya'nın birleşmesi Versay Antlaşmasını (bkz. 1919) önemli şekilde ihlal etmesine rağmen Britanya ve Fransa herhangi bir müdahale girişiminde bulunmadı. Bunun yerine İngiliz Dışişleri Bakanı Neville Chamberlain kalıcı barışın Almanya'nın "meşru taleplerinin" karşılanmasıyla mümkün olabileceği inancına dayalı aktif bir "yatıştırma" politikası uygulamaya başladı.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /1940/ Almanya'nın Avrupa işgalleri, Lev Troçki'nin öldürülmesi, Dunkirk Tahliyesi, Blitz bombardımanı ve Britanya Savaşı

Dikkatler Südetler bölgesinde yoğun biçimde yaşayan Çekoslovakya'daki Alman azınlığına çevrildi. Hitler Südet Almanları arasında karışıklığı körüklerken generallerine Çekoslovakya'nın işgali için hazırlık yapmaları emrini verdi. Britanya ve Fransız hükümetleri çaresizce savaştan kaçınmak istemelerine karşın, Çekleri savunmayı taahhüt etmiş bulunuyorlardı. Eylül ayında Chamberlain eşi görüşmemiş bir diplomatik girişim başlatarak Almanya'ya Hitler'le yüz yüze görüşmek için iki defa uçtu. Britanya, Çek hükümetini önemli tavizler vermeye zorlamakla beraber bu durum Hitler'in taleplerini artırmasından başka iş yaramadı.

Fransa ve Brtanya'nın savaş hazırlıklarına giriştiği bir sırada, İtalya diktatörü Benito Mussolini dört ülke arasında bir konferans düzenlenmesini önerdi. Hitler kabul etti ve Fransa Başbakanı Edouard Daladier (1884-1970), Chamberlain ve Mussolini'yle Münih'te buluştu. Çekoslovakya'nın aleyhine barışı koruyarak Südetenland'ı Almanya'ya veren bir antlaşmaya varıldı. Chamberlain ve Daladier ülkelerine döndüklerinde kahraman gibi karşılandılar ve Britanya ve Fransa halkları savaşın önlenmesinden ötürü rahatlamışlardı. Münih Antlaşmasını eleştiren azınlık grubuna dahil Muhafazakar Parti milletvekili Winston Churchill (1874-1965) anlaşmayı "savaşmadan alınan mağlubiyet" olarak niteledi.

Kırık Camlar Gecesi, Yahudilerin görmezden gelinmesi

Kristallnacht (Kırık Camlar Gecesi) olayının Nazi rejiminin müferit yapısını açık bir şekilde ortaya koyduğu kasım ayıyla birlikte Münih sonrası iyimserlik dönemi sona erdi. Bir Alman diplomatının bir Yahudi tarafından Paris'te öldürülmesi tüm Almanya'da Yahudi evlerine ve işyerlerine Naziler tarafından saldırı düzenlenmesi için bahane oluşturdu. Sinagoglar yakıldı ve kutsal eşyalar kirletildi. 30.000 Yahudi erkeği toplanarak dayak ve işkencenin gündelik uygulamalar olduğu toplama kamplarına gönderildi.

Demokrasi ve özgürlüğe hala bağlı olan ülkeler Nazilerin Yahudi düşmanlığına karşı infiallerini dile getirdiler, ancak Nazi zulmünden kaçma telaşı içindeki Yahudilere vatan sağlamak konusunda istekli değillerdi. Konu hakkında temmuz ayında Evian'da toplanan uluslararası konferansta Avustralya temsilcisi T.W. White açık bir dille "Irk sorunumuz olmadığı için bu tür bir sorunu ithal etme arzusu içinde değiliz" ifadesini kullanmıştı. Britanya sınırlı sayıda çocuğu, ebeveynleri olmadan kabul etmeye razı oldu ve ABD mevcut göç sınırlamalarını muhafaza etti. Yahudiler Nazilerin kendilerini bırakmaya hazır olmalarına rağmen gidecek yerleri olmadığı için kapana kısılmışlardı.

İLGİLİ:  Çin neden Hong Kong'u İngiltere'ye kiraladı?

Yahudilerin gidebilecekleri hedef ülkelerden biri Britanya'nın Yahudi Memleketi olarak tanındığı Filistin'di (bkz. 1917). Ancak Britanya Yahudi yerleşiminin genişletilmesine kesin biçimde karşı olan Filistinli Arapların silahlı isyanıyla karşı karşıya kaldı. Yaşanan gerginliği azaltma çabası içindeki Britanya Yahudi göçüne katı sınırlamalar getirdi.

Dünyaya o dönemde hakim olan gerginliğin derecesi ABD'de bir radyo yayınının kitlesel paniğe yol açmasıyla açık biçimde görüldü. Orson Welles'in uzaylıların işgali klasiği The War of the Worlds (Dünyalar Savaşı) adlı eseri radyoya uyarlanarak CBS tarafından Cadılar Bayramı gecesinde yayınlandı. Temsili sırasında kullanılan haber yayın formatı milyonlarca Amerikalıyı gerçek bir Marslı işgalinin başladığına inandırdı. Gerçekten korkuya kapılan Amerikalı dinleyiciler yanılgılarını en sonunda anladıklarında geniş bir öfke dalgası oluştu.

Kronolojik özet

  • 1 Ocak 1938 / ABD işsizlerinin sayımı en az 7.8 milyon kişinin çalışmadığını ortaya koydu
  • 27 Ocak 1938 / Alman Savaş Bakanı Werner von Blomberg istifa etmek zorunda kaldı
  • 4 Şubat 1938 / Animasyon filmi Pamuk Prenses ve Yedi Cüceler gösterime girdi
  • 10 Şubat 1938 / Romanya Kralı II. Carol parlamentoyu dağıtıp kraliyet diktatörlüğü kurdu
  • 14 Şubat 1938 / Singapur'daki İngiliz Deniz Üssü operasyonel hale geldi
  • 20 Şubat 1938 / Britanya Dışişleri Bakanı Anthony Eden hükümetin dış siyasetine karşı olanlara katılmak üzere istifa etti
  • 24 Şubat 1938 / Diş fırçası naylonun ilk ticari kullanımına imkan verdi
  • 3 Mart 1938 / Arap Amerikan Petrol Şirketi Arabistan'da petrol keşfetti
  • 12-13 Mart 1938 / Almanya Anschluss'la Avusturya'yı Reich'a dahil etti
  • 14 Mart 1938 / Önde gelen eski Sovyet liderleri göstermelik yargılamalardan sonra infaz edildi
  • 16-18 Mart 1938 / İspanya İç Savaşında Barcelona'nın Almanlar ve İtalyanlar tarafından bombalanmasında 670 kişi öldü
  • 18 Mart 1938 / Meksika yabancı petrol şirketlerini millileştirdi
  • 25 Nisan 1938 / Britanya-İrlanda antlaşmaları İngiliz kontrolündeki Antlaşma Limanlarının İrlanda'ya iade edilmesini de içerdi
  • 26 Mayıs 1938 / ABD Temsilciler Meclisinin Amerikan Karşıtı Faaliyetler Komitesi komünist etkisini araştırmaya başladı
  • 28 Mayıs 1938 / Hitler Alman subaylarına Çekoslovakya'yı savaşta yok etmek istediğini söyledi
  • 12 Haziran 1938 / Roma ve Sinti halklarına karşı Almanya ve Avusturya'da geniş saldırılar başladı
  • 13 Haziran 1938 / Japonlar Çin milliyetçilerine karşı büyük bir taarruza geçerek Wuhan Muharebesini başlattı
  • 15 Haziran 1938 / Macar Laszio Biro tükenmez kalemin patentini aldı
  • 25 Haziran 1938 / Adil İşçi Standartları Yasası asgari ücreti tespit etti, ABD'de çocuk işçiliğini yasaklamayı başardı
  • 3 Temmuz 1938 / Britanya lokomotifi Mallard dünya hız rekorunu kırdı
  • 6 Temmuz 1938 / Evian mülteciler Konferansı hiçbir ülkenin Nazilerden kaçan Yahudileri kabul etmek istemediğini ortaya koydu
  • 15 Temmuz 1938 / ABD'li girişimci Howard Hughens dünyanın çevresini uçakla 91 saatte dolaşır
  • 25 Temmuz 1938 / İspanya Cumhuriyetçi kuvvetleri Ebro'da taarruz başlatır
  • 4 Ağustos 1938 / Britanya heyeti Südet Almanları konusundaki krize çözüm bulmak üzere Prag'a geldi
  • 15 Eylül 1938 / Britanya Başbakanı Chamberlein, Hitler'le Südet Krizini görüşmek üzere Berchtesgaden'a gitti
  • 22 Eylül 1938 / Chamberlein Hitler'in taleplerini artırması üzerine "ikinci defa" Almanya'ya uçtu
  • 29-30 Eylül 1938 / Münih Konferansı Çekoslovakya'yı gözden çıkararak Avrupa'da barışı muhafaza etti
  • 4 Ekim 1938 / Fransa'da merkez ve sol partilerden oluşan Halp Cephesi ittifakı yıkıldı
  • 19 Ekim 1938 / İngiliz hükümeti Filistin'in paylaşılması planlarından vazgeçti
  • 21 Ekim 1938 / Japon birlikleri Çin'de Kanton'u işgal etti
  • 27 Ekim 1938 / Çan Kay-şek kuvvetlerini Güneybatı Çin'de Chungking'e geri çekti
  • 30 Ekim 1938 / Orson Welles'in War of the Worlds radyo oyunu kitlesel bir korku yarattı
  • 9-10 Kasım 1938 / Kristallnacht gecesinde Naziler Almanya ve Avusturya çapında saldırılar düzenledi
  • 16 Kasım 1938 / İspanya'da Ebro Muharebesi cumhuriyetçilerin mağlubiyetiyle sonuçlandı
  • 1 Aralık 1938 / Slovakya özerk bir devlet oldu
  • 2 Aralık 1938 / Almanya'dan Yahudi çocuklarının taşınmasına ilişkin Kindertransport programın çerçevesinde ilk grup Britanya'ya geldi
  • 15 Aralık 1938 / ABD Çan Kay-şek'in güçlerine Japonya'ya karşı savaşlarında mali destek sağladı

Yazar Berkay Alpkunt

Coğrafya ve astronomi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları canlı hayatı, bilim tarihi ve ülkeler olarak sıralanır. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarıyla ilgilidir.