Kategoriler
Donanım & Yazılım

ChainLink (LINK) nedir ve ne işe yarar? Avantajları ve özellikleri

Reklam

ChainLink (LINK) merkezi olmayan bir oracle sağlayıcısı. Gerçek hayattan gelen harici verileri merkezi olmayan bir yolla blockchain ağlarına bağlıyor. Oracle’lar kritik öneme sahip verilerin ağa girişinde yalnızca tek bir kaynağa güvenme ihtiyacını ortadan kaldırmakta. Eğer veri ile gerçek dünya arasındaki arayüz manipüle edilebiliyorsa blockchain'in merkezsiz, hata toleranslı ve Turing uyumlu olmasının bir anlamı kalmaz. Zira hatalı veri akıllı sözleşmenin temel amacını yok eder. Akıllı sözleşmelerin gerçek dünyadaki veriden istifade edebilmeleri şart. Ancak bu sayede gerçek kullanım amaçları olan uygulamalar yapılabilir. Diğer yandan akıllı sözleşmeler sadece blockchain'ler ile etkileşime girmekle sınırlı kalırsa (ör. Ethereum üzerindeki ICO’lar gibi) bu durumda kesinlikle yeterli olmazlar. İşte ChainLink bu soruna cevap olarak geldiğini iddia ediyor.

Oracle düğümlerinin akıllı sözleşmeler için getirdiği bazı uygulama ve kullanım alanları:

  • Fiyat, ceza veya vergi listelerine gerçek zamanlı erişim
  • Metrik temelli değişkenlere bağlı otomatik ödemeler (örneğin, yüksek performans gösteren işçilere otomatik ikramiye dağıtılması)
  • Afetlerde otomatik sigorta ödemesi (kuraklık sırasında çiftçilere ya da taşkın sırasında otomobil sahiplerine)
  • Perakende işlemlerinin, satıcı ödemelerinin veya havale tutarlarının okunması
  • Sözleşmelerin zamana dayalı ve olay temelli programlanması
  • Ürünlerin oluşturulma ve sona erme kayıtları (tedarik zinciri yönetimi, hatta insanların yönetimi…)

Merkezsiz oracle ağı nedir?

Oracle esasen blockchain'i gerçek dünyayla ilişkilendiren (arayüz kuran) bir uygulama veya servis olduğundan, akıllı sözleşmenin meşruluğunu sağlamada asıl görev oracle’ın gerçek dünyadan yanlış girdiler almadığından emin olmakta yatıyor. Burada kilit soru şu: Eğer gerçek dünyadaki verinin doğruluğu için üçüncü bir tarafa güvenmek gerekiyorsa, güvenme ihtiyacını ortadan kaldırmayı amaçlayan akıllı sözleşmeleri kullanmanın anlamı nedir? Bu durum blockchain tabanlı akıllı sözleşmelerin amacını boşa çıkarıyor. İnsanlar merkezsiz olması gereken ancak üzerine gayet merkezi bir girdi katmanı eklenen bir platformu kullanmış oluyorlar.

ChainLink’in (LINK) ortaya çıktığı nokta burası. LINK token’ı ChainLink ağının düzgün biçimde çalışması için finansal teşvik görevi görüyor. İçerdiği itibar sistemi, teklif verme sistemi ve bağımsız oracle sağlayıcıları ile çalışan bir merkezsiz ağ (ChainLink) ile kullanıcılar verilerinin birden çok bağımsız kaynak tarafından doğrulanarak güvenilir kaldıklarından emin oluyor. Kötü oyuncular sistemden çıkarılıyor ve en güvenilir düğümler (node) en çok kâr elde edenler oluyor. Bu da oracle servislerinin verilerini sunarken sürekli güvenilir kalmaları için bir ekonomik teşvik ve serbest piyasa oluşturmuş oluyor.

"Oracle sorunu" nedir?

Oracle servislerinin inşası karmaşıktır. Çünkü akıllı sözleşme platformları tasarlanırken daima blockchain ile etkileşime girecekleri düşünülür. Ancak büyük ölçekli bir doğal felaket durumunda derhal afet yardım fonlarını yayımlayan bir akıllı sözleşmenin gerçekten de dışarıda yani gerçek dünyada bir afet olduğundan ve oracle ağına müdahale edilmediğinden emin olması gerek.

İLGİLİ:  Büyük Google Search güncellemesi: Florida 2 nedir?

ChainLink’in rakiplerinden birçoğu farklı yaklaşımlar izliyor; meşru veri (kimsenin iznine ihtiyaç duymayan veri) sağlamak için merkezsiz, metrik temelli, ekonomik teşvikleri olan bir servis sunmak yerine, oracle’a veri gönderen API’ların güvenilirliğini garanti eden kapalı bir servis sunuyorlar.

Reklam

Hem ChainLink ve Hivemind gibi merkezsiz oracle ağları hem de Microsoft’un Coco ve Corda’sı gibi merkezi olanları da var. Her biri bilginin kabul edilebilirliği spektrumunun farklı ucunda yer alıyor ve belirli avantajlara sahipler. Ancak merkezsiz doğası gereği ChainLink değerini blok zincirinin doğal yapısından alıyor.

Merkezsiz oracle ağının avantajları:

  • Oldukça yüksek aktif kalma süresi: Ağın boyutuna bağlı olarak her daim bir oracle mutlaka çalışıyor. En büyük merkezi web servis sağlayıcıları dahi zaman zaman geçici olarak kapanmak zorunda kalırlar (Amazon'un AWS servisinin 2017 Şubat’ta interneti kendisiyle beraber kapatması gibi).
  • Sansüre dirençli: Kimse keyfi olarak hangi akıllı sözleşmelere izin verilip hangilerinin reddedileceğine karar veremez.
  • Mahremiyet: ChainLink tüm talepleri şifreliyor ve bu sayede oracle hizmeti sunanların akıllı sözleşmelerdeki özel bilgilere erişmediğinden emin oluyor.
  • Esneklik: Veri kaynaklarının koleksiyonlar halinde saklanması tek bir oracle ile kıyaslandığında daha sağlam veriler sağlar.
  • Güvenilirlik: ChainLink’in talep edilen veriye gönderilen farklı cevapları bir araya topladığı on-chain bölümünün içerisindeki kod herkesçe erişilebilir. Böylece bir kimse dilediğinde söz konusu verinin doğruluğuna göz atabilir.

ChainLink sadece bir JSON parser değil

ChainLink’in değeri düğüm ağlarına sahip olmasında gizli. LINK token’ları sadece veriyi birbirinden ayrıştıran herkesi ödüllendirmek için değil bu veriyi güvenilir ve tutarlı şekilde ayrıştıranları da ödüllendiriyor. ChainLink sistemden istenen her bir parametreyi not eden, oracle servisi sunanlar için açık artırma sürecini yürüten, tüm düğümlerin itibar sistemini kontrol eden ve sonuç olarak tüm verileri bir araya toplayan bir akıllı sözleşme platformu. Yani ChainLink yalnızca JSON parser’dan ibaret basit bir API değil.

ChainLink'in kullanım alanına bir örnek:

Örneğin ChainLink’i kullanarak bir futbol takımı platformunu yönettiğinizi düşünün. Futbol maçının ardından oracle’lardan birinin sağladığı veride maç sonucu farklı verilmiş olsun. Bazı oracle’lar maçı sizin takımınızın kazandığını söylerken bazıları tersini iddia edebilir. Eğer o oracle servisi Microsoft gibi merkeziyse hangi verinin yanlış olduğuna ve hangi düğümün çıkarılması gerektiğine verdikleri karara güvenmekten başka bir şey yapamazsınız. ChainLink’in durumunda ise LINK aynı veriyi birçok farklı oracle servisinden toplayıp, teklif edilen fiyatı da göz önüne alarak, itibarlarına göre sıraya koyuyor ve hangi verinin doğru olduğunu hesaplayarak sonuca varıyor.

Tüm bunların tek bir platformda gerçekleştiğini ve gerçek hayattaki potansiyel kullanım alanlarını (neredeyse sınırsız) göz önüne alıp bunları ağın gücü (daha fazla düğüm = daha doğru veri) ile çarptığınızda ChainLink yalnızca JSON parser olmaktan ibaret değil.

JSON’ın ötesinde

ChainLink oracle alanındaki çoğu rakibinden farklı olarak yalnızca bulunduğu blockchain'de kök salmıyor. Yani ChainLink’in hayatta kalması için Ethereum’a ihtiyaca yok. Örneğin, eğer Ethereum gelecekte başarısız olursa LINK token’lar airdrop ile başka bir blok zincirine taşınabiliyor. ChainLink her türlü blockchain ile etkileşime girebilmekte ve her tür akıllı sözleşme için yüzlerce hatta binlerce oracle sorgusu oluşturabiliyor. Hatta Ethereum’un hayatta kalmak için ChainLink’e ihtiyacı var gibi görünüyor. ChainLink ayrıca Byzantine hata toleranslı (ana rakiplerinden Microsoft Coco ve Mobius değil).

Reklam

Ortaklıklar

Blockchain teknolojisinin geleceği düşünüldüğünde bir yatırımın önündeki en büyük engel büyük şirketlerin aynı hizmeti veren kendi blockchain'lerini kurmalarıdır. Dolayısıyla mevcut merkezsiz çözümler kendilerini zaman içerisinde yeterince geliştiremez ve merkezi ve özel (private) blockchain'lerden daha iyi hale gelemezlerse bu durum gerçek olabilir. Örneğin, IBM ve Linux Vakfı tarafından desteklenen Hyperledger projesi 3-5 yıl içerisinde büyük şirketlerin blok zinciri teknolojisinden en iyi biçimde faydalanmalarını sağlayacak. ChainLink şu an Hyperledger ile çalışıyor ve teorik olarak diğer tüm akıllı sözleşme platformları ile de çalışabilir.

İLGİLİ:  Büyük Google Search güncellemesi: Florida 2 nedir?

Altına Hücum sırasında bu işten en çok para kazanan insanlar altın madenlerine kazı ekipmanları satanlardı. ChainLink işte bu kazı ekipmanı; kripto paraların gelecekte evrileceği akıllı sözleşme ekonomisindeki mutlak ortanca adam.

2020 Şubat itibariyle ChainLink'in ortaklıkları:

  1. Credits (Kaynak)
  2. Oracle (Kaynak)
  3. V Systems (Kaynak)
  4. DApps Inc (Kaynak)
  5. Google Cloud (Kaynak)
  6. Matic (Kaynak)
  7. GoChain (Kaynak)
  8. Reserve (Kaynak)
  9. Harmony (Kaynak)
  10. Shyft (Kaynak)
  11. Hedera Hashgraph (Kaynak)
  12. IOST (Kaynak)
  13. Streamr (Kaynak)
  14. Ocean Protocol (Kaynak)
  15. Synthetix (Kaynak)
  16. Provable (Kaynak)
  17. Celer (Kaynak)
  18. STK (Kaynak)
  19. Mobilum (Kaynak)
  20. ETHA (Kaynak)
  21. Kaiko (Kaynak)
  22. Wanchain (Kaynak)
  23. Hydrogen (Kaynak)
  24. bZx  (Kaynak)
  25. Morpheus Network (Kaynak)
  26. Web3 (Kaynak)
  27. GameDex (Kaynak)
  28. OpenLaw (Kaynak)
  29. OpenZeppelin (Kaynak)
  30. ClinTex (Kaynak)
  31. BET Protocol (Kaynak)

ChainLink’in rakipleri

ChainLink tek oracle çözümü değil. Önümüzdeki yıllar platformlar, merkezsiz uygulamalar (dApp) ve akıllı sözleşmeler için önemli olacak. Blockchain'lerin gerçek dünyayla etkileşecek biçimde evrilmesi için oracle’lara ihtiyaç var ancak sadece hatasız ve güvenilir olanlarına. Aşağıda insanların oracle’lar kurmasını sağlayan servisler bulunuyor. Diğer bir deyişle ChainLink’in ana rakipleri:

Microsoft Coco

Coco, Microsoft’un Azure platformunun bir parçası olarak Intel’in SGX’i ve Windows’un Virtual Secure Mode’u gibi güvenli ortamları arkasına alan şirketler için bir blockchain geliştirme arayüzü sunuyor. Coco örneğin Ethereum, Quorum, Corda ve Hyperledger Sawtooth ile arayüze sahip. Diğer taraftan Coco’nun oracle’ları Byzantine hata toleranslı değil. Biraz Byzantine biraz da çökme toleransı olarak bilinen Caesar fikir birliğini kullanıyor. Daha fazlasını whitepaper’larında bulabilirsiniz.

Reklam

Verilerinin dağıtık sistemlerde bulunmasını istemeyen ve Microsoft gibi merkezi bir kişiye güvenmeyi göze alan büyük işletmeler büyük ihtimalle bu oracle'ı tercih edecek. Ancak Coco ile akıllı sözleşme yaparken sadece tek bir düğüm bulunacağından ChainLink’in çözmek istediği determinizm sorunu (en iyi cevabı bulmak için farklı oracle’lardan cevaplar almak) göz ardı edilmiş oluyor. Harici veri kaynaklarına güvenme sorunu devam etmiş oluyor.

Corda

Corda işletmeler için bir başka blockchain çözümü. Oracle’lara sahip ancak bağımsız ve merkezsiz değiller. Eğer işletmeniz blockchain için R3 Corda kullanıyorsa başka bir üçüncü parti oracle servisine ihtiyacınız kalmıyor. Yani Ethereum ya da diğer başka blok zinciri/akıllı sözleşme platformları ile kullanılamıyor.

İLGİLİ:  Büyük Google Search güncellemesi: Florida 2 nedir?

Provable

Provable merkezsiz bir oracle servis sağlayıcısı. Verinin dürüstlüğü için orijinallik kanıtı (proof of authenticity) kullanıyor. Servis Bitcoin ve Ethereum’da uygulandı. Provable'ın yaklaşımındaki olumsuz taraf kullanıcının istediğinde sahte verideki hatanın yerini belirleyememesidir. Diyelim ki Provable’ın oracle’ı size yanlış bir veri sundu. Bu durumda hatanın Provable’dan mı kaynaklandığını yoksa kendisine bu veriyi sunan web sayfasının hatası mı olduğunu bilmenize imkan yok.

Town Crier

Town Crier ise Ivy league okullarından öğrenci ve geliştiricilerden oluşan IC3 tarafından kuruldu. C programlama dili üzerinde çalışan ve Ethereum blok zinciri ile uyumlu bir açık kaynak protokolü. Buradaki diğer projeler kadar geniş bir kapsamı yok ancak ChainLink ile olan ortaklık düzeyindeki ilişkisi kendisini önemli kılıyor.

Aeternity

Aeternity platformu Ethereum, Gnosis ve EOS gibileriyle yarıştığından aslında kendi halinde bir blok zinciri ve doğrudan ChainLink’in rakibi değil. Yinede oracle’ları olan turing kapsamlı bir merkezsiz akıllı sözleşme platformu. Atomik takas desteği var ve Hivemind gibi bir tahmin marketi sunuyor.

Reklam

Mobius

Mobius oracle’ları hizmetinin bir parçası olarak sunuyor. Geliştiricilerin mevcut uygulamaları çeşitli blok zinciri platformlarına entegre etmelerine yardım eden bir araçları var. İçerdiği oracle’lar proof of stake protokolünü kullanırken, Mobius platformu geliştiricilerin merkezsiz uygulamalara mikro ödemeler eklemesini sağlayan bir pazara sahip. Çok daha fazlasını başarmak istediklerinden listedeki birçoğuna göre daha tutkulu bir proje. WaltonChain ile ortaklıkları var. Whitepaper’da çok sayıda şey vaat ediliyor.

ChainLink'in rakiplerine kıyasla avantajları ne?

ChainLink ile diğer oracle servisleri arasındaki temel fark şu: Akıllı sözleşmeler her şeyde harici veri kaynaklarına güvenmek zorundalar. ChainLink’in ağı merkezsiz olduğundan güven ihtiyacını ortadan kaldırıyor ve aynı zamanda herkesçe doğrulanabilir kalmayı başarıyor. ChainLink, oracle’ların güvenliği ve hata toleransı konuları üzerine detaylı çözümler üretiyor.

Sonuç: ChainLink başarılı olacak mı?

Oraclize, Corda ve Microsoft Coco gibi merkezi oracle’ların kullanım alanları ChainLink’den tamamen farklı. Mantıklı olarak baktığınızda her şeyin üstesinden gelerek istediğiniz veriyi toplayan tek bir şirkete, Microsoft’a ödeme yapmaktansa bu yükü çok sayıda oracle arasında paylaştırmak ekonomik masrafı büyük oranda azaltıyor.

Kripto paralar bu yüzden varlar; serbest piyasa oluşturmak, ortanca adama olan ihtiyacı kaldırmak ve masrafları düşürmek için. Ancak şifreli yapısına rağmen gizlilik endişelerinden dolayı ChainLink’in yüksek hassasiyete sahip operasyonlarda kullanılacağını düşünmek pek gerçekçi olmazdı. Örneğin askeri, hükümet ve özel bankacılık odaklı işlemler hiçbir zaman merkezsiz blok zincirlerinde gerçekleşmeyecek. Bu nedenle 2020’de oracle’ların Google ve Facebook’u Microsoft olabilir.

Yine de akıllı sözleşmelerin güçlü adımlarla geldiğini ve merkezsiz servislerin bir şekilde ana akım halini alacağını biliyoruz. Bu nedenle blok zincirlerinin evrensel çapta çalışabilmesi ve etkileşmesi için merkezsiz oracle’lar bir yenilik değil gereklilik. Ethereum şu anda bir “token ekonomisi” kuruyor ancak bu ekonominin gerçek dünyada kullanılabilmesi için ChainLink gibi ara katmana ihtiyaç var. Devamlı olarak yeni projeler ortaya çıkıyor ve tüm toz bulutu ortadan kalkana kadar hangisinin kazanan olduğunu bilemeyeceğiz.

Reklam

Yazar Burcu Kara

Genellikle modern tarih, yakın tarih ve popüler bilim üstüne içerikler üretiyor. Özel ilgi alanları arasında Kuzey Afrika ve Güney Amerika'nın sömürge tarihi ve Avrupa'daki eski monarşiler yer alıyor.