Kategoriler
Donanım & Yazılım

EOS kripto parası nedir ve ne işe yarar? Özellikler, şüpheler ve püf noktalar

Ethereum bizlere akıllı sözleşmeleri sundu. Ancak ölçekleme probleminden dolayı bunlar hiçbir zaman tam potansiyeli ile kullanılamadı, en azından şimdiye kadar. EOS ise saniyede binlerce kez daha fazla işlem yapabildiğini iddia ediyor ve bunun daha büyük ölçekli uygulamaların blok zinciri sistemine katılabilmesini sağlayacağını belirtiyor. Öyle ki geliştiricilere göre Facebook gibi sosyal ağlar, piyasaya tahmin servisleri ve borsaların dahi EOS blok zinciri üzerinde çalışması mümkün. Bu açıklamadan 2 yıl sonra Facebook'a rakip olması planlanan Voice sosyal ağı, EOS geliştiricilerinden 150 milyon dolar destek aldı. Ne var ki birkaç ay sonra platformun EOS üzerinde çalışmayacağı iddia edilmeye başlandı. Bu durum EOS'un işlevselliğine dair soru işareti oluşturdu. Peki EOS kripto parası nedir ve ne işe yarar?

EOS hangi probleme odaklanıyor?

Ethereum, blok zinciri dünyasına akıllı sözleşmeleri getiren ilk platform ancak bazı sorunları var. Ethereum saniyede en fazla 15 aktarıma izin verebiliyor. Facebook gibi bir uygulamayı desteklemesi için — ki saniyede 52.000 beğeni yapılıyor — Ethereum’un epey hızlanması gerekecek. Bazıları Ethereum’un finansal uygulamalar düşünülerek geliştirildiğini iddia etse de Visa gibi servisler saniyede kolaylıkla 20.000 aktarım gerçekleştiriyor ve bu da Ethereum’un şu anki kapasitesinin 1.300 katı demek. Borsa ve borsa tahminleri gibi hizmetler ise saniyede 100.000 işleme ulaşıyor. Birçok büyük ölçekli uygulamayı barındıracak bir platformun hızının milyonlarla ifade edilmesi gerek. Elbette Ethereum geliştiricileri ölçekleme çözümleri üzerinde uğraşıyor ancak bunun yeterli gelip gelmeyeceği ve ne zamana hazır olacağı gibi sorular henüz netleşmiş değil.

EOS ölçekleme sorununu nasıl çözüyor?

EOS’un kullandığı ve milyonlarca aktarıma ulaşacağı söylenen protokolün adı Delegated Proof of Stake (DPoS). Yeni bir fikir birliği mekanizması ve Proof of Work’ün alternatifi. DPoS’de madencilik yok; bunun yerine EOS’un kullandığı sürümde 21 adet delege bulunuyor. Bu delegeler sürekli olarak oylanıp güncelleniyor. Bloklar 21 turda oluşturuluyor ve her turda delegeler rastgele sırayla her 3 saniyede bir blok üretiyor. Buna ek olarak EOS ‘paralelleştirme‘ adında bir özelliğe sahip. Bunun da ne olduğunu açıklayalım:

İLGİLİ:  Libra / GlobalCoin: Facebook'un kripto parası hakkında bilgiler

Ethereum tek seferde tek bir işlemi yürütebiliyor. Çünkü Ethereum’da her bir düğüm aynı anda aynı işlemle ilgilenmek zorunda. EOS, paralelleştirme sayesinde bunu birden çok işleme çıkartabiliyor. İşte EOS’un çözmeye çalıştığı sorun ölçeklemedir. Peki bunun karşılığında feda ettiği bir şey var mı? Evet, var ve buna birazdan değineceğiz.

EOS neden token kullanmaya ihtiyaç duyuyor?

İşlerin biraz garipleştiği yer burası. Enteresan gelebilir ancak EOS yazılımını nihayetinde çalıştıracak olan EOS’un geliştiricisi Block.one ekibi olmayacak. Önceleri açıklanan planda yazılım mainnet yaptıktan sonra Block.one bir oylama başlatacak ve blok zincirinin yönetimini dağıtacaktı. Ancak bu henüz söz verildiği gibi gerçekleşmedi. EOS'la ne yapılması gerektiğine token sahibi insanlar karar verecek. Bu da yazılımın geliştirilmesini kontrol eden merkezi bir yapı olmayacağı anlamına geliyor. Tabii eğer topluluk isterse tam tersi de olabilir.

EOS token'ların oransız dağılışı

EOS, dağılımı inanılmaz biçimde zayıf gerçekleşmiş token’lardan biri. Şu anda ilk 11 cüzdanda tüm token’ların en az yüzde 50‘si var. Bu da bir grup insanın EOS'un fiyatını indirip, yükseltebileceğini gösteriyor. Blok zincirinin merkezsiz ruhuna aykırı bir durum olsa da marketteki çoğu coin için durum böyle.

Rakip projeler

EOS’un rakipleri hafife alınacak türden değil. Bunlara Ethereum, VeChain, NEO, Lisk, Cardano, QTUM, Ethereum Classic ve ICON örnek verilebilir. Bu projeler bir şekilde birbirlerinden küçük ya da büyük farklarla ayrılmayı başarıyor.

EOS gerçekten merkezsiz mi?

Ethereum kurucusu Vitalik Buterin 2017 Ethereum Shenzen Keynote etkinliğinde EOS hakkında bir soru almış ve platformun merkezi olmadığını dile getirmişti:

"Problem şu ki eğer 100 adet düğümünüz varsa sistem daha çok merkezidir. Düğümler için oy kullanıldığında kazanan düğümler herkesin tanıdığı düğümler olacaktır. ISP’ler, şirketler veya özellikle hükümetler bu düğümleri kolayca kapatabilir. Ölçekleme sorununu çözen böyle bir yolun maliyeti oldukça yüksektir. Bu maliyet çok sayıda düğüme sahip olmak yerine büyük düğümlere sahip olmak ve düğüm sayısını azaltarak sistemi merkezi hale getirmektir."

Vitalik’in bu açıklamasına katılmamak elde değil. Ancak EOS’un lider geliştiricisi Dan Larimar çok geçmeden aynı yıl şurada bir yazıyla Vitalik’e karşı çıkmış ve Ethereum’un merkezileşme sorunlarına saldırmıştı. Ancak Vitalik’in iddiasını çürütemediğinden söz konusu argümanın EOS için ciddi bir problem olduğunu da göstermişti.

EOS'u kim geliştirdi?

Block.one denilen şirket EOS yazılımını geliştiriyor. Yukarıda adı geçen Dan Larimer EOS'un CTO‘su. Larimer bundan önce Bitshares (merkezsiz borsa) ve Steemit (merkezsiz sosyal ağ) gibi başarılı blok zincirlerinde görev aldı. CEO Brendan Blumer ise II5 (teknoloji) ve okay.com (emlak) şirketlerini kurdu. Brendan’ın blok zinciri teknolojisiyle bir deneyimi yok. Bu iki kişi dışında ekibin geri kalanının kimler olduğu ise bilinmiyor. EOS Github‘ına bu zamana kadar 100 yazar katkı sağlamış. Bunlardan 16’sının önemli kimseler olduğu söylenebilir. 4’ü ise uzun zamandır projeyle ilgilenmiyor (ayrılmış olabilirler).

İLGİLİ:  VeChain, Walmart'a blockchain altyapısı sağlayacak

EOS’la ile ilgili endişe verici noktalardan biri platform yayımlandığında projeyi geliştirmeye devam edecek bir ekibin olup olmayacağı. Larimer proje tamamlanınca ayrılacağını söyledi. Block.one’daki ekip de mainnet yani resmi çıkışın ardından geliştirmeyi durduracaklarını açıklamıştı. Projedeki tüm isimler Block.one’a özel değil, bu nedenle bazıları kalmayı seçebilir. Yine de projenin yüzde 50‘sinden fazlasını yazan iki lider geliştirici Block.one’da ve önceki planlarına göre gelecekte ayrılmaya hazırlar.

Ortaklıklar

EOS’un sahip olduğu ilk en büyük ortaklıklardan biri Bitfinex ile olmuştu. Bitfinex uzun süre önce ilk yüksek performanslı merkezsiz borsanın EOS.IO teknolojisi üzerine kurulacağını açıklamıştı. EOS ağının gücünü gösteren projelerden biri olacağı biliniyor. EOS ayrıca bir başka kripto para borsası olan Bancor ile 2017'de iş birliğine başladıklarını duyurmuştu. Bancor, merkezsiz bir likidite ağı ve çeşitli blok zincirleri ile çalışıyor. Ortaklığın hedefinde EOS ağına düşük maliyetli likidite sunmak vardı ve 3 Nisan 2020 itibariyle xNation borsası resmen duyuruldu. Bu DeFi borsası insanların yeni EOS token'ları çıkarması ve de fonlaması için kullanılacak.

CEO Blumer geçtiğimiz yıllarda Block.one’ın EOS projelerine destek sunmak için token satışlarından 1 milyar USD kadarını ayırmaya hazır olduğunu duyurmuştu. Bunun oldukça iddialı ve önemli olduğunu belirtelim.

Bu fonun 150 milyon USD kadarı geçtiğimiz aylarda Voice sosyal ağına aktarıldı ancak kısa süre sonra Voice'un EOS üzerinde çalışmayacağı iddiaları ortaya çıktı.

EOS'a dair şüphe uyandıran noktalar

1. İnsanların EOS’da şüphelendiği bazı şeyler var. Bunlardan birincisi projenin kurucusu Dan Larimer’ın başlattığı projeleri hep yarıda bırakmış bir isim olması. Yani hiçbirinin sonunu getirmemiş. Bu anlamda kendisi bir projenin kontrolünü kaybettiğini düşündüğünde onu hangi aşamada olursa olsun düşünmeden terk ediyor.

2. İkinci etken daha önce de bahsettiğimiz gibi basit bir proje için milyarca dolar toplanmış olması. Basit diyerek küçümsemiyoruz ancak IOTA‘nın bile 10 milyon USD’den daha az bir bütçeyle yazıldığını düşünürsek EOS’un milyarlarca dolara ihtiyaç duymadığı açık şekilde ortada. Geliştiricilerin henüz tamamlanmamış bir yazılım için hâlâ para toplamayı sürdürmeleri endişe verici. Bu anlamda neden 1 milyar adet token tercih edildiği büyük bir soru işareti (Ethereum 93 milyon gerektirmişti).

İLGİLİ:  Telegram SEC'in Gram token'ının teminat olduğu iddiasını reddetti

3. EOS, mainnet yapmadan önce ERC20 satışları devam ediyordu. Sıkça Sorulan Sorular sayfasında yer alan önceki ifadede aşağıdaki madde yer almaktaydı:

EOS satışlarından elde edilen gelir Block.one şirketinin geliri sayılacak.

EOS'un SSS açıklaması.

EOS'un kurucusu Block.one Karayipler’deki Cayman adasında kayıtlı bir şirket. Block.one özel bir oluşum ve bu nedenle web sitesinde yer alan bu ifade firmanın ERC20 satışlarından toplanan parayı diledikleri gibi kullanabilme hakkına sahip olduğunu gösteriyor. Block.one sadece ICO satışları tamamlanmaya yakınken 300 milyon USD’ye yakın gelir elde etti. Kendileri aynı zamanda tüm EOS token’larının yüzde 10’unda (100 milyon EOS token) hak sahibiler. Yani yalnızca ICO gelirlerini almıyor aynı zamanda tüm token’ların belirli bir kısmına da sahip oluyorlar.

4. EOS token’ları için seçilen dağıtım modeli ICO’da sunulan token’lar ile borsalarda satılanlar arasında fiyat farklılıkları doğurdu. Çoğu ICO’nun aksine, EOS token’ları birinci günden borsalarda alım satıma açıldı. Tipik olarak ICO’lar token satışı tamamlandıktan hemen sonra uzun bir uyku dönemine geçer ve token’lar ancak haftalar sonra borsada listenir.

5. EOS’un Kraken, Bitfinex ve Çinli borsalarda listelenmesi arbitraj fırsatları oluşturdu. ICO’dan ucuza alınan yüklü miktarda token’lar borsalarda daha yüksek fiyattan dump’landı. Bu aktive borsadaki fiyatların artmasına neden oldu. İddialarda Block.one’ın ya da onun yüksek profilli yatırımcılarının borsalarda yapılan bu devasa boyutlu satışlardan sorumlu oldukları belirtiliyor. Bu da şirketin güvenilmez olduğunu iddia etmek demektir.

EOS güvenilir mi?

EOS'un mainnet yapmasından bu yana Block.one şirketi geliştiricilere 1 milyar USD yatırım yapmak için hazır bekliyor. Bu nedenle hızla uygulamalar geliştirilmeye başlandığını görebiliriz. Ancak henüz sınanmamış her platform gibi EOS’un altta yatan potansiyel sorunları geliştirilen uygulamalar yeterli büyüklüğe ulaşmadıkça gün yüzüne çıkmayacak. Yazılımın kimler tarafından çalıştıralacağı ise 2020 itibariyle hala belli değil. Bu durum sorunların daha erken baş göstermesine neden olabilir. Başlarda en azından birkaç büyük boyutlu merkezsiz uygulamayla karşılaşabiliriz ancak EOS kripto parasının uzun vadeli güvenilir bir çözüm olacağına inanmak için daha fazlasına ihtiyacımız var.

Yazar Berkay Alpkunt

Coğrafya ve astronomi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları canlı hayatı, bilim tarihi ve ülkeler olarak sıralanır. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarına ilgilidir.