Kategoriler
Donanım & Yazılım

Stellar Lumens (XLM) nedir ve ne işe yarar? Özellikleri, Ripple ile farkı ve püf noktaları

Stellar, paranın blok zinciri teknolojisi ile hızlı ve güvenilir şekilde aktarılmasını amaçlayan bir platform. Düşük maliyetli, şeffaf bir finansal sistem sunmak ve bu sayede kullanıcıların finansal özgürlüklerini kazanmalarına yardımcı olmak isteniyor. Stellar Geliştirme Vakfı her gelir düzeyinden ve coğrafi konumdan kullanıcının platforma kolayca erişebilmesini amaçlar. Vakfın çözmek istediği sorunlar arasında iklim değişikliği ve yoksulluk bile var.

Stellar, 2014’de Ripple’dan hard fork edildi. Hybrid (melez) olarak tanımlanan bu blok zinciri hem merkezsiz hem de açık kaynak kodlu. Yani isteyen istediği biçimde yararlanabiliyor. Stellar’ın altyapısı sayesinde varlıklar kullanıcılar arasında ülkelerine bakılmaksızın transfer edilebiliyor. Geleneksel para transfer sistemlerinin aksine herkes yani bankalar, ödeme ağları ve insanlar, eşit ekonomik katılım ve erişim hakkına sahip oluyor.

Stellar ile ne tür ödemeler yapılıyor?

Stellar bir bankacılık kurumunun sunduğu neredeyse tüm hizmetleri sunabiliyor. Artısı ise bunun merkezsiz bir ağ üzerinde ve ücret almadan (bankaların aksine) gerçekleşmesi. Farklı ülkelerin para birimlerine havale yapılabiliyor ve bunlar aynı para birimine aktarım yapmaktan çok farklı olmuyor. Hem bu tarz işlemler kolay bir hal alıyor hem de geleneksel bankacılık ücretleri geçerli oluyor.

Ripple ile Stellar birbirlerine oldukça benzerler. Ancak Ripple bankalarla bankaların yararı için çalışırken Stellar bankalarla insanların yararı için çalışıyor.

Stellar, mikro ödemeler için çeşitli iyileştirmeler getiriyor. Bunlara azalan maliyet ve artan verimlilik örnek gösterilebilir. İşletmeler müşterilere artımlı ödeme seçeneklerini hiçbir olumsuz yanı olmadan sunabiliyor. Zira 100.000 aktarım 1 sent gibi küçük bir ücretle ödeniyor. Teoride, Stellar ile ajans bankacılık şirketleri, kira ve elektrik gibi yüksek maliyetlerden kurtulmak isteyenler, mobil şubeler açarak işletmelerini genişletebiliyor.

Stellar’da mobil olan tek şey şubeler değil; müşteriler aracıya bakılmaksızın başkalarından mobil para alıp gönderebiliyor. Stellar’ın bu farklı kullanım alanları potansiyel olarak çeşitli finansal kurumlara hitap etmesine yardımcı oluyor.

Stellar’ın hızı ve ICO oluşturma özelliği

Stellar ağı bir işlemi ortalama 2 ila 5 saniyede gerçekleştiriyor. Örneğin, Ripple’da bu şu an için 5-10 saniye ve Ethereum’da ise 3,5 dakika ile sınırlı. Düşük gecikme süresi, kendi para birimi borsası, mevzuata uygunluk, e-posta gönderir gibi ödeme yapma, akıllı sözleşmeler ve uluslararası erişim Stellar projesinin ana özellikleri arasında. Tüm aktarımların güvenliği kriptografi ile sağlanıyor.

Kendi borsasına sahip olması Stellar üzerinden yapılan ICO'lardan doğan kripto paraların pratikte birinci günden itibaren borsada alınıp satılmasını sağlıyor. Dünyada sadece bir yılda en az 1000 ICO yapıldığını göz önüne alırsak bu önemli bir detay.

Blok zinciri teknolojisi sayesinde Stellar herhangi bir bankadan hizmet almayan insanların da finansal hizmetlerden yararlanmasını sağlayacak. Düşen ücretler şirketlerin yeni müşterilere erişimini kolaylaştıracak. Tüm bunlar, mikro tasarruflara ya da ödünç paraya ihtiyaç duyan insanlar için yeni bir kapı anlamına geliyor.

Stellar.org aslında kâr amacı gütmeyen bir oluşum. Burada düşük ücretli finansal hizmetlerin tüm dünyada yaygınlaşması için çalışılıyor. Stellar’ın arkasındaki ekip borç para alma ve para biriktirme gibi servislerin insanların fakirlikle mücadelesine önemli katkı sağlayacağına inanıyor. Dileyenler Stellar.org’a (vergiden muaf) bağışlar dahi yapıyor.

IBM ve KlickEx ortalıkları

Stellar'ın ilk büyük ortaklığı IBM ve KlickEx Group oldu. Ortaklığın amacı sınırlar arası ödeme sistemi geliştirmek ve bunu insanlara sunmaktı. Bu ortaklıktan IBM World Wire doğdu. Çözüm blok zinciri teknolojisini temel alıyor. Hedefte aktarım ücretini düşürmek ve aktarım hızlarını görülmemiş düzeyde artırmak var. Bu teknolojiden hem bireylerin hem de kurumların faydalanması bekleniyor. IBM ile Stellar arasındaki ortaklık platformun sunduğu blok zinciri teknolojisinin çalıştığının bir kanıtı. Bu iş birliği ile hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelere ödeme teknolojileri sunulabilecek.

Ayrıca SatoshiPay ortaklığı ile tüketicilerin çevrimiçi içeriğe ödeme yaparak reklamları kaldırması ve Saldo ortaklığı ile göçmen işçilerin evlerine para göndermesini kolaylaştırmak amaçlanmış.

Stellar ağını anlamak

Stellar’ın dünyanın her yerindeki insanlara hitap etmesini sağlamak amacıyla ekip burada ağı en basit şekliyle anlatıyor. İnsanların kendi ülkelerindeki para birimiyle farklı bir ülkeye gönderim yaptığında o ülkedeki alıcının parayı nasıl kendi para birimiyle aldığı görsellerle açıklanıyor. Bunun arka planında dünyanın çeşitli yerlerine kurulmuş merkezsiz Stellar sunucuları var. Sunuculardaki dağıtık defterler her bir aktarımın kaydını tutuyor. Platform bu anlamda Stellar Consensus Protocol (SCP) denilen alışılmış Proof of Work (PoW) algoritmasından farklı bir protokol kullanılıyor. “Konsensus”dan anlaşılacağı üzere Stellar’da her kullanıcı birer düğüm (Stellar Core) olabiliyor.

Stellar ağındaki sunucular birbirleriyle iletişim kurarak defteri eşitliyor ve aktarımları doğruluyor. Stellar Core her ihtimale karşı bu defterin yerel bir kopyasını da saklıyor. Anchor’lar paranızın deftere işlenmesini sağlıyorlar. Anchor, para ile Stellar ağı arasındaki bir köprü. Gerçek dünyada bunları ödeme işlemcisi veya banka olarak tanıyoruz. Yatırılan para çevrimiçi sanal bir cüzdana kaydediliyor. Bu noktada söz konusu anchor’a bir banka gibi güvenmek zorundasınız; çünkü paranızı tutuyor veya gerektiğinde çekmenizi sağlıyor.

Dağıtık borsa sistemi ile yatırdığınız bu paraya ağın neresinde olursanız olun erişebilirsiniz. Stellar bunu para birimlerini mümkün olan en düşük oranla çevirerek yapıyor. Türk Lirası formunda bir para aldığınızda parayı ancak Türk Lirası’nı destekleyen bir anchor’dan çekebilirsiniz.

Lumen'lar nedir?

Stellar’ın arkasındaki dijital para birimine XLM veya lumens deniliyor. Bunlar yerel varlıklar yani ağın içerisinde çalışıyorlar. Ağ 2014’de ilk kez çıkış yaptığında ortada 100 milyar stellar (lumen’ın önceki adı, STR) vardı. Ağın 2015’de güncellenmesi ile para birimini ağın isminden ve kâr amacı gütmeyen vakıftan ayırmak için stellar’lara lumen denildi. Lumen’da kazı ya da mining yapılmıyor ve her yıl yüzde 1 oranında sabit bir enflasyon söz konusu.

Lumen’lar çeşitli nedenlerden ötürü önemli. Bunların başında ağın spam yapılarak şişirilmesinin önlenmesi var. Aktarım başına küçük bir 0,00001 lumen ödendiği için bunun cesaret kırıcı olacağına inanılıyor. Lumen’lar ayrıca hesapların esaslı olduğundan emin olunmasını sağlar. Çünkü Stellar’da hesap sahiplerinin ağı kullanmadan önce cüzdanlarına en az 20 lumen yüklemeleri gerek.

Lumen’lar aktarımların çok sayıda para birimi arasında gerçekleşmesini sağlıyor. İki para birimi arasında yeterince büyük bir pazar yoksa lumen burada aracı görevi görüyor. Tabii bunun için de söz konusu paralar ile lumen arasında yeterli likitide olması gerek.

Stellar Lumens cüzdanları

Lumen’lar çok sayıda cüzdan tarafından desteklenir. Masaüstü, mobil ve web cüzdanları resmi web sitesinde mevcut. Lumen’lar ayrıca Ledger gibi fiziksel cüzdanlarda saklanabilir.

Stellar kullanmanın maliyeti nedir?

Stellar ağı ücretsiz olarak kullanılabiliyor. Sunulan bir de lisans var ki bu satın alındığında ticari kullanım için özelleştirmeler yapılıyor. Elbette bunu yapmak isteyen birinin kendi teknik kaynaklarını kullanması gerek. Stellar ağının bir sisteme entegre edilmesi ortalama 120 ile 200 saatlik teknik geliştirme süreci anlamına geliyor.

Stellar ücretsizse faaliyetlerini nasıl yürütüyor?

Stellar.org kâr gütmeyen ve kullanması ücretsiz bir vakıf olduğundan çalışmayı sürdürmesi için bir şekilde kaynağa ihtiyacı var. Bunun iki yolu mevcut; kullanıcı bağışları ve işletme maliyetinin karşılanması için en başta ayrılan lumen’lar (satılan lumen’ların yüzde 5’i). Stripe isimli girişimci şirket de ayrıca Stellar’a finansman sağladı. Tabii FastForward, Google.com ve BlackRock gibi çeşitli kurumsal bağışçılar da yok değil.

Lumen kripto parasına olan talebin kaynağı ne olacak?

Stellar büyük şirketlerin ağlarıyla bütünleşmede başarıya ulaşsa bile yıllık bazda gerçekleşen işlemlerin sayısı yalnızca çok küçük bir miktar XLM token ile ödeneceğinden, bu durum lumen’a (XLM) olan talebin artmasına neden olmayacaktır.

Lumen yalnızca bir aracı veya köprü görevi gördüğünden kullanıcıların XLM tutması için gerçekten bir sebepleri bulunmuyor. Tüm ticaretler Stellar defteri üzerinde gerçekleşiyor. Yani platforma erişmek ve aktarımların ücretini karşılamak için gereken minik bir miktar dışında insanların borsadan XLM satın alması için hiçbir nedenleri yok.

Stellar, kullanıcılarını token tutmaya ikna etmek için şu iki maddeyi öne sürüyor:

  1. Stellar.org’un işlemesini desteklemek ve gelecekte başarılı olması için yatırım yapmış olmak.
  2. Vakıf gelecekte elindeki tüm lumen’ları dağıttığında (önümüzdeki 10 yıl içerisinde) herkesin borsadan lumen tedarik etmesi gerekeceği.

Sundukları ikinci gerekçe doğru olabilir ancak yukarıda çıkardığımız sonuçlara bakarsak, XLM için herhangi bir doğal talep ortamı olmadığından bu maddenin de pek bir anlamı kalmıyor.

Enflasyon oranı gerçeği yansıtıyor mu?

Stellar’ın web sitesine göre her yıl yüzde 1 kadar yeni lumen ağa ekleniyor. Ancak bunun Stellar’ın arz miktarını gerçekçi şekilde yansıttığı söylenemez.

Dolaşımdaki 20 milyar token ile toplam 50 milyar token sayısı göz önüne alındığında, hâlâ markete girmesi beklenen 30 milyar token daha bulunuyor. Bu da fiyatın müthiş bir düşüş ile karşılaşacağı anlamına geliyor. Bu anlamda arz, yatırımcılar için önemli bir endişe konusu.

Sonuç

Platforma geri dönersek, Stellar.org ve Stellar ağı hiçbir bankadan hizmet almayan insanlara önemli yararlar sağlayabilir. Hali hazırda banka hesapları olan kullanıcılara ise geleneksel bankalarda bulunmayan imkan ve ucuzluklar sunulabilir. Bunların başlıcaları arasında düşük ücretli aktarımlar, şeffaflık, kolay kullanım ve Stellar’ın açık kaynak kodlu altyapısı var.

Yazar Berkay Alpkunt

Coğrafya ve astronomi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları canlı hayatı, bilim tarihi ve ülkeler olarak sıralanır. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarına ilgilidir.