Kategoriler
Hayvanlar

Geko kertenkelesi (Hemidactylus)

Reklam

Geko kertenkelesini duymuş veya görmüş olabilirsiniz. Çoğu insan yapışkan ayakları olması dışında gekolar hakkında fazla bir şey bilmez. Geko kertenkele ailesi 1100'den fazla türden oluşuyor. Bu kertenkelelerin dünyasına dalalım ve nasıl tavanlara yapıştıklarını, ağaçların arasından uçtuklarını, renk değiştirdiklerini ve hatta birbirlerine "havladıklarına" göz atalım.

Geko kertenkelesi (Hemidactylus) hakkında bilgiler

  • Bilimsel adı: Hemidactylus
  • Boyutu: Genellikle 75-150 mm
  • Ömrü: Doğada 5 yıl
  • Habitat: Antarktika hariç her kıta

Geko kertenkelesi teflon hariç her yüzeye yapışır

Gekonun özel ayak parmakları kaygan yüzeylerde ilermesine izin verir.
Gekonun özel ayak parmakları kaygan yüzeylerde ilermesine izin verir.

En ünlü yeteneklerinden biri, kaygan yüzeyler boyunca, hatta cam pencereler veya tavanlar boyunca koşma yetenekleridir. Bu geko kertenkesinin yapışamayacağı tek yüzey teflon. Aslında kuru teflon. Zira su ekleyin ve kertenkele bu imkansız gibi görünen yüzeye de yapışır. Bunu özel ayak pedleri sayesinde yapıyorlar.

Popüler inancın aksine bu kertenkelelerin "yapışkan kaplı" parmakları yok. Her parmağında çok sayıda nano ölçekli kıllar var bu sayede yüzeylere inanılmaz kolaylıkla tutunurlar. Tek bir gekonun üzerindeki 6,5 milyon setae kılı, iki insanın ağırlığını taşıyabilir.

Geko kertenkelesinin bu muhteşem özelliği bllim insanlarının hayvanın tutunma yeteneğini taklit etmenin yollarını aramaya itti. Tıbbi bandajlardan kendi kendini temizleyen lastiklere kadar her şeyi geliştirdiler.

İLGİLİ:  Dikenli kertenkele (Moloch horridus) - Özellikler, habitat ve beslenme

Gekonun gözleri ışığa insan gözünden 350 kat daha duyarlı

Gekoların gece avına uyarlanmış inanılmaz gözleri var.
Gekoların gece avına uyarlanmış inanılmaz gözleri var.

Çoğu kertenkele türü gececidir ve bu yüzden karanlıkta avlanmaya çok iyi adapte olmuşlar gözleri var.

Reklam

Kasklı kertenkele üzerinde 2009 yılında yapılan bir araştırmaya göre, Tarentola chazaliae, insanların renk körü olduğu loş Ay ışığında dahi renkleri ayırt ediyor. Kasklı gekonun gözünün hassasiyeti, insan koni gözünün renk görme eşiğinden 350 kat daha yüksek olarak hesaplandı. Geko bunu büyük konilerine borçlu.

Geko kertenkelesi ses çıkarabilir

Çoğu kertenkelenin aksine sesliler
Çoğu kertenkelenin aksine sesliler

Çoğu kertenkelenin aksine geko kertenkeleleri ses çıkarabiliyor. Diğer kertenkelelerle iletişim kurmak için tıklama, cıvıltı ve hatta havlama gibi sesler çıkarır.

Seslerin amacı, türe ve duruma bağlı olarak rakipleri bölgeden uzaklaştırmak, doğrudan çatışmadan kaçınmak veya eşleri çekmektir. Evinizde geceleri tuhaf bir cıvıldama duyuyorsanız artık bir ihtimal daha var.

Bazı geko türlerinin bacakları yok ve yılana benziyorlar

Geko ailesindeki bazı türlerin bacakları yok.
Geko ailesindeki bazı türlerin bacakları yok.

Yılana benzeyen Pygopodidae familyasında 35'den fazla kertenkele türü var. Bu familya, altı kertenkele ailesini içeren Gekkota kladına dahildir. Tümü Avustralya ve Yeni Gine'ye özgü olan bu türlerin ön ayakları yok ancak kanatçıklara benzeyen körelmiş arka bacaklara sahipler.

Bu ilginç türler genellikle bacaksız kertenkele, yılan kertenkelesi veya kanat benzeri arka ayakları nedeniyle kanat ayaklı kertenkele diye adlandırılır.

Reklam

Diğer geko türleri gibi, pygopod da ses çıkarabiliyor ve yüksek perdeli gıcırtı sesleriyle iletişim kuruyor. Ayrıca olağanüstü bir işitme duyusuna sahip ve diğer sürüngen türlerinin duyamadığı yüksek tonları işitebiliyor.

Çoğu geko kuyruğunu bırakıp yenisini büyütebilir

Avcılardan kaçmak için bir stratejik olarak kuyruklarını atarlar.
Avcılardan kaçmak için stratejik olarak kuyruklarını atarlar.

Birçok kertenkele türü gibi, geko da avcıya tepki olarak kuyruğunu bırakıyor. Kertenkele yakalanırsa kuyruğunu bırakır ve kuyruk bir süre sallanır. Bu da kertenkeleye aç yırtıcıdan kaçması için zaman verir. Geko kertenkelesi bunu ayrıca strese ve enfeksiyona tepki olarak yapar.

İLGİLİ:  Dikenli kertenkele (Moloch horridus) - Özellikler, habitat ve beslenme

Şaşırtıcı şekilde, geko kuyruğunu düşürürken sanki işaretlenmiş gibi hep aynı noktadan bırakır. Vücudun geri kalanına zarar gelmemesi için düşünülmüş bir tasarımdır.

Gekonun yeni kuyruğu genelde eskisinden daha kısa ve farklı renkte olur. Ne var ki tepeli geko kuyruğunu yeniden büyütemeyen bir tür.

Kuyruğunu zor zamanlar için yağ ve besin depolamada kullanır

Uzun bacaklı, çizgili geko.
Uzun bacaklı, çizgili geko.

Kuyruğunu kaybetmek hiçbir kertenkele için elverişli bir olay değil. Hem kuyruğun tamamını yeniden büyütmek yoğun enerji alır hem de geko zor zamanlar için kuyruğunda yağ ve besin depolar.

Reklam

Bu nedenle, birçok tür için dolgun, çok yönlü bir kuyruk, kertenkelenin sağlığını ölçmenin iyi bir yolu. Türe bağlı olarak, ince kuyruk açlık veya hastalık işareti olabilir.

Geko çok, çok uzun yaşayabiliyor

Geko kertenkelesinin ömrü türlere bağlı olarak değişiyor ancak çoğu vahşi doğada yaklaşık beş yıl yaşar. Bununla birlikte, evcil hayvan olarak kullanılan birkaç tür bundan daha uzun yaşıyor.

Esaret altında iyi bakılan bir geko 10 ila 20 yıl yaşar. Leopar gekoları ise ortalama 15 ila 20 yıl arasındalar. Ancak bir tanesinin 27 yaşına kadar yaşadığı kaydedildi.

Çoğu gekonun göz kapağı yok, bu yüzden gözlerini yalarlar

Çoğu geko türünün göz kapağı yok, bu yüzden gözlerini yalarlar

Belki de kertenkelelerle ilgili en garip gerçeklerden biri, çoğu türün göz kapaklarının olmamasıdır. Gözlerini kırpamadıkları için temiz ve nemli tutmak için yalarlar. (Göz küresini kaplayan şeffaf zarı yalıyorlar).

Geko kertenkelesi tam bir renk ustası

geko kamuflaj
Bu fotoğraf ortalanmış olmasaydı muhtemelen onu göremezdiniz.

Bazı geko türleri parlak renkleriyle öne çıkarken, diğerleri çevrelerine mükemmel şekilde kamufle olur.

Reklam

Renklerini çevrelerine uyacak şekilde değiştirebilen tek hayvan bukalemun değil. Kertenkeleler de bunu yapabiliyor.

Mağribi kertenkeleleri üzerinde çalışan bir ekip kertenkelelerin çevresine kamufle olurken gözlerini değil derisini kullandığını keşfetti.

İLGİLİ:  Dikenli kertenkele (Moloch horridus) - Özellikler, habitat ve beslenme

Opsin olarak bilinen ve ciltte bulunan ışığa duyarlı proteinler kendilerini kamufle etmelerine yarıyor.

Diğer kertenkele türleri (özellikle yosun yapraklı kuyruklu kertenkele ve yukarıda resmedilen Wyberba yaprak kuyruklu kertenkele gibi) liken, dokulu kaya veya yosun gibi görünmelerini sağlayan cilt deseni değiştirme becerisi taşıyorlar. Bunlardan bir diğeri olan şeytani yaprak kuyruklu kertenkele aşağıda.

Şeytani yaprak kuyruklu geko ölü yaprakları taklit eder

Uroplatus phantasticus

Çok az geko kertenkelesi gerçek bir yaprağa benzemesini sağlayan böylesine bir adaptasyon sahip. Şeytani yaprak kuyruklu kertenkele aralarında en iyisi. Bu kertenkele türü, orman zemininde ve hatta dallar arasında dolaşırken kuru yaprak gibi görünür.

Reklam

Madagaskar ülkesine endemik olan tür, yırtıcı hayvanların tespitinden böyle kaçıyor. Şeytani yaprak kuyruklu kertenkelenin şapkasında bir numara daha var: Yaprak gibi görünmek için kendisini daldan sarkıtır.

Bazı geko kertenkeleleri havada süzülür

Bu kertenkele türü perdeli derisini ağaçtan ağaca "uçmak" için kullanır.

Uçan kertenkele veya paraşüt kertenkelesi, Güneydoğu Asya'da bulunan ağaçsı geko türlerinin bir cinsi. Elbette bağımsız uçamıyorlar ancak ayaklarında bulunan deri kanatlar ve düz, dümen benzeri kuyruk havada süzülmek için yeterlidir.

Uçan kertenkelenin vücut uzunluğu sadece 15 ila 20 cm olmasına rağmen, tek bir uçuşta 60 metre yol alabilir.

Ürkek doğalarına rağmen evcil hayvan olarak popülerler.

En küçük geko türünün uzunluğu 2 cm'den az

Dünyanın en küçük sürüngeni bu ailede

Geko kertenkelelerinin boyutları değişir, ancak türlerin en küçüğünü bir madeni paranın üzerine koyabilirsiniz. Jaragua sphaero veya cüce geco, dünyanın en küçük sürüngenlerinden biri.

Reklam

Bu ve bir diğer geko türü olan S. parthenopion, burnundan kuyruğa kadar sadece 1,6 cm uzunluğundadır. Araştırmalara göre bu küçük kertenkele Dominik Cumhuriyeti'ndeki Jaragua Ulusal Parkı ve Beata Adası ile sınırlı olan kendi gibi küçük bir alanda yaşıyor.

Yazar Berkay Alpkunt

Coğrafya ve astronomi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları canlı hayatı, bilim tarihi ve ülkeler olarak sıralanır. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarına ilgilidir.