Kategoriler
Hayvanlar

Nudibranch: Denizin ölümcül güzellikleri

Okyanus, her türden büyüleyici canlılarla dolu ancak en garip ve en güzellerinden biri daha önce hiç duymadığınız bir şey olabilir: Nudibranch. Bu sözcük Latince'de "çıplak solungaç" demek. Deniz sümüklü böcek ailesine ait 3.000'den fazla kabuksuz yumuşakça türünün genel adı bu. Akıl almaz derece sıra dışı tonlar ve karmaşık desenlerle kaplı bu fotojenik deniz sümüklü böcekleri küçük ama korku vericiler. Çünkü bilimin henüz keşfettiği üzere çoğu zaman ölümcüller. Tropiklerden Güney Okyanusu'na dünyanın her yerinde yaşıyorlar.

Nudibranch'e dair bilgiler

Okyanusun mucizeleri olan nudibranch'e dair ilk ciddi araştırmalar 1960 gibi oldukça yakın bir zamanda başladı. Bugün deniz sümüklü böceğinin benzersiz uyarlamalarını araştıran dünya çapında 40 ila 50 denizcilik uzmanı var. Bugüne kadar yapılan en inanılmaz keşiflerden biri nudibranch'in larva aşamasında kabuğunu döktükten sonra çıplak ve etli vücudunu nasıl yaratıcı şekilde koruduğuyla ilgilidir:

Başkalarının zehrini çalar

İspanyol şal nudibranch (Flabellina iodinea), aeolid grubunun bir üyesi yani diğer hayvanların iğneleyici hücre organellerini çalıyor.
İspanyol şal nudibranch (Flabellina iodinea), aeolid grubunun bir üyesi yani diğer hayvanların iğneleyici hücre organellerini çalıyor. (Fotoğraf:Joe Belanger/Shutterstock)

Kendilerine atıştırmalık arayan avcılara uyarı niteliği taşıyan bu gösterişli renklerin tek işlevi bu değil. Nudibranch, avının zehrini çalıp bunu cerata adı verilen güzel tüylü solungaçlarında taşıyan ve kendisini zehirli hale getiren akıl almaz bir canlı. Örneğin deniz limonu adı verilen bir nudibranch, yediği deniz süngerindeki toksini kullanarak kendine mayhoş bir tat kazandırıyor. Diğer nudibranch'ler ise çok daha ölümcüller. Türlerden biri Portekiz savaş gemisi denizanası isimli canlının son derece zehirli dokunaçlarını tüketiyor ve bir düşman kendisine saldırdığında bunları dışarı salıyor.

İki tür nudibranch var

Turuncu uçlu nudibranch Janolus fucus, bir avcı tarafından yakalanmak üzere olduğunu hissettiğinde seratalarını açar ve kendini su akımına bırakarak avcıdan uzaklaşır.
Turuncu uçlu nudibranch Janolus fucus, bir avcının peşinde olduğunu hissettiğinde seratalarını açar ve ardından kendisini su akımına bırakarak avcıdan uzaklaşır. (Fotoğraf: Jett Britnell)

İki nudibranch türü var: Aeolid ve dorid. Aeolidler oksijeni deri yoluyla emiyor ve kafa ve sırtta daha fazla oksijen almasını sağlayan cerata denilen boynuz biçimli çıkıntıları var. En yaygın nudibranch türü olan doridlerin ise gerektiğinde korunmak için vücudunun içine çekebildiği tüylü solungaçları bulunuyor. Nudibranch solungacını solunum, sindirim ve savunma için kullanıyor. Bu hayvanlar 2 santimetre ila 30 santimetre arasında değişen boyutlara sahip. İnsanlar onları yiyebiliyor ve tadının plastik kaleme benzediği söylüyor.

Gerçek dişleri var

Şapkalı nudibranch (Melibe leonine). Hayır, bunlar diş değil ama denizanasına benzeyen bunun gibi nudibranch'lar küçük planktonik karidesleri emmek için dokunaçlı ağız şapkalarını açarlar ve Venüs sinekkapanı gibi avlarına kapatırlar.
Şapkalı nudibranch (Melibe leonine). (Fotoğraf: Jett Britnell)

Hayır, bu fotoğraftakiler diş değil ama denizanasına benzeyen bu tür nudibranch'ler küçük planktonik karidesleri emmek için dokunaçlı ağız başlığını açıyor ve Venüs sinekkapanı gibi avının üstüne kapatıyor.

Bu küçük etoburlar gerçek birer dişe sahip. Bunlara aslında radula denir ve kullanım şekli bir dili andırır. Mercan, sünger, anemon ve diğer avları yerken bu dişlerini çıkartırlar ve hatta sindirim enzimi salgılarlar. Bu hayvanların güzel görünümleri yanıltıcı olabilir çünkü Hint-Pasifik'in katil deniz sümüklü böceği (Gymnodoris rubropapulosa) gibileri kendi türlerini yiyor.

Seçici yiyiciler

Nudibranch'ler çok çeşitli renklerde, renk birleşimlerinde ve tuhaf şekillerde görünürler.
Nudibranch'ler çok çeşitli renklere, renk birleşimlerine ve tuhaf şekillere sahip. (Fotoğraf: Marty Snyderman).

Kabuksuz deniz salyangozu diyebileceğimiz nudibranch'e dair insan ilgisi son zamanlarda artsa da üremelerini sağlamak ve hatta esaret altında hayatta tutmak bile zor. Nudibranch kendi ortamında çok özel besinler tüketiyor ve diğer akvaryum canlılarının aksine, balık pulu veya donmuş karides yemektense açlıktan ölmeyi tercih ediyorlar.

Çift üreme organı

mor nudibranch
(Fotoğraf: Maurizio Pasi)

Tüm nudibranch'ler hem erkek hem de dişi cinsiyet organına sahipler yani hermafrodittir. Çok yavaş hareket ettiğinden ve 1 yıldan az yaşadığından bir türdeşe rastladığında çiftleşme imkanı olması önemli. Bu yüzden çiftleşme sırasında her iki partner de döllenir ve her ikisi de yumurta bırakır. Ancak tüm sıra dışılık burada bitmiyor. Örneğin, Chromodoris reticulata denilen nudibranch türü çiftleştikten sonra erkek cinsel organını atar ve 24 saat içinde vücudunun içindeki iki yedek noktadan yenisini büyütür.

Fotosentez yapar

Deniz koyunu nudibranch fotosentez yapar.
Deniz koyunu nudibranch fotosentez yapıyor. (Fotoğraf: Jim Lynn)

Pteraeolidia ianthina gibi bazı nudibranch türleri gücünü güneşten alır. Çevrede bulunan bitki veya mercanları yerken üzerindeki algi de alır ve vücudundaki geniş yüzey alanlı cerata'ya hapseder. Nudibranch, algin kloroplastını emer ve fotosentez yapar. Oluşturduğu besinler birkaç ay boyunca hayatta kalmasına yeterli olur.

Boynuzlarını içeri çekebilir

(Fotoğraf: @nataliagrabovskaja)

Çoğu nudibranch'in başında rhinophores adı verilen bir çift dokunaç var ve bunlar koku reseptörleri ile kaplılar. Bu reseptörler nudibranch'in yiyeceği bulmasını veya diğer nudibranch'leri koklamasını sağlıyor. Ancak boynuz biçiminde olmaları onları aç balıkların hedefi yapıyor. Bu nedenle çoğu nudibranch tehlike anında boynuzlarını içeri çekerek gizleme yeteneğine sahip.

Yazar Berkay Alpkunt

Coğrafya ve astronomi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları canlı hayatı, bilim tarihi ve ülkeler olarak sıralanır. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarına ilgilidir.