Polinezyalı gezginler gemilerini pusula ya da başka herhangi bir denizcilik aleti olmadan kullanmışlardır. Gök cisimlerinin, okyanus şekillerinin, atmosferik koşulların, deniz bitki örtüsünün ve kuş göçlerinin yorumlanması yoluyla, antik denizciler Pasifik Okyanusu'nun geniş bölgelerinde başarılı bir şekilde seyretmiş ve Hawaii'nin kuzey bölgesinden Paskalya Adası'nın güneydoğu topraklarına ve Yeni Zelanda'nın güneybatı genişliğine kadar uzanan çok sayıda adada topluluklar kurmuşlardır. Güney Amerika anakarasına ve hatta muhtemelen Kuzey Amerika'ya Kristof Kolomb'dan çok daha önce varmış olabileceklerini gösteren kanıtlar giderek artmaktadır.
College of William & Mary'de Polinezya konusunda uzmanlaşmış bir arkeolog olan Jennifer Kahn, "Bu, tarihin herhangi bir dönemindeki en dikkat çekici kolonizasyon olaylarından biri. Dünyanın en ücra yerlerinden bazılarını keşfeden inanılmaz derecede yetenekli gezginlerden bahsediyoruz." demektedir.
Polinezya Soyunun İzini Sürmek
![Polinezyalı Gezginlerin Kolomb'dan Önce Amerika Kıtasına Ulaşması 2 Polinezya Üçgeni](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2023/06/720px-Polynesia.png)
Dilbilimsel, genetik ve arkeolojik kanıtlara göre, bilim insanları Polinezyalıların atalarının kökenlerinin Tayvan'da ve muhtemelen Çin'in bitişik güney kıyılarında olduğuna inanmaktadır. Raporlara göre, Filipinler'in güney bölgesine doğru ilerlediler ve daha sonra Yeni Gine ve Bismarck Takımadaları'na yolculuk ettiler ve burada yerli halkla asimile oldular. Yaklaşık MÖ 1300'lere gelindiğinde, kısmen eşsiz çanak çömlekleriyle tanınan Lapita adında yeni bir kültür ortaya çıkmıştır.
Polinezyalıların bu doğrudan torunları hızla doğuya, önce Solomon Adaları'na, ardından da ıssız Vanuatu, Yeni Kaledonya, Fiji ve başka yerlere doğru yayıldılar. Mānoa'daki Hawaii Üniversitesi'nde antropoloji profesörü ve On the Road of the Winds An Archeological History of the Pacific Islands before European Contact kitabının yazarı Patrick V. Kirch, "Lapita'lar uzak Okyanusya'ya ilk girenlerdi" demektedir. İnsan perspektifinden bakıldığında, durum esasen önceden var olan herhangi bir koşul veya etkiden yoksundu.
MÖ 9. yüzyıla gelindiğinde, Lapita halkı Tonga ve Samoa'yı da içine alacak şekilde erişim alanlarını başarıyla genişletmişti. Bununla birlikte, herhangi bir ek ayrıntı olmadan uzun bir sessizlik dönemi yaşandı. Araştırmacılara göre, Tonga ve Samoa'nın ötesindeki ada zincirlerinin birbirlerinden önemli ölçüde uzak olduğunu ve genellikle binlerce kilometrelik geniş açık okyanuslarla ayrıldığını belirtmek gerekir. Dahası, hakim rüzgarlar ve akıntılar doğuya doğru yelken açmayı engelleme eğilimindedir.
Lapita teknelerinin verilen görev için uygun olmaması mümkündür. Ayrıca en yakın mercan adaları o dönemde henüz kararlılık kazanmamıştı. Ona göre Samoa'nın ötesine yolculuk yapma olasılığı vardır, ancak bu durumda yaşanabilir topraklarla değil, yalnızca mercan kayalıklarıyla karşılaşmış olacaklardır.
Çift Gövdeli Kanolar Genişlemeyi Hızlandırıyor
![Polinezyalı Gezginlerin Kolomb'dan Önce Amerika Kıtasına Ulaşması 3 Hōkūleʻa, Honolulu açıklarında seyreden çift gövdeli Hawaii kanosu, 2009](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2023/06/HokuleaSailing2009.jpg)
Uzun bir dönem boyunca, Tonga ve Samoa adalarında benzersiz bir Polinezya kültürü gelişirken, bölgedeki denizciler de becerilerini giderek geliştirmiştir. Zamanla bireyler, esasen erken dönem katamaranları olan çift gövdeli kanoları geliştirdiler. Bu kanolar hindistan cevizi lifi halat kullanılarak birbirine bağlanıyor ve yelkenler pandanus ağaçlarının yapraklarından örülüyordu. Boyları yaklaşık 60 metreyi bulan bu teknelerin her biri yaklaşık iki düzine yerleşimcinin yanı sıra domuz, köpek ve tavuk gibi çiftlik hayvanlarını ve ekim için mahsulleri de barındırabiliyordu.
Kesin zaman çizelgesine ilişkin uzun süredir devam eden bir tartışma olsa da, Polinezya'nın önemli genişlemesinin yaklaşık olarak M.S. 900 ile 950 yılları arasında başladığı kabul edilmektedir. Genellikle gezginler ya da yol göstericiler olarak bilinen kaşifler Cook Adaları, Toplum Adaları (Tahiti dahil) ve Marquesas Adaları'nı hızlı bir şekilde tespit etmiş ve daha sonra Hawaii Adaları'na ulaşmışlardır. Yaklaşık 1250 yılına gelindiğinde, Polinezyalılar Pasifik Okyanusu'nda kapsamlı bir şekilde gezinmiş, en az 16 milyon kilometre karelik bir alanı kat etmiş ve Yeni Zelanda'ya varışları da dahil olmak üzere 1.000'den fazla adayı keşfetmişlerdi.
Pitcairn gibi en küçük ve en izole adalar bile onların gözünden kaçmamıştı. O dönemde dünyada böyle bir görevi yerine getirebilecek yeteneğe sahip başka kimse yoktu. MS 1000 dolaylarında Avrupalıların faaliyetleri nelerdi? Kirch'ün ifadesine göre. Denizcilik olanakları sınırlıdır. Yazar, 15. yüzyıla kadar Vasco da Gama gibi en yetenekli Avrupalı denizcilerin bile öncelikle kıyı şeridi boyunca seyrettiğini belirtiyor.
Polinezyalı Seyyahların Yerleştiği Birçok Ada Arasından Paskalya Adası
![Polinezyalı Gezginlerin Kolomb'dan Önce Amerika Kıtasına Ulaşması 4 Çok gövdeli bir kanoda Polinezyalı denizciler, yaklaşık 1781](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2023/06/hono-polinezya-transformed.jpeg)
Polinezyalılar, başarılarını kayıt altına almak için yazı yoluyla resmi bir belgeleme yönteminden yoksundu. Ancak sözlü gelenek, 2.500 milden fazla bir mesafe olan Tahiti'den göç ettiklerine inanılan Hawaiili yerleşimcilerin tarihinin korunmasında etkili olmuştur. Honolulu'daki Bishop Müzesi'nde kültür danışmanı olarak görev yapan Marques Hanalei Marzan'a göre, güneşin doğduğu yer, tanrıların ve atalarımızın ikamet yeri olduğuna inanıldığı için Hawaii geleneğinde önemli bir kültürel değere sahiptir. Doğuya doğru devam eden göçün muhtemel nedenlerinden biri de bu özel konuma ulaşma arzusudur.
Her takımada kendine özgü özellikler geliştirmiştir. Örneğin, Paskalya Adası sakinleri devasa taş heykeller dikmişlerdir. Polinezyalılar arasındaki çeşitliliğe rağmen, hepsi benzer diller kullanmış, ortak bir tanrılar panteonuna tapmış ve ortak özellikler sergileyen tören yerleri inşa etmişlerdir.
Çeşitli adalar, özellikle Polinezya yayılmasının en parlak dönemlerinde, birbirleriyle en azından bazı bağlar kurmuşlardır. Sadece bir yerden gelip gitmiş ve bir daha geri dönmemiş değillerdi. Aslında bu ilişkileri devam ettirdiler.
Polinezyalı Denizcilerin Amerika'ya Ulaştığına Dair Kanıtlar
Çoğu uzman artık Polinezyalıların tüm Pasifik'i geçerek Güney Amerika anakarasına ulaştığına inanıyor ve Marzan bunun "kuşkuya yer bırakmayacak şekilde" gerçekleştiğini söylüyor. Stanford Üniversitesi'nden biyolog Peter Vitousek de benzer şekilde "kesinlikle eminiz" diyerek Güney Amerika'ya iniş ihtimalini %99.9999 [yüzde] aralığına yerleştirmiştir."
Uzmanlara göre Paskalya Adası'nın (Rapa Nui olarak da anılır) Güney Amerika kıyılarından yaklaşık 3500 km açıkta yer alması dikkat çekicidir. Uçsuz bucaksız Pasifik Okyanusu'ndaki küçük adaları tespit edebilen Polinezyalı gezginlerin navigasyon yetenekleri göz önüne alındığında, devasa bir kıtayı gözden kaçırmış olmaları pek olası değildir. Kahn durmalarının nedenini sorgular. Tüm olasılıkları tüketene kadar devam etmiş olmalılar.
Bu iddia genetik kanıtlarla desteklenmektedir. 2020'de yapılan bir araştırmaya göre, çeşitli adalardan gelen Polinezyalıların az miktarda yerli Güney Amerikalılardan gelen DNA'ya sahip olduğu keşfedilmiştir. İki grup arasındaki temas noktasının yaklaşık 800 yıl önce gerçekleştiği tahmin ediliyor ki bu da zamanının en yetenekli Avrupalı denizcileri olarak kabul edilen Vikinglerin Amerika'nın Atlantik kıyılarına gelişiyle aynı döneme denk geliyor.
Arkeologlar Kolomb öncesi Polinezya bölgelerinde Güney Amerika'ya özgü bitkiler olan şişe kabağı ve tatlı patates kalıntıları keşfetmişlerdir. Bazı bilim insanları tatlı patatesin Pasifik'te doğal bir yayılım geçirmiş olabileceği varsayımında bulunuyor; ancak uzmanların çoğunluğu diğer bölgelere girişinin muhtemelen Polinezyalılar tarafından kolaylaştırıldığı konusunda hemfikir. Kirch, "Bir tatlı patates yumrusunu yüzdürmeyi deneyin" diyor. Sizi temin ederim ki bu cismin uzun süre su üstünde kalması pek mümkün değildir. Cismin okyanus tabanına ineceği tahmin edilmektedir.
Şili'den gelen kümes hayvanı kemiklerinin analizi, Kolomb'un gelişinden önce Polinezyalıların Güney Amerika'ya tavuk getirmiş olabileceğini düşündürmektedir. Ancak bazı bilim insanları bu sonuçlara itiraz etmektedir. Bu arada, Şili'deki bir adada bulunan kafataslarını inceleyen başka araştırmacılar, kafataslarının şekil ve biçimlerinin Polinezya özelliklerini oldukça andırdığını tespit etmiştir.
Polinezyalıları Kuzey Amerika'ya bağlayan daha az kanıt vardır. Yine de bazı uzmanlar, diğer şeylerin yanı sıra, Güney Kaliforniya'daki Chumash kabilesi tarafından kullanılan dikilmiş tahta kanoların Polinezya gemilerine benzediğine işaret ederek, onların da oraya indiğine inanmaktadır.
Amerika'daki Polinezyalılara Ne Oldu?
Amerika kıtasında şimdiye kadar hiçbir Polinezya yerleşimi ortaya çıkarılmamıştır. Bu nedenle, özellikle de Pasifik adalarının aksine, bu kara parçaları zaten nüfuslanmış olduğundan, vardıklarında ne olduğu belirsizliğini koruyor. Belki de kalkıp gittiler ve geri döndüler.
Kaptan James Cook 1760'ların sonu ve 1770'lerde Pasifik'i keşfedip Batı emperyalizmini başlattığında, Polinezyalıların örnek teşkil eden denizcilik becerilerini fark etti. "Aynı ulusun Yeni Zelanda'dan [Paskalya Adası] dünyanın çevresinin neredeyse dörtte birine denk gelen bu uçsuz bucaksız okyanustaki tüm adalara yayılmış olması olağanüstü bir şey" diye yazmıştır.
Zaman içinde Batılı güçler adalarda koloniler kurup yerli dil ve kültürleri bastırdıkça Polinezya'nın başarılarını yavaş yavaş marjinalleştirdiler. Marzan'a göre bu güçler, Pasifik halklarının aşağı olduğu inancına sahipti.
Bazı kişiler, Polinezyalı denizcilerin sadece hakim rüzgarlar ve okyanus akıntıları tarafından sürüklendiği düşüncesi gibi yanlış iddialarda bulunmuşlardır. Avrupalıların temas kurduğu dönemde, Pasifik Adalılarının önemli bir kısmının büyük, okyanusta giden kanoları kullanmayı çoktan terk etmiş olduğunu belirtmek gerekir. Paskalya Adası'ndaki gibi bazı uygarlıklar, söz konusu ürünlerin üretimi için gerekli olan uzun ağaç kaynaklarını daha önce tüketmişlerdi.
Polinezya nüfusunun azalmasına katkıda bulunan en önemli faktörlerden biri de Avrupalı hastalıkların etkisiydi. Önemli ve yıkıcı bir kayıp olarak tanımlanmaktadır. Böyle bir durum ortaya çıktığında, toplumun parçalanmasına yol açabilir.
Zamanla Polinezyalıların önemli bir kısmı Batılı denizcilik tekniklerini benimsemiştir. Son zamanlarda eski geleneklerin yeniden canlanması söz konusudur. Bu hareket 1976 yılında Polinezya Yolculuk Topluluğu'nun alet kullanmadan sadece seyir becerilerine güvenerek Hawaii'den Tahiti'ye bir yolculuğa çıkmasıyla başlamıştır. O zamandan bu yana, 2013-2017 yılları arasında dünya çapında bir yolculuk da dahil olmak üzere çok sayıda başka keşif gezisine çıktılar.