Rusya, diğer tüm uluslar gibi, tarihinin bir ürünüdür. Bir ülkenin sakinleri, o ülkenin kültürü ve ulusal kimliği üzerinde önemli bir etkiye sahiptir. Büyük Petro, devrim niteliğinde değişiklikler getiren ve ülkesine "Avrupa'ya uzanan bir köprü" kazandıran Rus kralıydı. Aleksandr serfliği kaldırıp Rus imparatorluğuna zemin hazırlarken, batılılaşma sürecini devam ettiren Elizabeth Petrovna olmuştur.
Vladimir Lenin, Joseph Stalin ve Mikhail Gorbaçov, takip eden on yıllarda Rus devletinin ve Rus kimliğinin komünizme ve Sovyetler Birliği'ne daha sıkı bağlanmasına önemli katkılarda bulunmuşlardır. Son olarak, günümüzde Vladimir Putin Rusya'nın gücünü ve yurtdışındaki etkisini yeniden tesis etmeye çalışmaktadır.
![Büyük Petro'dan Putin'e: Tarihi şekillendiren Rus yöneticiler 2 serflik](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2022/09/p066rv5g-1024x576.jpeg)
Büyük Petro (1682-1725)
Büyük Petro, 1682'den 1725'teki ölümüne kadar Rusya Çarı olarak görev yaptı. Yönetimi sırasında Rusya'nın modernleşmesi ve genişlemesi ona Rus yöneticiler arasında " Reformcu Çar " unvanını kazandırdı.
Büyük Petro, Azak Denizi ve Baltık Denizi'ndeki limanların kontrolünü ele geçirmek ve Rusya'yı çağdaş bir deniz gücü haline getirmek amacıyla İsveç, Estonya, Letonya, Finlandiya ve Türkiye ile savaşlar yaptı. Bu adımlar, sonunda Baltık'taki İsveç hakimiyetinin sona ermesine yol açan ve Rusya için hızlı bir toprak genişlemesi dönemini başlatan Rus İmparatorluk Donanması'nın oluşumuna zemin hazırlamak için çok önemliydi.
Büyük Petro, imparatorluk hırslarının yanı sıra, bazı ortaçağ ve çağdışı sosyal ve siyasi kurumların gerilemesine ve çöküşüne ve daha ilerici, bilimsel ve batılılaşmış alternatiflerin tanıtılmasına tanık olan bir kültürel devrimi tetikledi. Soylularına "domuzlar gibi tıkınmamaları", "dişlerini bıçakla temizlemeleri", "ekmeği keserken göğüslerine götürmeleri" gibi bir dizi yeni, daha Avrupai sosyal standart dayattı.
Başkent 1712 yılında Moskova'dan Petro'nun Neva Nehri üzerindeki yeni şehri St. Rusya'nın "Avrupa'ya açılan gözü" kısa sürede St. Petersburg ile eşanlamlı hale geldi.
Büyük Petro'nun reformlarının mirası bugün Rusya'da yaşamaktadır; Senato gibi Rus hükümetinin birçok kurumunun kökeni onun iktidarda olduğu döneme dayanmaktadır. 1721 yılına gelindiğinde, Çar unvanını daha heybetli olan İmparator unvanı lehine terk etmişti. Petro kendisini "Tüm Rusya'nın İmparatoru" ilan etti.
Gününün bilimsel ve teknolojik ilerlemelerine de büyük ilgi duyan Büyük Petro için Rus halkını eğitmek en önemli öncelikti. Petro bilimsel araştırmalara öncelik verdi ve tebaasını modern teknolojinin faydaları konusunda eğitmek için uzmanlardan yardım aldı. Bu amaçla Jülyen takvimini uygulamaya koydu, Rus alfabesini yeniledi, ülkenin ilk gazetesini çıkardı ve ticaret ve sanayinin büyümesini teşvik etti.
Elizabeth Petrovna – (1741-1762)
Büyük Petro'nun en büyük ikinci kızı olan Elizabeth Petrovna, 1741'den 1761'e kadar Rus İmparatorluğu'nu yönetti. En güçlü Rus liderlerinden biri haline gelen Elizabeth'in yönetimine, babasının batılılaşma gündeminin devam ettirilmesi ve Rusya'nın siyasi ve bilimsel kurumlarının ilerletilmesi damgasını vurdu.
İmparatoriçe Elizabeth, Rus İmparatorluğu'nu yönetme konusunda babasının izinden gitti. Modern hükümetlerin öncüsü olan Senato'yu anayasal görevlerini daha iyi yerine getirmesi için güçlendirdi. Rusya'da batılılaşma hızlanırken, ülkenin önde gelen ticari seçkinleri ilk bankaları kurdu ve gümrük vergileri kaldırıldı. Bu reformlar iç ticaretin artmasına, Rus pazarının birleşmesine ve hükümetin gelirlerinin artmasına yardımcı oldu. Rusya'nın zaferle çıkmayı beklediği Avrupa'daki Yedi Yıl Savaşı, ülkenin gelişen ekonomik durumu sayesinde İmparatoriçe tarafından finanse edildi.
İmparatoriçe Elizabeth, Sanat Akademisi, Moskova Üniversitesi ve St Petersburg Üniversitesi'ni kurmanın yanı sıra yüksek öğrenim kurumları da oluşturdu. Rus bilim adamı ve yazar Mikhail Lomonosov, diğer disiplinlerin yanı sıra fizik, coğrafya, kimya ve astronomi alanlarındaki çalışmaları için İmparatoriçe'den fon aldı. İmparatoriçenin sanat ve modaya olan ilgisinin bir sonucu olarak, İtalyan mimar Bartolomeo Francesco Rastrelli Rusya'da yirmiden fazla gösterişli barok konak inşa etmekle görevlendirildi. İmparatoriçe Elizabeth döneminde önemli bir doğal felaket, sosyal karışıklık ya da devrim yaşanmadığı, dolayısıyla bu dönemin Rus tarihinin en sakin dönemlerinden biri olduğu genel kabul görmektedir.
II. Alexander (1855-1881)
Çar II. Aleksandr Rusya'yı 1855'ten 1881'e kadar çar olarak yönetti. Rus İmparatoru I. Nikola'nın en büyük oğluydu. Alexander the Liberator onun için kullanılan bir diğer isimdir. 1856'da kaybedilen Kırım Savaşı'nın Rus İmparatorluğu'nu diğer Avrupa ülkelerine kıyasla siyasi, sosyal ve askeri açıdan zayıflattığını düşünüyor ve Rusya'yı güçlendirmek için geniş çaplı değişiklikler yapmayı planlıyordu. Ülkenin sosyal ve siyasi iklimini değiştirmeye başlamak için II. Aleksandr 1861'de serfliğe son verdi ve köylülere özgürlüklerini verdi, bu süreçte ülkenin soylularının öfkesini çekti.
Ayrıca ceza davalarında sanıklar için yasal temsilin getirilmesi gibi bir dizi adli değişiklik yaptı. 1863 yılında, eğitim reformlarının bir sonucu olarak, üniversitelere önemli ölçüde bağımsızlık verildi. Böylece dekan ve rektör gibi akademik liderlik pozisyonları hükümet atamaları yerine fakülte seçimleri ile doldurulmaya başlandı. Herkesin yükseköğretime erişimine izin verildi ve Kilise'nin müfredatı dikte etmesine veya akademik özgürlüğü sansürlemesine artık izin verilmedi.
Alexander tarafından 1874 yılında başlatılan askeri reformlar, askerlik çağındaki tüm erkekler için zorunlu askerlik hizmetini, yedek kuvvetlerin genişletilmesini ve Rusya'yı 15 ayrı bölgeye ayıran yeni bir askeri bölge sisteminin oluşturulmasını içeriyordu. 1863'teki Polonya ayaklanması, artık çok daha güçlü bir askeri konuma sahip olan Rusya'nın tüm ulusu ilhak etmesiyle bastırıldı.
Aleksandr bu değişikliklere rağmen Rusya'yı yeni bir ulus haline getirmeyi başaramadı. Artan direniş yönetime olan desteğin azalmasına yol açtı. Hayatına yönelik toplam altı girişim oldu. Sonuncusu, altıncı ve en belirleyici saldırı başarılı oldu.
Vladimir Lenin (1917-1924)
Vladimir Lenin bir Rus siyasetçi, Marksist-Leninist düşünür ve Romanov yönetimini devirerek Rusya'daki imparatorluk otoritesine son veren Ekim 1917 darbesinin lideriydi. Aynı zamanda Sovyetler Birliği Komünist (Bolşevik) Partisi'ni kurmuştur. Kısa bir süre sonra, 1922'de Sovyetler Birliği'nin liderliğini de üstlendi.
Lenin Marksizme bağlı kaldı ve Leninizmi yaratırken Marksist kavramları genişletti. I. Dünya Savaşı'nın Avrupa çapında bir proletarya ayaklanmasına yol açacağı konusunda umutluydu. Kapitalizm ortadan kaldırılacak ve yerini sosyalizme bırakacaktı. Vladimir Lenin liderliğindeki Bolşevik Parti, 1917 Ekim Devrimi (Bolşevik Devrimi olarak da bilinir) sırasında Rusya'da iktidara geldi. Çar tahttan indirildikten sonra geçici bir yönetim kuruldu, ancak Bolşevikler hızla yönetimi devirdi. Lenin'in görüşüne göre, geçici yönetim altında bir "burjuvazi diktatörlüğü" vardı. İhtiyacımız olan şey, işçilerin ve köylülerin yönetimi devraldığı bir "proletarya diktatörlüğü "dür.
1918'e gelindiğinde Bolşevikler, bankaları ve büyük ölçekli işletmeleri kamulaştırma ve toprağı köylülere yeniden dağıtma hedefiyle yeni komünist parti haline gelmişti. Tüm bu faktörler Sovyet rejiminin yüzyılın en zorlu siyasi güçlerinden biri olarak öne çıkmasına katkıda bulundu. Dolayısıyla Bolşevik Devrimi geçtiğimiz yüzyılın en önemli sosyopolitik olaylarından biri olarak kabul edilirse, Lenin de yüzyılın en önemli devrimci liderlerinden ve entelektüel figürlerinden biri olarak kabul edilebilir.
Joseph Stalin (1924-1953)
Joseph Stalin 1929'dan 1953'e kadar Sovyetler Birliği'ni yönetti. Onun döneminde Sovyetler Birliği'nin ekonomik ve askeri gücü büyük ölçüde arttı ve küresel bir süper güç statüsüne yükseldi. II. Dünya Savaşı'nda Sovyetler Birliği, Nazi Almanyası'nın yıkılmasında çok önemli bir rol oynamıştır. Soğuk Savaş sırasında, Doğu Avrupa'da Batı ile karşı karşıya gelen bir Sovyet cumhuriyetleri kuşağında komünist iktidarı pekiştirdi.
Joseph Stalin, Ekim Devrimi'nin en başından itibaren Vladimir Lenin ile birlikte siyasi süreçlerin ön saflarında yer aldı. Bolşevik gazetesi Pravda'nın bir çalışanıydı ve Finlandiya'da Çar'ın askerlerinden kaçarken Lenin'e yardım etti. Lenin'in iktidara gelmesinin ardından Stalin, Komünist Parti'nin ilk Genel Sekreteri seçildi.
Lenin'in ölümünden sonra pek çok kişi Kızıl Ordu'nun başındaki Leon Troçki'nin yönetimi devralmasını bekliyordu. Ancak Komünist Parti'nin çoğunluğu Stalin'in Sovyetler Birliği'nin inşasına yönelik yeni planlarını daha makul ve cazip buldu. Stalin proleter devrime odaklanmak yerine Sovyetler Birliği'nin büyümesine öncelik verdi.
Stalin 1920'lerin sonlarında Birlik liderliğine yükseldi ve Sovyet Cumhuriyetleri genelinde hızlı sanayileşme ve tarımın kolektifleştirilmesini öngören, sıkı hükümet denetimi ve baskıcı önlemlerle desteklenen planını uygulamaya başladı. Bu önlemler Stalin'in Sovyetler Birliği ekonomisini feodal bir ekonomiden askeri-endüstriyel bir ekonomiye dönüştürmeye başlamasını sağladı.
Joseph Stalin mükemmel bir lider olmasına rağmen, Sovyet imparatorluğu totalitarizm ve milyonlarca insanı öldüren bir diktatörlük üzerine kuruldu ve onu tarihin en kötü şöhretli Rus liderlerinden biri haline getirdi. Stalin'in halefi Nikita Khrushchev, Stalin'in ölümünden sonra Stalinizmden arındırma stratejisini desteklemeye başladı. Gulag'daki tutukluları serbest bıraktı ve devlet sansürünü hafifletti.
Mikhail Gorbachev (1985-1991)
Sovyetler Birliği'nin ilk ve son Devlet Başkanı olarak seçilen Mihail Gorbaçov, aynı zamanda Komünist Parti'nin son Genel Sekreteri olarak da görev yapmıştır. Sovyetler Birliği'nin dağılmasının doğrudan onun devrimci Perestroyka (yeniden yapılanma) ve Glasnost (açıklık) politikalarına bağlı olduğu konusunda yaygın bir mutabakat vardır. Bu değişiklikler Gorbaçov'un "yeni düşüncesini" yansıtıyordu ve Sovyetler Birliği'nin önceki on yıl boyunca yaşadığı ekonomik durgunluğu, korkunç yaşam koşullarını, gıda ve ürün kıtlığını ve azalan verimliliği ele almak için yapılmıştı. Yeni reform programı olmasaydı, Sovyetler Birliği'nin yüksek derecedeki merkeziyetçiliği ve bürokrasisi devam edecek ve ekonomik yeniden doğuşu imkansız hale getirecekti.
Sosyalist ekonomi perestroyka adı verilen bir politikayla yeniden yapılandırıldı. Hizmet, imalat ve uluslararası ticaret sektörlerindeki işletmelere ortaklaşa sahip olunabilmesi en yenilikçi yönüydü. Bu düzenlemelerin bir sonucu olarak restoranlar, süpermarketler ve fabrikalar gibi işletmeleri yönetmek üzere kooperatifler kuruldu.
Glasnost açıklık, ifade ve basın özgürlüğü ve siyasi reform dönemini başlattığında Sovyetler Birliği'nde ilk demokratik seçimler yapıldı. Pek çok kişi Gorbaçov'un reformlarının Sovyetler Birliği'nin uydusu olan Doğu Avrupa ülkelerini bağımsızlıkları için mücadele etmeye teşvik ettiğini ve bunun da söz konusu ülkelerin nihayetinde piyasa ekonomisine ve demokratik yönetime geçişine yol açtığını düşünmektedir.
Mikhail Gorbaçov, Sovyetler Birliği ile Batı arasındaki ilişkilerin geliştirilmesinde oynadığı önemli rol nedeniyle 1990 yılında Nobel Barış Ödülü ile onurlandırıldı. Sovyet lideri olarak uyguladığı politikalar nihayetinde Soğuk Savaş'ın sona ermesine ve 1991'de Sovyetler Birliği'nin çökmesine katkıda bulunarak onu ülkenin son lideri yaptı.
Vladimir Putin: Otokrat Rus lider
2012'den bu yana Rusya Federasyonu Devlet Başkanı olan Vladimir Putin, daha önce 1998-2008 yılları arasında bu görevi yürütmüştür. Putin ayrıca 1999-2000 yılları arasında ve 2008-2012 yılları arasında olmak üzere iki kez başbakan olarak Rusya'yı yönetti. Görevde bulunduğu toplam süreyle, Sovyet lideri Joseph Stalin'i bile geride bırakarak dünyanın en uzun süre görevde kalan ikinci siyasi figürü oldu. Putin, başkanlığı ve başbakanlığı süresince Rusya Federasyonu'nu güçlü ve bağımsız bir ulus olarak birleştirme ve Rusya'nın uluslararası sahnede büyük bir güç olarak üstünlüğünü yeniden tesis etme hedeflerini takip etti.
Boris Yeltsin'in başkanlığı döneminde Rusya anarşi, ekonomik çöküş ve hem içte hem de uluslararası alanda siyasi zayıflık içine düşmüş; bu koşullar Vladimir Putin'e devredilmiştir. Putin göreve geldikten kısa bir süre sonra artan petrol fiyatlarının da etkisiyle Rusya'daki hızlı ekonomik büyüme halkın yaşam standardının yükselmesine yardımcı oldu. Putin, tüm bu faktörlerin bir sonucu olarak askeri harcamaları artırabildi ve yeni güvenlik önlemlerini uygulamaya koyabildi.
Putin ayrıca Rusya içindeki konumunu sağlamlaştırmak için de çaba sarf etti. Bunun için 2004 yılında bölgesel valileri kendi istediği şekilde atama yetkisi veren yeni değişiklikler yaptı. Aynı zamanda, devlet kurumlarına hakim olan oligarkları ve yozlaşmış elitleri ortadan kaldırmakta başarılı oldu.
Putin, Rusya'nın küresel konumunu güçlendirmek için Rus ekonomisini ve ordusunu yeniden canlandırdı. Putin, Rusya'nın dünyanın başlıca uluslararası örgütlerinin çoğuna yeniden kabul edilmesini sağlamada başarılı olsa da nihai hedef bu değildi. Putin hükümeti, Rusya ve Birlik'te Sovyet döneminin altın günlerini yeniden canlandırma hırsına sahipti. Putin, "haklarını" savunmak için Gürcistan ve Ukrayna gibi eski Sovyet ülkelerini işgal etti ve bu ülkelerin topraklarını fiilen ele geçirdi.
1991'de Sovyetler Birliği'nin dağılmasına kadar Ukrayna ve Gürcistan Sovyetler Birliği'nden bağımsızlıklarını kazanamadılar. Belarus'un aksine her iki ülke de Rusya'dan uzaklaşıp Avrupa Birliği ve Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü'ne (NATO) yaklaşmayı tercih etti. Ancak Putin onları geri alarak Rusya dostu bölgeler ile Batı'nın geri kalanı arasında bir kez daha bir tampon bölge oluşturabileceğini umuyor. Artık Rusya'ya karşı yeni bir soğuk savaş, uluslararası izolasyon ve yaptırımlar söz konusu.