Franklin seferi İngilizler için büyük kutup keşiflerini yeniden canlandırma fırsatıydı. 19. yüzyılın zorlu görevi, Atlas (Atlantik) ve Pasifik Okyanusları arasındaki Kuzey Buz Denizi'nin Kuzeybatı Geçidi'ni en sonunda geçmekti. John Barrow'un teşvikiyle Kraliyet Donanması Amiralliği, daha önce birçok Arktik seferinde kendini göstermiş olan subay John Franklin'i komutan olarak seçti. Ancak 19 Mayıs 1845'te yola çıkan sefer, King William Adası yakınlarında buza saplandı. 1846 ile 1848 yılları arasında 129 mürettebatın tamamı soğuktan, hastalıktan ya da açlıktan öldü.
Felaketin nedenlerini anlamak amacıyla 19., 20. ve 21. yüzyıllar boyunca çok sayıda bilimsel araştırma ve soruşturma yapılmıştır. Franklin keşif seferi adeta bir efsaneye dönüşmüş durumda.
Franklin Seferi'nin Arkasında Kim Vardı?
![Franklin'in Kayıp Seferi: Tüyler Ürpertici Bir Deniz Trajedisi 2 Sir John Franklin, Barrow'un keşif gezisine liderlik etmesi için gönülsüzce seçtiği kişiydi. Franklin'in Kayıp Seferi](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2023/10/Sir-John-Franklin.jpeg)
Kraliyet Donanması, 19. yüzyılın ilk yarısında İngiliz gücünün dünya okyanusları üzerindeki hâkimiyetini temsil ediyordu. Amirallik tarafından yönetilen keşif seferleri Avrupa, Kanada ve Amerika Birleşik Devletleri'ni diken üstünde tutan olaylar arasındaydı. 19. yüzyılın başından bu yana en büyük zorluk, Kuzey Buz Denizi'nin Atlantik Okyanusu ile Pasifik Okyanusu arasındaki Kuzeybatı Geçidi'ni, doğuda Davis Boğazı ile Baffin Körfezi arasındaki bölgeyi ve batıda Beaufort Denizi'ni nihayet geçmek olmuştur. Bu bölge güneydoğuda Hudson Körfezi ile kuzeybatıda Kuzey Buz Denizi'ni birbirine bağlamaktadır.
1845'teki Kuzeybatı Keşif Seferi için itici güç John Barrow'dan geldi. 1804'ten beri Amirallik İkinci Sekreteri ve kendisi de bir kaşif olan Barrow, aralarında William Edward Parry (1821), John Ross (1829) ve James Clark Ross'un (1839) da bulunduğu birçok keşif seferini desteklemiş deneyimli bir adamdı. 82 yaşındayken Kraliyet Donanmasını Kuzey Kanada takımadalarına keşif seferine çıkmaya ikna eden de oydu.
![Franklin'in Kayıp Seferi: Tüyler Ürpertici Bir Deniz Trajedisi 3 Kaptan Francis Crozier, seferin yürütme subayı, HMS Terror'a komuta ediyordu.](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2023/10/FrancisCrozier.jpg)
![Franklin'in Kayıp Seferi: Tüyler Ürpertici Bir Deniz Trajedisi 4 Komutan James Fitzjames seferin amiral gemisi HMS Erebus'a komuta ediyordu.](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2023/10/James_Fitzjames.jpg)
John Franklin keşif seferine liderlik etmesi için hemen seçilmedi. Bunun nedeni kaşifin 59 yaşında olmasıydı. Ancak Barrow'un ilk tercihi olan William Edward Parry tıpkı James Clark Ross gibi bu teklifi reddetti. 35 yaşındaki James Fitzjames'in çok genç olduğu düşünülüyordu ama yine de yolculuğun bir parçası olacaktı. George Back ile bir süre görüşüldü ama herhangi bir adım atılmadı.
Altı kutup keşfine katılmış olan Francis Crozier, İrlandalı kökenleri nedeniyle dışlandı ama yine de yolculuğa katıldı ve yardımcısı olarak atandı. Sonunda William Edward Parry'nin ısrarı üzerine, Trafalgar da dahil olmak üzere birçok keşif seferine ve savaşa katılmış tanınmış bir subay olan John Franklin ile temasa geçildi. Franklin bu sefer evet der ve karısına son yolculuğu olacağına dair söz verir.
Franklin Keşif Seferi Neden Yapıldı?
![Franklin'in Kayıp Seferi: Tüyler Ürpertici Bir Deniz Trajedisi 5 Erebus subayları](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2023/10/John_Franklin_expedition_crew_1845.jpg)
Napolyon Savaşları'nın sona ermesi, İngiliz deniz subaylarının kendilerini keşfedilmemiş kuzey bölgelerinin fethine adamalarına olanak sağladı. Bu barış döneminde keşif, büyük Batılı güçlerin insani ve maddi becerilerini sergilemenin bir yoluydu.
İngiliz Amiralliği, Frobisher, Davis, Hudson, Baffin, Knight, Middleton, Hearne, Cook, Mackenzie ve Vancouver gibi ünlü gezginlerin 16., 17. ve 18. yüzyıllarda bu bölgede yaptıkları olağanüstü keşiflerin ardından, kutup keşiflerini kendi adını duyurmak için bir fırsat olarak gördü. Dahası, 19. yüzyılın başından itibaren büyük bir zorluk ortaya çıktı: Birkaç başarısız denemenin ardından, Kanada takımadalarının kuzeyindeki ılıman enlemlerde seyredilebilir bir geçidin varlığına dair şüpheler oluşmaya başladı.
Birçok kaşif Büyük Kuzey'in buzlu sularını aşmış, ancak bir sonuç elde edememiştir. John Cabot olarak da bilinen Giovanni Caboto (1450-1498) orada öldü. Martin Frobisher (1535-1594) başarısız oldu. Henry Hudson (1565-1611) ve Kaptan James Cook (1728-1779) da öyle. Daha yakın zamanlarda, Amiral William Edward Parry (1790-1855) 1821 ve 1823 yılları arasında şansını denedi.
Tuğamiral John Ross'un (1877-1956) 1829 ve 1833 yılları arasında gerçekleştirdiği keşif seferi Manyetik Kutbun keşfine yol açmış ve Uzak Kuzey'de hayatta kalmanın mümkün olduğunu göstermiştir. Son olarak, subay James Clark Ross (1800-1862) Kuzey Kutbu'nu birkaç kez ziyaret etmiştir. Hiçbiri ünlü Kuzeybatı Geçidi'ni geçmeyi başaramadı.
Keşif Seferinin Komutanı John Franklin Kimdi?
![Franklin'in Kayıp Seferi: Tüyler Ürpertici Bir Deniz Trajedisi 6 Kanada'nın Nunavut kentindeki Beechey Adası'ndaki limanın yakınındaki Franklin Kampındaki dört mezar.](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2023/10/Kanadanin-Nunavut-kentindeki-Beechey-Adasindaki-limanin-yakinindaki-Franklin-Kampindaki-dort-mezar.jpg)
John Franklin İngiliz deniz subayı, kaşif, vali ve yazardı. 16 Nisan 1786'da Spilsby'de doğdu ve 11 Haziran 1847'de King William Adası'nda öldü. Kraliyet Donanması'na ilk katıldığında sadece 14 yaşındaydı. Keşif seferlerinin çoğu, Kopenhag (1801) gibi katıldığı deniz savaşları gibi ünlü olmaya devam etmektedir. 1805 yılında Napolyon Bonapart'ın Birleşik Krallık'ı fethetme girişiminin başarısızlıkla sonuçlandığı Trafalgar Muharebesi'nde Koramiral Nelson'un emrinde yer aldı.
1818'de teğmen olarak, Kuzey Kutbu'nda buzsuz bir deniz bulma girişiminde bulunan David Buchan seferine katıldı. Ertesi yıl, Kanada'nın kuzey kıyılarını keşfetmek üzere Coppermine seferine yardımcı olarak atandı. Bu kez Beaufort Denizi kıyılarını keşfetmek için 1829'da Kuzey Kutbu'na geri döndü.
1823 yılında şair Eleanor Anne Porden ile evlendi ve bu evlilikten 1825 yılında bir kızı oldu. 1828'de büyük bir gezgin ve Tazmanya öncüsü olan Jane Griffin ile evlendi. John Franklin, Kral V. George tarafından şövalye ilan edildi (1829), ardından Kral IV. William tarafından Guelphs Kraliyet Nişanı ile ödüllendirildi (1836). Son olarak da Avustralya'nın güneydoğu kıyısındaki Tazmanya'ya vali olarak atandı (1837-1843).
Franklin Keşif Seferi'nde Hangi Kaynaklardan Yararlanıldı?
![Franklin'in Kayıp Seferi: Tüyler Ürpertici Bir Deniz Trajedisi 7 Gemilerin yerleri franklin kayıp seferi](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2023/10/Gemilerin-yerleri.png)
19 Mayıs 1845'te, İngiltere'de Thames Nehri üzerinde Kent'e bağlı Greenhithe kasabasındaki kalkış noktasında, seferin başarısını sağlamak için konuşlandırılan kaynaklar muazzamdı. HMS Erebus (378 ton) ve HMS Terror (331 ton) adlı iki gemi, özellikle James Clark Ross'la birlikte Antarktika'da kendilerini defalarca kanıtlamışlardı. Gemiler, özellikle buzla başa çıkmak üzere tasarlanmış demir plaka takviyeleri ve yardımcı buhar tahrik sistemleri gibi en son teknolojiyle donatılmıştı. Gemide dahili bir buharlı ısıtma sistemi, bir daguerreotype kamera, üç yıllık konserve yiyecek ve gemi başına 1.000'den fazla kitaptan oluşan bir kütüphane kurulmuştur.
Keşif seferinin misyonu ayrıca çeşitli zoolojik, botanik, manyetik ve jeolojik çalışmaları da içeriyordu. Genç, sağlam ve deneyimli mürettebat da bu hedef göz önünde bulundurularak seçildi. John Franklin ve yardımcısı Kaptan Francis Rawdon Crozier komutasındaki mürettebat, 24 subay ve iki buzul bilimci Reid ve Blanky dahil olmak üzere, çoğunluğu İngiliz 129 denizciden oluşuyordu. 2017 yılında, doğrulanmamış DNA analizleri seferde dört kadının da yer almış olabileceğini göstermiştir.
Franklin Keşif Seferi'nin Rotası Nasıldı?
![Franklin'in Kayıp Seferi: Tüyler Ürpertici Bir Deniz Trajedisi 8 Franklin'in kayıp seferi sırasında HMS Erebus ve HMS Terror tarafından izlenen muhtemel rotaların haritası. Disko Körfezi, Mackenzie Nehri'nin ağzından yaklaşık 3.200 km uzaklıktadır.](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2023/10/franklin-kayip-gezisi.png)
Amiralliğin emriyle Franklin'in rotası İskoçya'nın kuzeyindeki Orkney'de bulunan Stromness limanından geçiyordu. Grönland'ın batı kıyısındaki Disko Körfezi'nde gemiye yeni ekipman ve taze et teslim edildi. Mürettebat sevdiklerine son mektuplarını buradan göndermiştir. Erebus ve Terror gemileri, Devon Adası ile Baffin Adası arasındaki Lancaster Sound'u geçmek için uygun koşulları ararken, keşif ekibi en son Ağustos 1845'te Baffin Denizi'nde görüldü. İşte Avrupalıların o döneme ait son kayıtları da burada sona ermiştir.
Yolculuğun geri kalanı, son teknolojik gelişmelerden yararlanan diğer keşif seferlerinin önümüzdeki 150 yıl içinde çözeceği bir bilmeceye dönüştü. Franklin ve adamları 1845-1846 kışını, üç mürettebat üyesinin gömülü olarak bulunduğu Beechey Adası'nda geçirdi. 1846 yılında gemiler güneye, King William Adası yakınlarındaki Peel Sound'a yöneldi ve burada buzun içinde mahsur kaldılar. Crozier ve Fitzjames tarafından adada bırakılan 25 Nisan 1848 tarihli bir nota göre, 11 Haziran 1847'de Franklin'in kendisi de dahil olmak üzere 24 adam çoktan ölmüştü. Mürettebat 26 Nisan 1848'de King William Adası'ndan ayrılarak Back River'a (bugünkü Nunavut, Kanada) gitmeyi ve Pasifik'e bir çıkış yolu bulmayı planlıyordu.
Franklin Keşif Seferi Neden Başarısız Oldu?
Franklin'in seçtiği geçitte, King William Adası'nın batı kıyısındaki buzlar yaz aylarında, en azından o yaz, mutlaka eriyecek değildir. Norveçli kaşif Roald Amundsen'in (1872-1928) 1903 ve 1906 yılları arasında seçtiği doğu kıyısının aksine, bu geçit başarılı bir şekilde geçilememiştir. Victoria Boğazı'nda (Victoria Adası ile King William Adası arasında) iki kış boyunca buzda mahsur kalan mürettebat, kara yolculuğu için yetersiz donanıma sahipti.
Kültürel anlaşmazlıklar muhtemelen Avrupalıların İnuitlerin hayatta kalma yöntemlerine adapte olmalarını engellemiştir. Buna ek olarak, İnuit kabilelerinden alınan ifadeler keşif seferindeki erkeklerin açlıktan öldüğünü belirtmektedir; araştırmalar bazılarının hastalıktan öldüğünü göstermektedir. Kısacası, mürettebat böyle bir keşif seferi için yeterince hazırlıklı değildi ve deniz yolları hakkında çok az bilgiye sahipti.
Franklin Keşif Seferi'nin Bilançosu Neydi?
![Franklin'in Kayıp Seferi: Tüyler Ürpertici Bir Deniz Trajedisi 9 John Hartnell'in yüzü buzdan görünmeye başlarken.](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2023/10/John-Hartnellin-yuzu-buzdan-gorunmeye-baslarken.jpeg)
![Franklin'in Kayıp Seferi: Tüyler Ürpertici Bir Deniz Trajedisi 10 John Hartnell'in yüzü](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2023/10/John-Hartnellin-yuzu-buzdan-gorunmeye-baslarken.jpg)
Soğuk ve açlığın sonuçlarına ek olarak, çoğu mürettebat üyesi, saha araştırmaları ve kazıların ardından 1980'lerden itibaren adli tıp çalışmalarının ortaya çıkardığı hastalıkların bir kombinasyonundan öldü. Birçok adam zatürre, soğuk, tüberküloz, kurşun zehirlenmesinden ve muhtemelen iskorbüt hastalığından ölmüştür. Gemideki mevcut içme suyu sistemi yüksek oranda kurşun içermekteydi. Aynı durum, kapalı kurşun kutular gibi bir dizi kurşun muhafaza için de geçerliydi.
Bu bulgular, Ağustos 1984'te Beechey Adası'nda bulunan John Torrington, John Hartnell ve William Braine'in "mumyalaşmış" cesetlerine yapılan otopsi ile doğrulanmıştır. Mezarları, buzun bir bileşeni olan geçirimsiz permafrostta 138 yıl boyunca neredeyse hiç bozulmadan korunmuştur. John Franklin 11 Haziran 1847'de King William Adası'nda ölmüştür. Son olarak, bazı karanlık noktalar gün ışığına çıkarılmıştır: Kemiklerin adli incelemesinde "kasaplıkla uyumlu" kesik izlerine rastlanması, hayatta kalan son kişilerin yamyamlığa başvurduğuna dair şüpheleri artırmıştır.
Franklin Keşif Seferi'nin Başarısızlığa Uğramasının Sonuçları
Keşif seferinden haber alınamayan iki yılın ardından, Amirallik ilk arama emrini verdi. Bir ekip Mackenzie Nehri boyunca Arktik Okyanusu kıyılarındaki ağzına kadar karadan gönderildi. Diğer iki ekip ise Kanada Arktik Takımadalarına ulaşmak için deniz yoluyla gönderildi. Ancak üçü de başarısız oldu. 1850 yılında 11 İngiliz gemisi ve 2 Amerikan gemisi, ilk kalıntıların keşfedildiği Beechey Adası kıyılarına ulaştı. Bunlar özellikle John Torrington, John Hartnell ve William Braine adlı üç denizcinin mezarlarıydı.
Daha sonraki keşif seferleri, özellikle de 1854'te John Rae ve 1855'te James Anderson'ın keşif seferleri, İnuit tanıklıklarını rapor etmiş ve özellikle Back Nehri'nin ağzı yakınlarında ve Chantrey Körfezi'ndeki Montreal Adası'nda malzeme ve diğer insan kalıntıları bulmuştur. Bunun üzerine Büyük Britanya, 31 Mart 1854'te mürettebatın resmen öldüğünü ilan ederek arama çalışmalarını durdurdu.
John Franklin'in eşi Jane Griffin, Francis Leopold McClintock komutasında 2 Temmuz 1857'de yola çıkan yeni bir keşif seferini finanse etmeye karar verdi. Bu yolculuk, iki geminin 12 Eylül 1846'dan itibaren buzda mahsur kaldığını gösteren 25 Nisan 1848 tarihli bu not gibi bazı önemli belgelerin ele geçirilmesini sağladı.
20. yüzyılda araştırmalar yeniden başladı. Haziran 1981'de 1845-48 Franklin Seferi Adli Antropoloji Projesi (FEFAP) başlatılarak modern adli tıp sayesinde yeni insan kalıntılarının daha iyi tanımlanmasına olanak sağlandı. HMS Erebus'un enkazı 7 Eylül 2014 tarihinde King William Adası'nın güneyinde bulundu. HMS Terror'un batığı ise 12 Eylül 2016'da King William Adası'nın güneybatı açıklarında bulundu. Şu anda Parks Canada ve yerel Inuitler tarafından ortaklaşa yönetilen HMS Erebus ve HMS Terror Ulusal Tarihi Alanı enkazları halka kapalıdır.
Kaynak:
- Franklin's Lost Expedition – Malevus.