Mükemmel bir dünyayı tarif etmenin herhangi bir yolu var mıdır? Çoğumuz mümkün olan en iyi dünyanın, herkesin barış ve uyum içinde yaşadığı, yoksulluk veya açlık diye bir şeyin olmadığı ve herkesin potansiyelini tam olarak geliştirme şansına sahip olduğu bir dünya olduğu konusunda hemfikirizdir. Bu, en azından bir ölçüde, bir görüş meselesi olduğundan, bu konuda tek bir doğru yanıt söz konusu olamaz.
Bazı insanlar mükemmel toplumun herkesin hayattaki payından memnun olduğu bir toplum olacağını düşünmektedir. Bazıları ise tüm vatandaşlar arasında tam bir barış ve denge durumunun arzu edilir olduğunu savunabilir. İdeal bir durum olarak gördüğümüz şey, en çok değer verdiğimiz fikir ve değerlerin bir ürünüdür. Bu makale Platon'un, Thomas More'un, Campanella'nın, Burke'ün ve Godwin'in mükemmel toplum vizyonlarını karşılaştırmaktadır. Ütopya vizyonlarını ve bunları gerçekleştirmek için gerekli adımları tartışacağız.
Platon'un İdeal Dünyası: Kusursuz Dengeli Bir Devlet
![İdeal Dünya Nedir? Ünlü Filozofların Tasarladığı Ütopyalar 2 Anselm Feuerbach:Platon'un Symposion'u](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2023/01/Platos_Symposium_-_Anselm_Feuerbach_-_Google_Cultural_Institute-transformed-1024x497.jpeg)
Platon'un Cumhuriyet ve ardından gelen Yasalar (Laws) adlı eserleri, onun mükemmel devlet görüşünün en iyi örnekleridir. Platon, ruhu kurtarma ve öğretme sanatının siyaset sanatıyla örtüştüğünü, çünkü her ikisinin de aynı amaca ulaşmayı hedeflediğini savunur. Eğer bir politikacı felsefeyle ilgilenirse (ya da tam tersi), sonunda hakikati ve iyiliği her şeyin üstünde tutan bir devlet yaratma şansına sahip olabiliriz.
Ruh gibi, Platon'un ideal durumu da üç parçadan oluşur. Toplumun bu üç ayağı (yönetim, güvenlik ve maddi üretim) temelinde halk üç gruba ayrılır: üreticiler (ya da işçiler), yardımcılar (ya da destek personeli) ve muhafızlar (ya da askerler). Teorik olarak, adil bir hükümet çatısı altında barış içinde bir arada yaşayabilmelidirler.
Cinsel arzuları en baskın olan insanlar birinci ve "en alt" sınıfı oluşturur. İkinci grup olan muhafızlar, güçlü irade ilkesinin baskın olduğu kişilerden oluşur. Nöbet tutmak gibi bir görev duygusuna sahiptirler ve hem içeriden hem de dışarıdan gelebilecek tehditlere karşı sürekli tetiktedirler. Ilımlılık erdemine ve düzen ve disipline karşı belirli bir düşkünlüğe sahip olanlar insanlığa en layık olanlardır; hükümeti yönetmekle görevlendirilenler onlardır.
Platon'a göre aristokratlar en büyük ve en bilge yurttaşlardır, bu nedenle devleti yalnızca onlar yönetmelidir. En iyi liderler, şehirlerini herkesten daha çok sevme sanatında ustalaşmış ve görevlerini tereddütsüz bir adanmışlıkla yerine getirebilenlerdir. Bu liderler, her şeyden önce, İyi'yi algılayabilmeli ve düşünebilmelidir. Yani, akıl tarafından yönlendirilirler ve "bilge" unvanını hak ederler.
Dolayısıyla ideal ulus, halkın genelinin ılımlı, ordunun güçlü ve cesur, yönetici elitin ise bilge olduğu bir ulustur.
Mükemmel bir toplumda herkes yapması gerekeni yapar ve adalet, kişinin kendi kişiliğinin farklı yönlerini temsil ettiği düşünülebilecek olan Şehir halkı için bir meseledir. Adalet ancak kalpte mevcut olduğu sürece başkalarının eylemlerinde görülebilir. Bu nedenle, mükemmel bir Şehir'de sakinler, sosyal sınıfa göre de tabakalandırılmış kusursuz bir eğitim ve terbiye alırlar.
Platon muhafızların eğitimine büyük önem verir, zira muhafızlar liderlerin türetildiği toplumun hayati bir bileşenidir. Bir kral ya da kraliçeye yakışır bir eğitimin hem teknik bilgi edinmeye hem de felsefi fikirler geliştirmeye odaklanması gerekir. Eğitimin amacı, devlet genelinde bu İyi'yi örnekleyen bir liderlik şablonu sağlamaktır.
Yaygın inanışın aksine, Platon Cumhuriyet'te mutluluk için mükemmel bir dünyanın sanıldığı kadar gerekli olmadığını savunur. Bu şehrin İyi, Hakikat ve Adalet yasalarına uygun olarak yaşamak yeterince iyi olabilir. Sonuçta Platonik Şehir dışarıdan, yani zamanda tezahür etmeden önce insanın içinde doğar.
Thomas More'dan Ütopik Harikalar Adası
![İdeal Dünya Nedir? Ünlü Filozofların Tasarladığı Ütopyalar 3 Thomas More'un 'Ütopya' kitabının iç kapağı](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2023/01/thomasmorusutopia-720x1020-1.jpg)
Thomas More'un 1516 yılında yayımlanan Ütopya kitabı, modern ütopik modelin edebi öncüsü ve türüne adını veren eserdir. More'un Ütopya'sı bir ada ülkesidir. Bu monarşide, seçilmiş yetkililer hükümetteki en güçlü mevkileri ellerinde tutarlar. Bununla birlikte, her Ütopyalı profesyonel şirketlerine bağlıdır, bu da yönetim kademelerinde yükselmelerini imkansız kılar.
Yöneticiler halktan çok uzak olduğu için adada birleşik bir teoloji veya din yoktur; herkesin tek bir tanrıya inanması tercih edilir, ancak "ayrıntıları" uygun gördükleri şekilde çözmelerine izin verilir. Hristiyan ya da pagan, seçim sizindir. Bazı Tanrıların diğerlerinden daha üstün olduğu ya da hiçbir Tanrı olmadığı iddiasını sürdürmek mümkün değildir.
Adada para birimi ya da özel mülkiyet yoktur. Serbest ticaret yoktur ve sadece mallar için düzenlenmiş bir dağıtım sistemi vardır ve serbest piyasa ekonomisi yerine herkes için devlet tarafından işletilen bir iş gücü vardır. Onlar (köleleştirilmiş insanlar) tüm pis ve zor işleri yaparlar, yani Ütopyalılar yapmak zorunda kalmazlar. Kölelik, hem yerliler hem de işledikleri suçlar nedeniyle ölümü bekleyen yabancılar için adada yaygın bir cezalandırma biçimidir.
Herkes aynı dili konuştuğu, aynı kurallara uyduğu, aynı tür evlerde yaşadığı ve aynı temel kentsel tasarıma sahip olduğu için bu adada estetik açıdan farklı yaşam tarzları mümkün değildir.
İngiliz yazarın vizyonuna hiçbir zaman ulaşılamamış olsa da, bu vizyonun etkileri pek çok modern ülkede görülebilir. Bu paralellikler mizahi tesadüflerin değil, evrendeki kapsayıcı örüntülerin sonucudur. Örneğin More, özel mülkiyet konusunda daha katı düzenlemelere sahip devletlerin daha fazla kültürel uyuma sahip olduğu görüşündeydi. More'un ütopyası bize oldukça açık olması gereken başka bir şey daha öğretiyor: teknolojik bir atılımın yokluğunda, bazı sakinlerin iş yükünü azaltmak ancak diğerlerini aşırı sömürmek pahasına yapılabilir.
Tommaso Campanella'nın Güneş Ülkesi
![İdeal Dünya Nedir? Ünlü Filozofların Tasarladığı Ütopyalar 4 Civitas Solis.](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2023/01/Campanella_Civitas_Solis.jpg)
Belki de en iyi bilinen ve "totaliter" ütopik model Tommaso Campanella'nın Güneş Ülkesi (Türkçe) – The City of the Sun (Orjinal)'dir. Güneş Ülkesi'nin ütopik konsepti, eğitim aracı olarak ormanları, hayvanları, gök cisimlerini, mineralleri, nehirleri, okyanusları ve dağları tasvir eden duvar resimlerinin yer almasını gerektiriyordu.
Campanella'ya göre özel mülkiyet ve aileler tüm kötülüklerin kaynağıydı. Sonuç olarak, Güneş Ülkesi'nde herkes her şeyi paylaşır ve tek eşli evlilik ve ebeveyn hakları gibi geleneksel aile kavramları arkaik olarak kabul edilir. "Solaryumlar" olarak bilinen bu geleceğin ütopik toplumunun üyeleri asla yalnız çalışmaz, tüm yemeklerini ortak yemek salonlarında yer ve ortak yataklarda uyurlar.
Demokrasi, solaryumları kullanan insanlar için yabancı bir kavramdır. Şehir bir grup rahip-bilim adamı tarafından yönetiliyor: Metafizikçi ya da Güneş lakabıyla anılan en üst düzey rahip ve onun üç yardımcı yöneticisi, Güç, Bilgelik ve Sevgi. Aslında, tüm alt düzey liderler, hatta en kıdemsiz rahipler ve entelektüeller bile, bu konuda hiçbir söz hakkı olmayan mutlak hükümdarlar tarafından atanır.
Solaryumlar bilimin kutsal mihrabında ibadet ederler. Giderek daha fazla mantıksal içgörü kazanmak onların varoluşunun zirvesidir. Ve rahiplerin daha sonra sağduyulu şüphecilik için kullandıkları bilimsel fikirler doğrultusunda inşa edilmiştir.
Yirmi dört rahip tapınağın zirvesinde durur ve günde dört kez Tanrı'ya ilahiler söyler: gece yarısı, öğlen, sabah ve akşam. Gece gökyüzünü dikkatle izlemeleri, bir usturlap kullanarak yıldızların konumlarını takip etmeleri ve yıldızların dünyevi olaylar üzerindeki etkisini araştırmaları gerekir. Bunu yaparak, doğal afetlerin ne zaman ve nerede meydana geleceğini tahmin edebilirler. Onlar Tanrı ile insanlık arasında bir kanaldır ve döllenme, ekim ve hasat için en uygun dönemleri ortaya çıkarırlar.
Bunu okuyunca merak edebilirsiniz: Böylesine dengeli bir yapının nesi yanlış olabilir? Tam olarak nerede yetersiz kalıyor? Bilim üzerine inşa edilmiş bir toplumda gösteriyi bilim insanlarının yönetmesi neden mantıklı olmasın? Güneş Ülkesi sakinlerinin eşleri, çocukları, evcil hayvanları, malları ve hatta günahları da dahil olmak üzere sevdikleriyle baş başa vakit geçirmelerinin yasak olması, burası için öne sürülen ütopik iddialara karşı bir kanıttır. Campanella'nın cenneti, özel mülkiyeti reddeden tüm diğerleri gibi, insanları bu tür bir tatmin duygusundan mahrum bırakmaktadır.
Burke'ün Muhafazakar Ütopyası
![İdeal Dünya Nedir? Ünlü Filozofların Tasarladığı Ütopyalar 5 A Vindication of Natural Society kitabının iç bölümü. Kaynak: Abe Books](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2023/01/31177426920_2.jpg)
Tarihsel olarak muhafazakarlığın izi Edmund Burke'e kadar sürülebilir. Basitçe ifade etmek gerekirse, Doğal Toplumun Savunusu (A Vindication of Natural Society) ilk muhafazakar ütopyadır. Burke'ün Vikont Henry Bolingbroke'un Tarih Çalışması ve Kullanımı Üzerine Mektuplar (Letters on the Study and Use of History) Katolik Karşıtı Mektuplar'ına karşı yazdığı bir reddiyedir. İlginçtir ki Burke dini kurumları değil, devlet kurumlarını savunmakta ve devlet kurumlarını ortadan kaldırmanın dini kurumları ortadan kaldırmak kadar mantıklı olduğunu savunmaktadır.
Filozof, mükemmel bir toplum vizyonunu tanımlamak için ironiyi kullanır. Akla gelebilecek her türlü siyasi sistemi ayrıntılı olarak ele alır. Burke, hepsinin eninde sonunda ve kaçınılmaz olarak köleliğe yol açtığını savunuyor. Bu nedenle, devleti ortadan kaldıralım ve "doğal toplum" kurallarına göre yaşamaya başlayalım diyor. Ne şekilde olursa olsun, siyasi toplum zaten çoğunluğu azınlığın mülkiyetine dönüştürdüğü ve sömürücü istihdam türlerinin, ahlaksızlıkların ve hastalıkların artmasına yol açtığı için, böylesine korkunç bir tanrıya tapmaya ve sağlığımızı ve özgürlüğümüzü ona kurban etmeye devam etmeli miyiz?
Kime sorduğunuza bağlı olarak, Burke doğal dünyanın tamamen farklı bir resmini görür. Doğada bulunabilecek olanın ötesinde hiçbir şey gerekli değildir. Böyle bir toplumda kölelik imkansızdır, çünkü insanlar son derece az bir emekle karşılanabilecek arzuların ötesine geçemezler. Aynı şekilde, böyle bir yaşam tarzını desteklemek için gereken tüm bileşenleri tek bir kişi sağlayamayacağı için zenginlik de yoktur. Her şey kolaydır ve bu da herkesi mutlu eder.
Ancak Burke'ün alaycı bir mizah anlayışı vardır. Yaklaşımı, önceden var olan siyasi, sosyal ve dini yapılara dayanmadan hiçbir sosyal ilerleme kaydedilemeyeceği fikrine dayanır. Statükoyu kaçınılmaz, toplumu bugünkü haliyle değiştirmeye yönelik her türlü girişimi ise doğal olmayan bir durum olarak görür.
Godwin'in Anarşist Ütopyası
![İdeal Dünya Nedir? Ünlü Filozofların Tasarladığı Ütopyalar 6 Bu, Goldwin'in Enquiry Concerning Political Justice adlı kitabının 1793 dolaylarındaki kapağıdır.](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2023/01/Cover_of_Enquiry_Concerning_Political_Justice_circa_1793-2-transformed-743x1024.jpg)
Burke'ün ironisi, onun güvenilir bir anarşist teorisyen olduğunu düşünenler tarafından göz ardı edilmiştir. İlk anarşist ütopyanın yazarı William Godwin bu tanıma uymaktadır. Siyasal Adalet Üzerine Soruşturma (Enquiry Concerning Political Justice) adlı eserinin ilk bölümünde çoğunlukla Burke'ten alıntılar yapar ve ikinci bölümde yapıcı bir program önerir.
Godwin ideal evreninin merkezine her eylemi rasyonel olarak belirlenen insanı yerleştirir. Yalnızca akıl üzerine kurulu bir toplumun kalıcı başarı şansı vardır. Yalnızca tek bir gerçek gerçeklik olduğu için, yalnızca tek bir gerçek toplumsal düzen olabilir. İnsanlığın tüm tarihi bir suçlar tarihi olduğu için, bu düzeni geçmişte aramanın nadiren bir anlamı vardır. Bu, hükümetin çağlar boyunca tek bir kişiye uyguladığı baskının bir kaydıdır. Tek bir normun dayatılmasına gelince, bu devletin yaptığı bir şeydir, aynı zamanda zihni kontrol eden bir başka şeydir.
Godwin'e göre "devletin düşmanı" mükemmel insandır. Godwin, Yeni Çağ'ın, farklı bireylerden oluşan yerel, kendi kendine yeten toplulukların devletlerin yerini alacağı bir dönemi başlatacağını öngörmektedir.
Sonuç Olarak, İdeal Dünya nedir?
On yıllar boyunca pek çok kişi aynı şeyi merak etti ve şimdiye kadar hiçbir yanıt herkesin tatmin olmasını sağlayamadı. Bu makalede beş filozofun ideal devlet hakkındaki görüşlerini inceledik. Bu filozoflar ideal dünya ve ona ulaşmanın yolları konusundaki anlayışlarında farklılık göstermişlerdir. Her konuda hemfikir olmayabilirler, ancak şu anda yaşadığımızdan daha iyi bir dünya için çalışmanın çok önemli olduğuna inanıyorlardı. Ve oraya ulaşmak için davranışlarımızı düzenlememiz ve birbirimizle işbirliği yapmamız gerekecek.