Nehirler genellikle yakınlarında yaşayan insanlar için bir yaşam çizgisi görevi görür. Değerli bir doğal kaynak, bir ulaşım şekli ve ritüel uygulama alanı olarak işlev görürler. Demir Çağı Britanya'sında Thames Nehri, hem Romalılar hem de onu kullanan Kelt halkları için bu üç görevi de yerine getirmiştir. Romalıların Thames Nehri'ni kullanımı iyi bilinmektedir; Londinium, Colchester ve Verulamium gibi büyük yerleşimlerini geliştirmek için bir araç olarak kullanmışlardır. Ancak Britanyalıların Thames Nehri'ni kullanımı bu kadar geniş çapta tartışılmamıştır. Onlar için nehir günlük yaşamlarının ve dini pratiklerinin ayrılmaz bir parçasıydı.
Kelt Britanyalılar kimlerdi?
![Kelt Britanyalılar Thames Nehri'ni Nasıl Kullandı? 2 Boudica](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2022/07/Boudica.webp)
"Kelt Britanyalılar" ifadesi, Demir Çağı sırasında Britanya'da yaşayan ve kıtada yaşayan Kelt halklarına dilsel ve kültürel olarak benzeyen insanları ifade eder. Britanyalıların Kelt olarak sınıflandırılıp sınıflandırılmayacağı ve kıta Keltlerinin oraya göç edip etmediği konusunda bazı modern akademik tartışmalar vardır, ancak genel fikir birliği onların bir Kelt halkı olduğu yönündedir. Kelt Britonlarının daha geniş kültürü arasında bir dizi kabile topluluğu vardı. Bu kabileler arasında Iceni'ler, Trinovantes'ler, Brigantes'ler, Durotriges'ler ve Catuvellauni'ler bulunmaktaydı. Iceni ve Trinovantes, MS 1. yüzyılda Britanya'yı işgal eden Romalılara karşı savaşçı kraliçe Boudica önderliğindeki isyandaki rolleriyle ünlüdür. Bu kabilelerden birkaçı, özellikle de Trinovantes, Thames Nehri boyunca topluluklar halinde yaşamıştır.
Thames Nehri Üzerindeki Tartışma
Hem Kelt Britanyalılar hem de Britanya'ya yerleşen Romalılar Thames nehrini hayati bir kaynak olarak kullanmışlardır. Demir Çağı'nda Thames nehri şimdikinden daha yavaş hareket ediyor, çok daha geniş ve çok daha sığdı. Her ne kadar Roma Britanyası'nın gelişimi için faydalı bir araç olsa da, Britanya ile kıta arasında Thames'i kullanan kanallar arası ticaret yolları Roma işgalinden yüzyıllar önce kurulmuştu. Kuzey Galya'nın bazı kıyı kabileleri, Britanya'nın güney kıyısında yaşayan halklarla, Roma'nın Britanya'ya müdahalesinden önce gelişmiş olan köklü ticari ilişkilere zaten sahipti. Roma Britanyası'nın kurulmasıyla birlikte, güneydoğu Britanyalılar alışık olmadıkları, toprak mülkiyeti ve kentsel gelişim etrafında şekillenen kapitalist, paraya dayalı bir ekonomiyle karşı karşıya kaldılar.
Thames Nehri'nde birçok Kelt objesi bulunmuş olsa da, birçok Roma eseri de bulunmuştur; hatta o kadar çok bulunmuştur ki, bazı arkeologlar ve tarihçiler köprünün ortasında insanların şans ya da güvenli geçiş için sikke ve adak attıkları bir tapınak olduğunu öne sürmüşlerdir. Thames Nehri Romalılar için son derece cazip bir kaynaktı. Kıtadan mal ithal etmelerine ve askerlerini gemilerle iç bölgelere getirmelerine, ayrıca yerel ürünleri ve köleleri ihraç etmelerine olanak sağlıyordu.
Thames Nehri'nin Kelt kabileleri arasında ne kadar "çekişmeli" olduğunu ya da Britonlar ve Romalılar arasında ne kadar çekişmeli olduğunu tam olarak bilmiyoruz. Her iki grup da kesinlikle ona değer veriyordu ve her ikisinin de ona saygı duyduğunu gösteren yeterli kanıt vardı. Çeşitli kabilelerin bölgeyle ilgili farklı ve hatta çelişkili anlayışları olabilir, ancak Thames Nehri'nin kutsal bir alan olarak ortak bir anlayışa sahip olduğu görülmektedir.
Kelt Mitolojisinde Nehirlerin Rolü
Kelt inancında, doğal sular — pınarlar, nehirler, göller, vs — kabul edilmesi ve beslenmesi gereken içkin ruhlara sahipti. Thames Nehri de farklı değildi. Yerli Britanyalılar nehre Kelt dilinde pürüzsüz ya da geniş yayılma anlamına gelen "tam" kelimesinden gelen "Tamesa" ya da "Tamesis" adını vermişlerdir. Romalılar da aynı ismi benimseyerek nehrin adını Thamesis'e çevirmişlerdir. Nehir yaşayan bir varlık, toplumun önemli bir üyesi ve toprağın can damarı olarak görülüyordu. Diğer doğal su kaynaklarının da Kelt kültüründe benzer şekilde değerlendirildiği görülmektedir. Arkeologlar, göllerde bulunan nesnelerin sayısı nedeniyle göllerin inanılmaz derecede önemli bir kaynak olduğunu tespit etmişlerdir. Bu nesnelerin bir ritüelin parçası olarak bırakıldığı varsayılmaktadır.
Nehirlere ve göllere kurban vermek, ruhları yatıştırmak ve çevredeki toprakların refahını güvence altına almak için gerekli görülüyordu. Suyun aynı zamanda dünyevi dünya ile öteki dünya arasında bir geçiş alanı oluşturduğuna inanılırdı; Demir Çağı ve öncesinde ritüel sunular için bu kadar popüler bir yer olmasının nedeni de bu olabilir. Keltler "Sidh "e ya da bu dünya ile öteki dünya arasındaki yarı yola inanırlardı. Su, Sidh'e bir erişim noktası sağlamış olabilir; bu da sikkeler ve küçük figürinler gibi sulu alanlara bırakılan adak nesnelerinin sayısını ve Kelt halklarının bazı ölülerini bu alanlara "gömdüğü" gerçeğini açıklayabilir.
Thames Nehri'nde Ritüel Birikinti
![Kelt Britanyalılar Thames Nehri'ni Nasıl Kullandı? 3 Waterloo Miğferi, MÖ 150-50 civarı, Waterloo Köprüsü](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2024/04/Waterloo-Migferi.jpg)
Demir Çağı Kelt metal işçiliğinin en ünlü örneklerinden bazıları Thames Nehri'nden çıkmıştır. Bu nesneler — özellikle Waterloo Miğferi, Battersea Kalkanı ve Wandsworth Kalkanı Patronu — askeri niteliktedir ve nehirde biriktirilmeden önce kullanılmış olabilirler. Ancak bu nesnelerin savaşta kullanılmış olması pek olası değildir. Örneğin Waterloo Miğferi savaş alanında kullanılamayacak kadar incedir.
Bu nesnelerin yalnızca törensel nitelikte olması ya da geçit töreni kıyafeti olarak giyilmesi muhtemeldir, bu da onları ritüel bir saygının parçası olarak nehre bırakılmaya uygun hale getirmektedir. Bu gibi nesnelerin doğası, ya çok zarif oldukları için seçildiklerini ve bu nedenle muhtemelen nehir tanrısı Tamesis'i yatıştıracaklarını ya da onları giyecek olan savaşçı için bir tür "gömünün" parçası olduklarını göstermektedir.
Thames Nehri'ne bırakılan tüm nesneler ritüel uygulamaların bir parçası değildi. Londinium gibi Thames nehri boyunca gelişen şehirlerin birçoğu kalabalıktı, bu nedenle nehirde ya gemilerin geçişi ya da köprülerin üzerinden geçen bireyler nedeniyle sık sık trafik olurdu. Akarsuyun düzenlenmesi ve kıyılarının yükseltilmesi sürecinde nesnelerin kazara kaybolmasının yanı sıra yoldan geçenlerin rastlantısal kayıpları da katkıda bulunan bir faktör olabilir.
Thames Nehri'nde bulunan nesnelerin büyük çoğunluğu insanların üzerinde taşımış olabileceği küçük eşyalardır, bu nedenle birçoğunun kazayla düşmüş olabileceğini varsayabiliriz. Ancak askeri geçit töreni teçhizatı gibi nesneler, bazı eserlerin Thames Nehri'ne kasıtlı olarak yerleştirildiğini desteklemektedir.
Keltler Ölülerini Thames Nehri'ne Gömüyor muydu?
Kelt Britanyalıların ölülerini Thames nehrine "gömdüklerini" destekleyen yeterli kanıt da bulunmaktadır. Suya gömme, bir uygulama olarak arkeolojik açıdan görünmezdir. Uzun bir süre boyunca sürekli hareket eden suyun çevresel etkisi nedeniyle, geleneksel anlamda suya gömme işlemi gerçekleştirilememiştir. Demir Çağı'nda, toplumun seçkin üyeleri için en popüler defin biçimleri kremasyon, inhumasyon ya da toprak gömü olurdu. Resmi toprak gömüleri, cesedin yanında ona ait olan birkaç kişisel eseri de içerirdi. Suya gömme bu uygulamayı sekteye uğratmaktadır çünkü nehre girdikten sonra bireyin kişisel eserlerinin cesedine yakın kalmasını sağlamanın bir yolu yoktur.
Suya gömme toplumun daha sıradan üyeleri için daha uygun olabilirdi. Ekskarnasyon ya da gömülmeden önce ölüden et ve/veya organların çıkarılması, genellikle gömülecek çok fazla dünyevi eşyaya sahip olmayanlar için ayrılmış bir uygulamaydı. Bu aynı zamanda bedenin bir şekilde "geri dönüştürülmesini" sağlayan bir uygulamaydı; Kelt cenaze uygulamasında bedenler dolaşıma sokulabilir ve ataları yaşayanlara bağlayan kültürel kaynaklar olarak görülebilirdi. Suyun hareketi bedenin ayrılmasını hızlandırabildiğinden, su ekskarnasyon sürecine yardımcı olmuş olabilir. Nehir gömülerinden çok fazla bozulmamış iskelet yoktur, ancak Thames Nehri'nde bulunan çok sayıda insan kalıntısı, bu gömü şeklinin kesinlikle gerçekleştiği anlamına gelmektedir.
Suya Gömmenin Amacı Nedir?
Geriye şu soru kalıyor: Neden suda gömü tercih edilmeli? Öncelikle, daha önce de değinildiği gibi, suda gömülme, mezarlarını donatabilecek çok fazla dünyevi eşyası olmayanlar için uygun olacaktır. Mezara gömme kadar resmi olmasa da, ölen kişinin cesedini nehirde yüzdürmek, kişinin silahlarını ya da teçhizatını nehirden aşağıya göndermesini de içeren ritüelleştirilmiş bir cenaze uygulaması olabilir. Bir cesedin nehre bırakılmasıyla doğal olarak gerçekleşen eksarnasyon da toplumsal faydaya hizmet ederdi. Korunan insan kalıntıları, yükselen su seviyelerinin yerleşimi tehdit etmesini önlemek için kötücül güçleri uzak tutmak için kullanılıyordu. Thames Nehri'ne suda gömülenlerin birçoğunun savaşçı, elit sınıfın üyesi olmayan ama katkılarından dolayı saygı duyulan kişiler olması muhtemeldir. Kalıntıları, çevredeki topraklar için refah ve başarıyı güvence altına almak için değerli bir fedakârlık olarak algılanmış olabilir.
Suya gömülmenin bir başka nedeni de nehirlerin ve diğer küçük su kütlelerinin Kelt dini inancında sahip olduğu rol olabilir. Daha önce de belirtildiği gibi, Keltler suyu bir geçiş alanı olarak görmüş olabilir. Su, saflığı ve iyileştirici, dönüştürücü özellikleri nedeniyle değerliydi. Su hem toprağı hem de insanları temizleyebilir ve iyileştirebilirdi. Tüm bu nitelikler suyu ritüel uygulamaları ve ilahi olana erişimi kolaylaştırmak için uygun bir ortam haline getiriyordu. Su, yaşayanlar tarafından insanları ve maddi eşyaları taşımak için kullanılabildiği gibi, ölüler tarafından da onları Öteki Dünya'ya taşımak için kullanılabilirdi.
Son olarak, Kelt inancı ve kozmolojisinde çevrenin ve çevredeki peyzajın önemi nedeniyle, bazıları toprakla olan bağları nedeniyle nehirde gömülmek istemiş olabilir. Kelt halkları aslen göçmendi ve birçoğu Romalı komşularının sahip olduğu toprak mülkiyeti kavramına sahip olmayabilirdi. Bununla birlikte, toprağın ve tüm nehirlerinin, akarsularının, göllerinin vs. birçok topluluklarının temeli olduğuna inanıyorlardı. Doğal dünyanın her bir yönü, insan sakinleriyle birlikte yaşayan bir ruha sahipti. Bir bireyi nehre gömmek, çevrenin toplumun bu yönünü sürdürmedeki rolünü kabul etmek anlamına geliyordu. Thames Nehri, Demir Çağı Britanya'sında yaşayan birçok Brythonik Kelt topluluğunun can damarıydı ve suya gömme ve nehre saygı göstermeye yönelik diğer uygulamalar basitçe bir geri verme olarak görülmüş olabilir.