Portekiz İmparatorluğu 15. yüzyılda kuruldu ve sonunda Amerika'dan Japonya'ya kadar uzandı. Genel olarak kıyı ticaret merkezleri ve Brezilya, Angola ve Mozambik gibi büyük bölgelerden oluştu. Beyaz Avrupalılar ticarete, siyasete ve topluma hükmediyordu, ancak aynı zamanda önemli bir ırk karışımı vardı ve birçok yerde karışık soydan gelen insanlar kolonilerde zenginlik ve güç elde etti.
Portekiz İmparatorluğu Batı Afrika'nın altınına ve doğudaki baharat ticaretine erişim arayışıyla kuruldu. Ayrıca Asya'da, İslam halifelerine karşı Hristiyanlara müttefik olabilecek Hristiyan devletlerin olabileceği umuluyordu. Tarım için yeni topraklar, sömürgecilere zenginlik ve şan ve misyonerlik tutkusu imparatorluğun kuruluşundaki diğer motivasyonlardı.
![Portekiz İmparatorluğu: İlk Küresel İmparatorluk 2 portekiz 2](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2022/06/portekiz-2-1024x531.jpg)
Portekiz İmparatorluğu'nun karak gemileri batıda Lizbon'u, doğuda Portekiz Hindistanı'nı tüm kolonileriyle birbirine bağlayan bir deniz ağı oluşturdu. Altın, fildişi, ipek, Ming porselenleri ve baharatlar gibi mallar dünya çapında taşındı ve ticareti yapıldı. Bir diğer önemli ticaret, Batı ve Güney Afrika'dan alınan ve Kuzey Atlantik adaları ve Amerika'daki plantasyonlarda iş gücü olarak kullanılan kölelerdi.
Portekiz İmparatorluğu'ndaki en önemli kolonileri şunlardı:
- Madeira (1420)
- Azorlar (1439)
- Yeşil Burun Adaları (1462)
- Sao Tome ve Principe (1486)
- Portekiz Cochini (1503)
- Portekiz Mozambiği (1506)
- Portekiz Goası (1510)
- Portekiz Malakkası (1511)
- Portekiz Hürmüzü (1515)
- Portekiz Kolombosu (1518)
- Portekiz Brezilyası (1532)
- Portekiz Makaosu (1557)
- Portekiz Nagazakisi (1571)
- Portekiz Angolası (1571)
Portekiz İmparatorluğunun Doğuşu
Portekizliler cesur denizcilerdi ve bu nedenle ilk kolonilerinin uzak adalar olması doğaldır. Portekiz'in buğday ihtiyacındaki açığını çözebilecek yeni kaynaklar ve topraklar arayan denizciler, bilinmeyen orta Atlantik Okyanusu'na doğru açıldılar. Portekizli denizciler, Gemici Henrique gibi zengin ve güçlü isimler sayesinde bu seferleri düzenleyebildiler. Bir başka çok önemli avantaj yenilikçi gemi tasarımı ve Latin yelkeni denilen üçgen yelkenin kullanılmasıydı.
Portekiz'in kolonileştirileceği ilk ada grubu, volkanik ve ıssız Madeira takımadaları oldu. Zengin volkanik toprak, ılıman iklim ve yeterli yağış ile adalar buğday, asma ve şeker kamışı yetiştirmek için kullanıldı. Birçok yönden Portekiz'in Madeira kolonizasyonu, diğer tüm kolonilere şablon oldu.
Madeira'da 1455'te kurulan şeker kamışı tarlaları ve bu mahsulün başarısı ve büyük işgücü gereksinimi onları çalıştırmak için Batı Afrika'dan kölelerin ithal edilmesine yol açtı. Atlantik köle ticareti 15. yüzyılda böylece başlamış oldu.
Madeira'dan sonra aynı modeli takip ederek Portekiz'in Azor Adaları'nı ve Yeşil Burun Adaları grubunu sömürgeleştirdiği görülür. Bu kolonilerin tümü, Hindistan ve Amerika'dan yelken açan gemiler için paha biçilmez limanlar haline geldi. Kuzey Atlantik adaları, Portekiz Krallığı'nın Kuzey Afrika'daki İslam devletlerinden kaçınarak Batı Afrika'nın altınlarına doğrudan erişmesini sağladı.
![Portekiz İmparatorluğu: İlk Küresel İmparatorluk 3 portekiz imparatorlugu haritasi 5](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2022/06/portekiz-imparatorlugu-haritasi-5.jpg)
Avrupa'da İlk Afrikalı Köleler
Portekizliler, Batı Afrika altın ve tuz ticaretine erişmeye hevesliydi. Bununla birlikte, tropikal hastalıklar, insan gücü eksikliği ve yöneticilerin erkek kölelerin ihraç edilmesine izin vermemesi kazançları ilk başta sınırladı. Portekiz bunun üzerine Batı Afrika'nın güney kıyılarında bulunan ve 1486'da sömürgeleştirilen ıssız São Tomé ve Principe adalarına odaklandı ve köle ticaretine daha istekli şeflerle karşılaştı.
Her iki köleden birinin nihai varış noktasına dek öldüğü Atlantik köle ticareti 19. yüzyılın ortalarında sona erdi. Portekizlilerin toprak ele geçirmeye dair çok az girişim oldu. Çünkü Batı Afrika'da ticaret gelişiyordu ve Portekiz böyle bir politika için askeri kaynaklara da sahip değildi. Afrikalı şefleri ortadan kaldırmak ve doğrudan iç kısımdan köle almak için hamleler yapıldı ancak bu politika ilişkileri bozdu. Portekizliler kıyıdan daha aşağıya inerek Portekiz Angolası olacak bir bölgeyi ele geçirdi.
1498'de kaşif Vasco da Gama (1469-1524) Ümit Burnu'nu dolaşıp Hint Okyanusu'na girdiğinde, Portekizliler aniden Afrikalıları, Kızılderilileri ve Arapları içeren yepyeni bir ticaret ağına erişim kazandı. Ticaret yüzyıllardır bölgede devam ediyordu ancak Portekizlilerin gelişiyle şiddetlendi. Portekizliler, üstün gemiler ve toplar kullanarak rakip gemileri sudan çıkardı, mürettebatını tutukladı veya öldürdü ve yüklerine el konuldu. Tüccarların çoğunun Müslüman olması, haçlı zihniyetiyle çevrili Portekizliler için ek motivasyon oldu. Ancak doğu Afrika'daki başarı eksikliği Portekizlileri sonunda güneydeki Mozambik'e sürükledi. Ancak bu zamanda dünyanın yeni keşfedilen bir bölgesinin potansiyeli dikkatlerini tamamen dağıttı: Hindistan.
Hindistan ve Baharatlar
Vasco da Gama'nın başlıca hedeflerinden biri, Portekiz'in kazançlı baharat ticaretine doğrudan erişim sağlamak için Asya'ya giden bir deniz yolu bulmaktı. Biber, zencefil, karanfil, hindistan cevizi ve tarçın gibi baharatlar İngiltere'den Çin'e kadar olan pazarlarda yüksek fiyatlara satılıyordu. Hindistan kıyılarına ulaşan denizci Vasco da Gama gerçekten de çok zengin bir ticaretin sürdüğünü gördü. Portekizliler hemen yerleşti ancak büyük bir sorunları vardı: Çok az insan Avrupa mallarıyla ilgileniyordu. Sonuç olarak her zamanki stratejiyi benimsediler: Hint Okyanusu ticaret ağını zorla ele geçirmek ve baharat ticaretinde tekel oluşturmak için üstün gemiler ve toplar kullanmak. Portekizliler hızla kıyı Hint şehirlerini ele geçirdi.
Portekizliler, hem Asya ile Avrupa arasında hem de Asya içindeki baharat ticaretinde tekel kurmak için ciddi girişimde bulundular. Denizler artık özgür değildi. Ruhsatsız tüccarlar tutuklanıyor veya idam ediliyor ve mallarına el konuluyordu. Bazı limanlar ticarete kısıtlandı, gemiler Portekiz'in verdiği bir pasaportu taşımak zorundaydı ve genellikle Portekiz tarafından korunan konvoylarda seyahat ettiler. Limanlarda gümrük vergileri alınıyor ve bunlar Doğu'daki tüm Portekiz gelirinin yaklaşık %60'ını oluşturuyordu.
Bununla birlikte, birçok tüccar Avrupalılardan kaçındı, bazı şehirler silahlı direnişe kalkıştı. Portekiz İmparatorluğu çok büyük ve genişti ve Asya çapındaki ticaretin küçük bir bölümünü bile kontrol etmek için gereken insan gücü yetersizdi. Bu gerçekler Portekiz İmparatorluğu'nu ticaret tekeline olan arzusunu gevşetmeye itti.
Çin ve Japonya'da Portekiz
Ticareti kontrol etmeye dair bir başka Portekiz stratejisi, değerli baharatların kaynağını bulmaktı. Birçok baharat, Endonezya'daki Baharat Adaları'ndaki küçük bir ada grubundan geliyordu. Portekizliler kazançlı Çin ipek pazarına girmeye de hevesliydiler ve bu nedenle güney Çin'de Guangzhou yakınlarında Portekiz Makaosu kuruldu.
Benzer şekilde, Japonya'nın Kyushu Adası'nın kuzeybatı kıyısında 1571'de Portekiz Nagasaki kolonisi kuruldu. Böylece başta gümüş olmak üzere o Japonya'nın ticari mallarına erişim sağlandı. Ticari malla yüklü Portekiz gemileri artık Lizbon, Goa, Malacca, Makao ve en doğudaki koloni Nagazaki arasında düzenli olarak gidip geliyordu. Ancak Japon hükümeti 1639'da Hristiyanlığın yayılmasına tepki olarak tüm yabancıları Japon topraklarından kovdu ve Nagazaki böylece Portekizliler tarafından terk edildi.
Portekiz'in Brezilya'yı Fethi
Brezilya 1500 yılında Portekizliler tarafından 'keşfedildi' ve tüm kolonilerinin en önemlisi haline gelecekti. Brezilya, sert ağaçlar, elmaslar ve altın gibi doğal kaynaklar açısından zengindi. Bölgeye kaptanlıklar dağıtıldı ve 1532'de São Vicente ilk Portekiz yerleşimi oldu. Brezilya'nın ilk valisi 1549'da Portekizliler tarafından atandı.
Brezilya, dünyanın önde gelen şeker ve ardından tütün üreticisi oldu. Yalnızca 17. yüzyılın ilk çeyreğinde, 150.000 Afrikalı köle Atlantik üzerinden Güney Amerika'ya getirildi. Brezilya ileride eşit haklar istedi ve 1822'de bağımsız oldu. Köle ticaretini kaldırarak transatlantik köle ticaretini bitirdi. Brezilyalılar kralları olarak Portekiz kralı VI. João'nun oğlu I. Pedro'yu seçince iki ülke yakın ilişki içinde kalmıştır.
Güney Afrika
Angola bölgesi, 1571'den itibaren Portekizliler tarafından sömürgeleştirildi ve Afrika'daki ilk Avrupa kolonisi oldu. Önceleri Angola olarak bilinen Ndongo Krallığı (1500'de kuruldu) çöktü. Avrupalılar barutlu silahların avantajına sahipti ve böylece Portekiz'in ilk büyük Afrika fethi başladı. Önümüzdeki yüzyıllarda tüm Afrika'da gerçekleşecek olan şeyin bir başlangıcıydı.
16. yüzyılın sonlarında, yılda yaklaşık 10.000 köle Angola'dan doğrudan Brezilya'ya ve Amerika'nın başka yerlerine gönderilmek üzere taşınıyordu. Angola toplulukları Avrupalıların getirdiği çiçek hastalığı gibi hastalıklardan harap oldu.
Güney Afrika'nın diğer tarafında, Portekizliler başka bir büyük toprak kolonisi yaratmıştı: Mozambik (19. yüzyılda Portekiz Doğu Afrikası adı verildi). Mozambik umulduğu kadar altın zengini değildi ama fildişi ve köleler vardı. Portekiz İmparatorluğu daha sonra bölgeyi Mozambik Şirketi ve Niassa Şirketi gibi özel şirketlere vererek terk etti. Merkezi bir yönetimin olmaması ve İngilizlerin Güney Afrika'daki başarısı Portekiz'in birleşik Afrika kolonisi hayalini suya düşürdü.
Portekiz İmparatorluğu'nun Yıkılışı
Kolonilerdeki yerel yöneticilerden gelen sık tehditlerin yanı sıra, Portekizliler zamanla imparatorluklarına kıskançlıkla bakmaya başlayan diğer Avrupa deniz güçlerinin rekabetiyle karşı karşıya kaldı. Portekiz kalelerinin bakımsızlığı ve yardıma gelecek yerel nüfusun olmadığı kıyı şehirlerinin uzaklığı göz önüne alındığında durum doğaldı. İngiliz ve Fransız korsanlar, açık denizlerde yelken açan Portekiz ticaret gemilerini avlamaktan hoşlanıyordu.
Bir başka büyük tehdit ironik şekilde Portekizli bir kaşifti. Portekizli Ferdinand Macellan (1480-1521) 1519-22'de İspanya'nın hizmetindeydi ve Güney Amerika'nın güney ucunu dolaşarak Pasifik Okyanusu'ndan Doğu Asya'ya giden bir yol bulmuştu. Seferin sonunda dünyanın etrafını dolaştı ancak asıl önemli olan baharat ticaretine erişmişti. Diğer Avrupa ülkeleri Macellan'ın izinden gitti ve aniden Portekizlilerin Doğu'da ticaret tekeli olma umudu kalmadı.
Portekiz topraklarına yönelik en başarılı ve yaygın tehdit Hollandalılardan gelmiştir. Hollanda, diğer birçok koloniyle birlikte kuzey Brezilya'nın bazı bölgelerine saldırdı ve işgal etti. Büyüyen bir diğer tehdit İngiltere idi ve Arapların 1622'de Hürmüz'ü Portekiz İmparatorluğu'ndan geri almasına yardım ettiler. 18. yüzyılda Brezilya'daki Portekizliler İngiltere, Fransa ve Hollanda'nın üstün deniz güçlerine oldukça elverişli ticaret hakları vermek zorunda kaldı. 20. yüzyıla gelindiğinde, Portekiz kolonilerinin çoğu ya rakip güçlere ya da iç savaşa kapılmıştı. Kalanlardan Madeira ve Azorlar bugün Portekiz özerk bölgeleri olmuştur.
Portekiz sömürge imparatorluğu yerli halklara birçok felaket getirdi: Kölelik, savaş, ticaret ağlarının bozulması, geleneksel kültürel faaliyetlerin sona ermesi, ormansızlaşma ve hastalıklar bunlardan sadece birkaçı. Diğer sonuçlar, Portekiz dilinin ve Katolik dininin bugün dünyanın birçok yerinde konuşulmasıdır.
Portekizliler ayrıca dünyaya yeni flora ve faunalar yaydı. Bunlar bazen yerel ekosistemler üzerinde feci etkiler yarattı ancak aynı zamanda manyok, mısır ve şeker kamışı gibi ürünler daha önce hiç olmadıkları yerlere başarıyla yayıldı.
Oldukça sallantılı ve kopuk bir imparatorluk olsa da birkaç kıtayı içeren gerçek anlamda ilk küresel imparatorluğu böylece Portekizliler kurmuş oldu. Portekiz İmparatorluğu'nun dünyaya en büyük (ve en kötü) mirası diğer Avrupalı güçlerin emperyalizmin olanaklarını fark etmesi olmuştur. Avrupalılar sömürgeciliğin yalnızca ticaret için değil, aynı zamanda toprak, kaynak, ve nüfus kontrolü için önemini anladı.
Portekiz İmparatorluğu Hakkında Sık Sorulan Sorular
Portekiz İmparatorluğu'na Bağlı Ülkeler Hangileriydi?
Portekiz İmparatorluğu, Afrika kıyılarındaki Azor Adaları, Madeira, Cape Verde ve São Tomé ve Principe'yi; Hint alt kıtasındaki Cochin, Goa ve Colombo'yu; Doğu Asya'daki Macao ve Nagasaki'yi; Afrika'daki Mozambik ve Angola'yı ve Brezilya'yı kontrol ediyordu.
Portekiz ve İspanyol İmparatorluğu Arasındaki Farklar Nelerdi?
Portekiz ve İspanyol imparatorlukları farklıydı çünkü İspanyollar geniş toprakları fethederken Portekizliler sadece büyük ticaret limanlarını kontrol etmeyi tercih ediyordu.
Portekiz İmparatorluğu Neden Yıkıldı?
Portekiz İmparatorluğu yıkıldı çünkü dünya çapında büyük bir imparatorluğu kontrol etmek çok zordu ve Hollanda, İngiltere ve Fransa gibi kendi imparatorluklarını kurmak isteyen daha zengin ve daha güçlü diğer Avrupa devletlerinden çok fazla rekabet vardı.
Portekiz İmparatorluğu Ne ile Tanınırdı?
Portekiz, 16. yüzyılın başlarında üstün denizcilik becerileri sayesinde dünyanın o güne kadar gördüğü en büyük ticari ve denizcilik imparatorluğunu kurmayı başardı. Bu imparatorluk Güney Amerika'dan Uzak Doğu'ya, Afrika ve Hindistan kıyılarına kadar uzanıyordu.