Daha önce Rossby dalgaları hakkında bir şey duymadıysanız, bu dalgaların Dünya'nın iklimini sürekli olarak etkilediğini bilmelisiniz. National Oceanic and Atmospheric Administration Service'e (NOAA) göre bu dalgalar ilk olarak Carl-Gustaf Arvid Rossby tarafından görülmüş ve tanımlanmıştır. Rossby dalgaları, genellikle kıyı boyunca gözlemlediğimiz vurucu dalgalara kıyasla adeta bir buzul hızında hareket eder. Birçoğu okyanusta yüzlerce kilometre boyunca yayılır. Genel olarak Rossby dalgaları batıya doğru hareket ederek kutup havasını daha sıcak troposferik havadan ayırır.
Bir Rossby dalgasının iki bölümü vardır: Uzun dalga ve küçük dalga. Dikey veya yatay, uzun bir dalganın uzunluğu 6000 ila 13.000 kilometre arasında değişebilir. Uzun dalgaların içinde, yönleri her zaman çakışmasa da daha kısa dalgalar bulunur. National Weather Service'e (NWS) göre bunun nedeni, küçük dalgaların doğuya doğru gitme eğiliminde olması ve bu süreçte uzun dalgaların şeklini değiştirmesidir.
Rossby Dalgalarının Atmosfere Olan Etkisi
![Rossby Dalgalarının Önemi ve Hava Durumuyla İlişkisi 2 rossby dalgaları](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2022/10/rossby.jpeg)
Rossby dalgalarının bir dizi nedeni var. Rossby dalgalarının davranışı okyanusun derinliğinden, dalganın enleminden ve okyanusun sıcak ve soğuk katmanlarının kararsızlığından etkilenmektedir. Buna ek olarak, güneşin ısıtıcı etkisi nedeniyle, farklı biçimlerdeki kara kütleleri farklı sıcaklıklara maruz kalır. Rossby dalgaları sıcaklığın yanı sıra Dünya'nın atmosferi üzerinde de etkilidir ve atmosferik Rossby dalgaları oluşturur. Başka bir deyişle, ekvatora yakın hava ısınır ve kuzeye doğru hareket ederken, kutuplara yakın hava güneye doğru hareket eder ve yerküreyi geçerken ısınır. Jet akımının oluşumu kısmen bu düzensiz ama biraz da düzenli hareketten kaynaklanır.
Rossby dalgaları dağların ya da diğer yüksek yerlerin üzerinden ya da etrafından geçen hava akımından da kaynaklanabilir. Rüzgar, sürekli değişen bir ortamda dengeyi korumak için hız veya yön değiştirir. Yine de güneş ışığı ve sıcaklık olduğu sürece dengesizlikler devam edecektir.
Rossby Dalgalarının Hava Durumuyla Olan İlişkisi
Devasa boyutları nedeniyle Rossby dalgaları birçok kıtada iklimleri etkiliyor. Bilhassa kısa dalgalar hava durumunu etkilemektedir. NWS bu dalgaları "yağış dönemlerinin birincil uyarıcısı" olarak adlandırmaktadır çünkü dünya üzerinde hareket ettikçe etraflarında yağmur şeritleri oluşma eğilimindedir. Uzun dalgalar, yavaş ilerlemeleri nedeniyle hava durumunu yayma ve uzun sürdürme potansiyeline sahiptir. NOAA'ya göre, hava durumunu da etkileyerek deniz seviyelerini yükseltebilir ve bazı kıyı şeritlerini sellere karşı savunmasız hale getirebilirler. Örneğin, Pasifik Okyanusu'ndaki El Niño ve La Niña dalgalarının neden olduğu yüksek gelgitlerin dünyanın diğer bölgelerine ulaşması aylar hatta bir yıl sürebilir.
Environmental Research Letters, Rossby dalgaları durgun kaldığında "aşırı hava olaylarına" neden olabileceğini bildiriyor. Ayrıca Nature Climate Change'de yayımlanan bir makale, Rossby dalgalarının Kuzey Yarımküre'de sıcak hava dalgalarını ve selleri tetikleyebileceğini ima etmektedir.
Rossby Dalgaları Hakkında Sık Sorulanlar
Rossby dalgaları nedir?
Gezegensel dalgalar olarak da bilinen Rossby dalgaları, atmosfer ve Dünya'nın dönüşü arasındaki etkileşim nedeniyle Dünya atmosferinde oluşan büyük ölçekli atmosferik dalgalardır.
Rossby dalgalarını kim keşfetti?
Rossby dalgaları adını, 1930'larda bu dalgaları ilk kez tanımlayan ve inceleyen İsveç asıllı Amerikalı meteorolog Carl-Gustaf Rossby'den almıştır.
Rossby dalgaları nasıl oluşur?
Rossby dalgaları, atmosferdeki sıcaklık ve basınç gradyanları dengesiz hale geldiğinde oluşur ve havanın dalga benzeri bir modelde hareket etmesine neden olur. Dünya'nın dönüşü de bu dalgaların oluşumunda rol oynar.
Rossby dalgalarının önemi nedir?
Rossby dalgaları Dünya'nın ikliminde ve hava modellerinde önemli bir rol oynar. Büyük ölçekli hava sistemlerinin hareketini etkileyebilir ve sıcaklık ve yağış modellerinde değişikliklere neden olabilirler.
Rossby dalgalarının hava olaylarını nasıl etkilediğine dair örnekler nelerdir?
Rossby dalgaları, sıcak hava dalgaları, kuraklık ve sel gibi bir dizi önemli hava olayıyla ilişkilendirilmiştir. Örneğin, Kuzey Atlas Okyanusu üzerindeki kalıcı bir Rossby dalgası modeli, Amerika Birleşik Devletleri'nin batısındaki uzun süreli kuraklık koşullarıyla ilişkilendirilmiştir.