Kategoriler
Hayvanlar

Tazmanya canavarı

Birçokları Tazmanya canavarının sadece bir Looney Tunes çizgi film karakteri olduğunu düşünür. Bu alışılmadık memeli hayvan Avustralya’nın Tazmanya bölgesinde yaşıyor. Fareyi andırsa da aslında keselidir ve koala ve kangurularla aynı aileden gelir. Bir köpeğin boyutuna sahip olan Tazmanya canavarı siyah renklidir ve öfkeli doğasıyla bilinir. Dünyanın en büyük keseli etçil hayvanıdır; normalden büyük baş, boyun ve çene yapısı ile kalın bir kemiği kıralabilir, çelik teli koparabilirler. Tazmanya canavarı ilk kez 1807'de George Harris tarafından tanımlandı. Tesadüf ki "et seven" anlamına gelen Harris soyadının onuruna hayvanın bilimsel adında harrisii kullanıldı.

Tazmanya canavarı hakkında bilgiler

  • Bilimsel adı: Sarcophilus harrisii
  • Yaygın ismi: Tazmanya canavarı
  • Boyutu: 55-66 cm gövde; 25 cm kuyruk
  • Ağırlık: 6-8 kg
  • Ömrü: 5 yıl
  • Beslenme: Etçil
  • Habitat: Tazmanya, Avustralya
  • Popülasyon: 10.000
  • Koruma durumu: Tehlike Altında

Sadece %16'sı tümüyle siyah ve kalanları beyaz desenli olan Tazmanya canavarı geceleri yemek ararken ürkütücü hırıltılar çıkarmasıyla bilinir. Eğer bir grup Tazmanya canavarı bir leşi birlikte yemeye başlarsa tüyler ürpertici çığlıklar duyulmaya başlar. Tazmanya canavarları bize garip ve korkunç gelen davranışlara sahiptir ve bunların her birinin kendi aralarında farklı anlamları var:

  • Ağızlarını olabildiğine geniş açmaları—Tazmanya canavarının genişçe esnemesi ve ağzını açık bırakması tehditkar görünse de, aslında saldırganlıktan çok korku ve belirsizlik işaretidir.
  • Kötü koku—Tazmanya canavarı sakin ve rahatlamışken değil, stres altındayken bu kötü kokuyu yayar.
  • Şiddetli hırıltılar ve tiz çığlıklar—Bir leşin etrafında beslenirken birbirlerine baskınlık kurmak için bu sesleri kullanırlar.
  • Güçlü hapşırık—Bir kavganın eşiğindeyken hapşırırlar. Bu hareketleri blöftür ve hepsi ciddi yaralanmalara yol açabilecek kavgalardan kaçınmak içindir. Burun buruna gelindikten sonra hayvanlardan en az biri genelde geri çekilir. Ayrıca bu süreçte kulakları olabildiğine kızarır.

Bu hayvanlar mükemmel koku ve işitme duyularına sahipler. Bıyıkları ise karanlıkta yön bulmayı kolaylaştırır. Ancak gözlerinin çok iyi odaklamadığı düşünülüyor ve bu yüzden hızlı saldırganlara ve avlara karşı görece zayıflar. Her birinin kuyruğunun alt tarafında koku bezeleri vardır.

Tazmanya canavarının doğal ortamı

Tazmanya canavarı

Tazmanya canavarı bugün hala Avustralya’nın eyaleti Tazmanya’da yaşıyor. Okaliptus ormanları, ağaçlık alanlar, kıyılardaki çalılıklar ve tarım arazileri habitatlarıdır. Tazmanya canavarı gününü, taşların altında, mağaralarda, çalılıklarda, oyuklarda veya içi boş kütüklerde saklanarak geçirir.

Tazmanya canavarı yaklaşık 3000 yıl önce Avustralya topraklarından kayboldu. Tahminler arasında bunu dingoların ve insanların yaptığı var. Bugün her habitatta yaşıyorlar ancak kuru ormanlar favorileri.

Tıknaz gövdeleri ve geniş kafalarıyla, yürüdüklerinde yavaş ve garip görünürler. Ancak aslında Tazmanya’nın en etobur canlılarıdır. Tazmanya canavarları yuvalarını birbirlerine yakın kurar, böylece avlarına ulaşma şanslarını artırırlar.

Beslenmesi

Meraklı ve enerjik olan Tazmanya canavarı bir yemeğin peşinde yaklaşık 16 km gidebilir. Kokuya ve duymaya dair hassasiyetini avlanmada kullanır. Etobur ve keseli olan Tazmanya canavarı aslında leş yiyicidir ve karşısına çıkan her şeyi silip süpürebilir. Kuş gibi küçük memelileri dahi avlayabilirler. Güçlü ve keskin dişleri ve kuvvetli çenesi sayesinde kemikler dahil bir leşin neredeyse tamamını tüketirler.

Kanguruya kadar her şeyi avlayabilen bu hayvanlar leşlerin yanında genellikle vombat ve kurbağa ile beslenir. Bitki ve meyve de öğünleri arasında.

Doğaları gereği tek başlarına yaşadıkları halde leş yerken çoğu kez bir araya gelirler. Bu da hırıltıların ve ürkütücü çığlıkların duyulmaya başladığı yerdir. Tıka basa dolana kadar durmayan bu hayvan tek seferde aşırı yemek yer. Çöpçü sınıfına giren bu hayvanlar, ne kadar eski ve çürümüş olursa olsun yerde yatan her şeyi yiyerek doğal ortamlarına katkı da sağlarlar. Hayvanat bahçelerindeki Tazmanya canavarları çürümüş tavşan, fare ve balık ile besleniyor ve çiğnemeleri için inek kemiği veriliyor.

Tazmanya canavarının üremesi ve yavruları

tazmanya canavarı yavruları

Anne Tazmanya canavarı "imp" yani “küçük şeytan” denilen gelişmemiş, ufak ve çoğunlukla tüysüz pembe yavrular doğurur. Yaklaşık 4 ay boyunca bu yavruları kesesinde taşır. Şaşırtıcıdır ki tek seferde 50 tane doğabilir! Küçük şeytanlar iyi gelişmiş pençelerini kullanarak doğum kanalından annenin arkaya bakan kesesi arasındaki 7,5 cm mesafeyi aşarak mevcut dört meme için yarışırlar.

Sadece bu dört memeye ulaşabilen yavrular büyüme ve yaşama şansı elde eder. Bebekler yaklaşık 100 gün olmadan memeyi bırakmaz. Dolayısıyla anneleri nereye giderse, onunla seyahat ederler.

Keseden dışarı çıktıklarında tıpkı yavru koalalar gibi annelerinin sırtında gezer ya da o avlanırken mağarada beklerler. Neredeyse 6 aylık olduklarında sütten kesilir, 9. aya ulaştıklarında artık bağımsız hale gelirler.

Yavru Tazmanya canavarları yetişkin olanlardan daha atik olurlar ve ağaçlara tırmanırlar. İlk yıllarında hayatta kalmayı başarabilen bir Tazmanya canavarının ömrü ortalama 7-8 senedir.

Korunma durumu

tazmanya canavarı yavruları

Avustralya’da ortaya çıktıktan bir zaman sonra dingolarla (köpek türü) karşılaşan Tazmanya canavarları yavaş yavaş bölgelerini kaybetti. Ancak Avustralya’nın Tazmanya adasında dingolar yoktu ve burada hayata daha iyi tutundular. 18. yüzyılın sonlarına doğru Tazmanya’ya gelen Avrupalı yerleşimciler için Tazmanya canavarı ve Tazmanya kaplanı tam bir baş belasıydı. Özellikle yerleşimcilerin koyunlarını ve tavuklarını avladılar.

1830’lu yıllarda Tazmanya canavarı ve kaplanına avlanma ödülü konuldu. Böylece nesli tükenene kadar öldürüldüler. Tazmanya kaplanının nesli 1936’da tükendi. Bunun üzerine 1941 yılında Tazmanya canavarlarına yasal koruma getirildi ve popülasyonları arttı.

Covid-19 pandemisiyle boşalan Avustralya sokaklarında son zamanlarda Tazmanya kaplanı görüldüğüne dair birden fazla rapor ortaya çıktı. Bu da nesli tükendiği bilinen bir hayvanın neredeyse bir asır sonra yaşadığına dair ilk bulgu oldu.

Her yılın özellikle yaz aylarında annelerinden ayrılan genç Tazmanya canavarları kendi başlarına başarılı şekilde hayatta kalabilir. Bu durum popülasyonlarını artırdığından insanlar için hala zararlı hayvanlar sınıfındalar. Hatta birçok çiftçi mahsullerini yiyen bu kemirgenleri avlar. Ancak yaz aylarının dışında yavru Tazmanya canavarlarının sadece %40'ı hayatta kalabiliyor. Bunun nedeni yiyecek yarışıdır.

Tazmanya canavarına karşı tehditler

Tazmanya canavarlarına yönelik tehditler arasında evcil köpeklerin ve tilkilerin saldırıları, arabaların çarpması, yaşam alanı kaybı ve hastalıklar var. Tazmanya canavarının ekosistemindeki en büyük avcı onunla yiyecek yarışına giren Tazmanya kama kuyruklu kartalıdır (Aquila audax fleayi).

Bununla birlikte Tazmanya canavarlarının yeni bir sorunu daha var; hastalık. Sadece Tazmanya canavarında bulunan, nadir, bulaşıcı bir kanser türü olan yüz tümörü (DFTD) hastalığı son yıllarda birçok yetişkin hayvanın ölümüne sebep oldu. 1996’da tespit edilen bu hastalık, Tazmanya canavarlarının çiftleşme ya da beslenme anında birbirlerini ısırması sonucu bulaşıyor.

Hastalık 6 ila 12 ay içerisinde hayvanı öldürmekte ve bilinen bir tedavi yöntemi ya da aşısı yok. Ölüm, hayvanın yemek yeme kabiliyetini kaybetmesinden geliyor. Hayvan ayrıca çevredeki alev geciktirici kimyasallardan kaynaklanan bir kanserden daha ölüyor. Evcil hayvan olarak eğitilmeleri mümkün olsa da güçlü kokuları bunu zorlaştırır.

Yazar Berkay Alpkunt

Coğrafya ve astronomi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları canlı hayatı, bilim tarihi ve ülkeler olarak sıralanır. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarıyla ilgilidir.