Francisco Franco, 1910 yılında henüz 17 yaşındayken askeri sınıfının en alt sıralarında asteğmen olarak mezun oldu. Yirmi altı yıl sonra, İspanya İç Savaşı başladığında, Franco tümgeneraldi ve eski sınıf arkadaşlarının hepsinden daha rütbeliydi. Franco, İç Savaş sırasında gücünü pekiştirdi ve 36 yıl boyunca İspanya'nın devlet başkanı, hükümet başkanı, orduların generali ve İspanya'nın izin verilen tek siyasi partisinin ulusal şefi olarak kaldı. Franco'nun diktatörlüğü boyunca siyasi ve sosyal baskı devam etti, ancak Franco İspanya'nın ekonomisini kurtarmak için liberal ekonomi politikalarını benimsemek zorunda kaldı.
Francisco Franco'nun İlk Yılları
![Francisco Franco'nun Yükselişi ve İspanya İç Savaşı'nın Etkileri 2 Francisco-Franco-2-1](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2022/05/Francisco-Franco-2-1.jpg)
Francisco Franco Bahamonde 4 Aralık 1892'de, aralarında birçok amiralin de bulunduğu kesintisiz altı nesil İspanyol Donanması subayı yetiştirmiş bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Franco'nun babası donanmada koramiral rütbesine kadar yükseldi, ancak Franco on dört yaşındayken babası Francisco'nun ailesini terk etti ve başka bir kadınla evlendi. Franco bunun için babasını asla affetmedi. Franco annesinden "metanet, ılımlılık, kendini kontrol etme, sessiz bir tavır, aile dayanışması ve hem Katolikliğe hem de genel olarak geleneksel görüşlere saygı" özelliklerini miras aldı. Bununla birlikte, annesinin uysallığını ve teslimiyetini, tam dini hararetini, affetme kapasitesini veya insani sıcaklığını ve cömertliğini göstermedi. Sanki Franco babasından "soğukluk, sertlik ve acımasızlık" miras almış gibiydi. Babasının aksine Franco hayatı boyunca sadık bir eş ve aile babası olarak kaldı.
Francisco Franco babasını takip ederek İspanyol Donanması'na girmek istedi, ancak İspanyol-Amerikan Savaşı'nın (1898) sonuçlarından biri İspanya'nın donanmasının büyük kısmını ve kalan sömürgelerinin çoğunu kaybetmesiydi. 1906 ve 1913 yılları arasında İspanyol Deniz Harp Okulu yeni öğrenci kabul etmedi. Babasının hoşnutsuzluğuna rağmen Francisco İspanyol Ordusu'na katılmaya karar verdi. Franco 1907 yılında henüz 14 yaşındayken Toledo'daki Piyade Akademisi'ne girdi. Sınıfındaki en genç çocuklardan biri olan Franco, Temmuz 1910'da sınıfındaki 312 öğrenci arasında 251. olarak asteğmen rütbesiyle mezun oldu. İspanya İç Savaşı başladığında Franco tümgeneral rütbesindeydi ve kendisinden önce mezun olan arkadaşlarından hiçbiri yarbay rütbesinin ötesine geçememişti.
Franco'nun Rütbeler Arasındaki Yükselişi
![Francisco Franco'nun Yükselişi ve İspanya İç Savaşı'nın Etkileri 3 Franco yönetimindeki İspanya Bayrağı](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2023/12/Franco-yonetimindeki-Ispanya-Bayragi-.png)
İki yıl içinde, 19 yaşındayken, Franco üsteğmenliğe terfi etti. Franco 1913 yılında Fas'taki İspanyol Protektorası'ndaki Yerli Düzenli Kuvvetlere transfer edildi. 1916 yılında, artık 23 yaşında bir yüzbaşı olan Franco, İspanyol karakollarına yönelik Faslı Berberi saldırılarını durduran bir zafer olan El Biutz Muharebesi'nde karnından vuruldu. Franco'nun bu yaralanmadan sağ çıkması beklenmiyordu ama on yıllık savaşta aldığı tek yarayı başarıyla atlattı. Franco'ya binbaşı rütbesine terfi etmesi önerildi, ancak yaşının genç olması nedeniyle bu talebi reddedildi. Franco doğrudan Kral XIII. Alfonso'ya başvurdu ve o da kararı geri çevirdi. Franco Şubat 1917'de 24 yaşındayken binbaşılığa terfi etti. Bu onu İspanyol ordusundaki en genç binbaşı yaptı.
Franco 1917 ile 1920 yılları arasında İspanya'da görev yaptı. 1920'de İspanyol Yabancı Lejyonu kuruldu ve Franco Lejyon'un ikinci komutanı olarak Afrika'ya döndü. Franco 1923 yılında İspanyol Yabancı Lejyonu'nun komutanı oldu ve savaş alanındaki başarıları nedeniyle bir kez daha yarbaylığa terfi etti. İki yıl içinde önce albaylığa, ardından da tuğgeneralliğe terfi eden Franco, 1926'da 33 yaşında Avrupa'nın en genç generali oldu.
Franco 1928'de yeni kurulan Zaragoza Genel Askeri Akademisi'nin müdürlüğüne atandı, ancak 1931'de İspanya Savaş Bakanı Manuel Azaña'nın monarşinin devrilmesi ve İkinci İspanya Cumhuriyeti'nin kurulmasının ardından Haziran ayında akademiyi kapatmasıyla bu görevden alındı. Azaña'nın askeri reformları Franco'nun 1933 yılında tuğgeneraller listesinde birinci sıradan 24. sıraya düşmesine yol açtı. Daha sonra kendisine Balear Adaları'nın askeri komutanlığı verildi. Bu görev kendi rütbesinin üstünde olmasına rağmen Franco bu pozisyondan hoşnut değildi ve Azaña günlüğüne Franco'yu Madrid'den uzak tutmanın muhtemelen daha ihtiyatlı olacağını yazmıştı.
Asturya madencilerinin 1934'teki grevi sırasında Franco Tümgeneraldi ve İspanya Savaş Bakanı Diego Hidalgo'nun yardımcısıydı. Hidalgo Franco'yu madencilerin şiddetli isyanını bastırmakla görevlendirdi. Franco madencilerin isyanını "bir sınır savaşı ve cepheleri de sosyalizm, komünizm ve medeniyetin yerine barbarlığı koymak için ona saldıran her şey" olarak tanımladı. Franco 1935 yılında üç ay boyunca Afrika Ordusu'nun başkomutanlığını yaptı ve Mayıs 1935'te Genelkurmay Başkanı olarak atandı.
1936 Askeri Darbe Planları Güç Kazandı
Şubat 1936'da, siyasi olarak giderek parçalanan İspanya'da sol partilerin genel seçimleri kazanmasının ardından Franco'ya Kanarya Adaları'nın komutası verildi ve bu Franco'nun sürgün olarak gördüğü bir hareketti. Bu sırada İspanya bir askeri darbeye doğru yaklaşıyordu. 1936 genel seçimlerinden sonra, Temsilciler Meclisi'nin cumhuriyetçi ve komünizm karşıtı üyesi Jose Calvo Sotelo, yeni hükümete karşı bir askeri darbeyi savunmaya başladı. Calvo Sotelo ordu içinde planlanmış bir isyan olduğunu biliyordu, ancak komplonun bir parçası değildi ve bu nedenle ne zaman olacağından ya da olup olmayacağından emin değildi.
General Emilio Mola askeri darbeyi planlayanlar arasında baş tertipçi olarak ortaya çıktı. Mola, 5 Haziran 1936 tarihli bir memorandumda Portekiz modeli çizgisinde bir "cumhuriyetçi diktatörlük" planladı. Aynı ay içinde Franco, Tenerife'de bir askeri darbe başlatmayı tartışmak üzere gizli bir toplantıya çağrıldı. Franco, eski bir Genel Askeri Akademi müdürü olarak hala gördüğü saygı ve Asturya madencilerinin grevinin bastırılmasındaki rolü nedeniyle kilit bir oyuncu olarak seçildi. Franco 23 Haziran 1936'da Başbakan Santiago Casares'e bir mektup yazarak İspanyol Cumhuriyetçi ordusundaki hoşnutsuzluğu gidermeyi teklif etti. Casares mektuba cevap vermedi.
Planlamasına rağmen Mola askeri darbenin başarılı olacağından emin değildi. General Jorge Sanjurjo muhalif generallerin tanınmış lideriydi ama çeşitli askeri birimlere gizli talimatlar gönderen ve darbe sonrası hükümet planını ortaya atan kişi Mola'ydı. Birkaç gecikmeden sonra 18 Temmuz askeri darbe için seçilen tarih oldu. Temmuz ayında Franco'yu Tenerife'den Kuzey Afrika'ya taşımak üzere bir İngiliz uçağı kiralandı.
12 Temmuz'da sağcı bir siyasi partinin üyeleri Sosyalist bir polis memurunu öldürdü. Misilleme olarak ve İçişleri Bakanı'nın belirli Kongre üyelerini yasadışı olarak tutuklama izniyle Calvo Sotelo, 13 Temmuz'un erken saatlerinde evinden kaçırıldıktan sonra ensesinden vurularak infaz edildi. Hükümet suçluları yakalamak için harekete geçmedi ve suça ilişkin şeffaf bir soruşturma yürütülmedi. Siyasi olarak parçalanmış İspanya'da bile bir parlamento liderinin devlet polisi tarafından öldürülmesi olağandışıydı. İspanya'da iç huzursuzluk artarken, Calvo Sotelo'nun öldürülmesi askeri darbenin başlaması için bir katalizör görevi gördü. Darbenin 18 Temmuz'da başlaması planlanmıştı, ancak plan 17 Temmuz'da Fas'ta fark edildi, bu da Afrika Ordusu'nun ivedilikle ayaklandığı anlamına geliyordu.
Franco İspanya İç Savaşı Sırasında İktidarı Konsolide Ediyor
![Francisco Franco'nun Yükselişi ve İspanya İç Savaşı'nın Etkileri 4 Franco'nun Vichy Fransası'nda Adolf Hitler'in arkasında dururken çekilmiş fotoğrafı,](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2023/12/adolf-hitler-francisco-franco-1940-1024x952.jpg)
Francisco Franco 19 Haziran'da Afrika Ordusu'nun komutasını almak üzere Fas'a geldi. General Mola aynı gün isyanı ilan etti. Ertesi gün General Sanjurjo, Franco'yu Kanarya Adaları'ndan Kuzey Afrika'ya taşıyan uçakla Portekiz'den İspanya'ya uçacaktı. Uçağa bagajının fazla yüklendiği iddiaları Sanjurjo tarafından yalanlansa da uçak düştü ve pilot kurtulurken Sanjurjo kurtulamadı. Sanjurjo'nun ölümü askeri isyancıların komutasını İspanya'nın kuzeyindeki Mola ile güneyindeki Franco arasında etkili bir şekilde bölüştürdü.
Askeri darbe girişimi yaklaşık üç yıl sürecek olan İspanya İç Savaşı'na dönüşürken, Mola'nın liderliği bir şekilde gözden düşmüştü. Ayrıca Mola, yarı faşist Falange Española de las JONS ile değil, sağcı monarşist bir siyasi parti ile ittifak halindeydi. Dahası, Mola Almanya ile iyi bir ilişkiye sahip değildi.
Endülüs ve Aragon bölge komutanları daha önce General Miguel Primo de Rivera'nın (1923-1930) diktatörlüğüne karşı isyan etmiş, bu da onları bazı Milliyetçi çevrelerde itibarsız hale getirmişti. Orijinal Falange partisinin kurucusu ve lideri (ve aynı zamanda diktatör Primo de Rivera'nın oğlu) İspanya İç Savaşı'nın başlamasından önceki aylarda İkinci İspanya Cumhuriyeti yetkilileri tarafından tutuklanarak hapse atılmıştı. Jose Antonio Primo de Rivera, hapisten kurtulup partiye liderlik etmek üzere geri dönebileceği umuduyla Falange'ın liderliğine getirilmedi. (Her halükarda Jose Antonio Primo de Rivera Kasım 1936'da idam edildi).
21 Eylül 1936'da Franco, Milliyetçilerin ordusunun başkomutanı seçildi ve sadece Aragon komutanı bu atamaya karşı çıktı. Daha fazla tartışmanın ardından Franco Milliyetçilerin Devlet Başkanı olarak da seçildi. Franco, İspanya İç Savaşı öncesinde yaşanan siyasi entrikaların çoğundan uzak durmakla kalmamış, Temmuz ayında Adolf Hitler, Almanya'nın Milliyetçilere yapacağı tüm yardımın Franco'ya gitmesine karar vermişti. Diğer bazı Milliyetçi askeri liderlerin aksine Franco'nun çok az siyasi düşmanı vardı ve son zamanlarda hem Almanya hem de İtalya ile işbirliği yapmıştı. 1 Ekim 1936'da Franco kamuoyuna Milliyetçi orduların Generali ve aynı zamanda Devlet Başkanı olarak ilan edildi. Benito Mussolini'nin Il Duce'si ve Hitler'in Führer'inin İspanyol eşdeğeri olan İspanya Caudillo'su olarak da biliniyordu.
Nisan 1937'de Franco, Falange Española de las JONS siyasi partisini monarşist sağcı bir parti ile birleştirerek Falange Española Tradicionalista y de las JONS'u kurdu. Bu birleşmiş siyasi partiler, Franco 1939'da İspanya İç Savaşı'ndan galip çıktığında İspanya'daki tek yasal siyasi parti haline geldi. FET y de las JONS olarak bilinen bu yeni parti, 1975 yılında Franco'nun ölümüne kadar İspanya'daki tek yasal parti olarak kalacaktır.
Haziran 1937'de Mola bir uçak kazasında hayatını kaybetti. Sanjurjo, Mola ve diğerlerinin ölümü Franco'yu Milliyetçilerin önde gelen lideri olarak bıraktı.
31 Ocak 1938'de, İspanya İç Savaşı henüz bitmeden Franco ilk hükümetini kurdu ve kendisini İspanya'nın başbakanı ilan etti. Franco'nun İspanyol Milliyetçileri 1 Nisan 1939'da İspanya İç Savaşı'nda zafer ilan ettiklerinde, Franco İspanya'nın devlet başkanı, hükümet başkanı, Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanı ve ülkenin tek siyasi partisinin lideri olmuştu.
Birkaç yıl sonra, 1947'de İspanya'yı monarşiye dönüştüren Franco, bir hükümdar atamadı. Bunun yerine kendisini ömür boyu monarşinin fiili naibi olarak adlandırdı. Franco bir hükümdar gibi yüzbaşı üniforması giyiyor, El Pardo Sarayı'nda yaşıyor ve hitap tarzına "Tanrı'nın izniyle" ifadesini ekliyordu. Franco 1969'da "naipliğini" devralacak bir hükümdar atayacaktı, ancak Franco'nun Kasım 1975'teki ölümüne kadar gerçek bir hükümdar yoktu.
Franco İspanyası
![Francisco Franco'nun Yükselişi ve İspanya İç Savaşı'nın Etkileri 5 1959 tarihli, Dwight Eisenhower (solda) ve Francisco Franco (sağda) tarafından imzalanmış gazete, AbeBooks aracılığıyla](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2023/12/dwight-eisenhower-francisco-franco-1959-1024x756.jpg)
Teorik olarak, Francisco Franco İspanya İç Savaşı'ndan zaferle çıktığında, kendisinden önce veya sonra gelen tüm İspanyol liderlerden daha fazla güce sahipti. Madrid'in düşmesinin İspanya İç Savaşı'nın sona erdiğine işaret etmesinden sonraki ilk dört yıl boyunca neredeyse sadece kararnamelerle yönetti. "Kurallara uygun" bir parlamentoya sahipmiş gibi görünen Hitler ve Mussolini'nin aksine, Franco 1942 yılına kadar yetkileri son derece sınırlı bir parlamento bile toplamadı.
Tahminlere göre, Franco'nun Milliyetçi güçleri İspanya İç Savaşı sırasında ve İç Savaş'ın sona ermesinin hemen ardından gerçekleştirilen devlet infazlarında yaklaşık 420.000 İspanyol'u öldürmüştür. Tahminler 35,000 gibi düşük bir rakamdan savaş sona erdikten sonra idam edilen 200,000 İspanyol'a kadar değişmektedir. İspanya İç Savaşı'nın bir sonucu olarak tahminen 190.000 İspanyol İspanya'dan kalıcı olarak göç etti. (Göç edenlerin çoğu İspanya İç Savaşı'nın bitiminden sonraki aylarda geri döndü. Ocak ve Mart 1939 arasında yaklaşık 400.000 İspanyol mülteci Fransa'ya giriş yaptı, ancak Aralık ayına kadar Fransa'da sadece 140.000 kişi kaldı).
1950'lerin başında Francisco Franco'nun İspanya'sında şiddet azalmıştı, ancak hükümet dışı sendikalar ve tüm siyasi muhalifler her türlü yolla bastırılmaya ya da sıkı bir şekilde kontrol edilmeye devam etti. 1960'lar boyunca ve 1970'lerin başında üniversitelerdeki öğrenci isyanları şiddetle bastırıldı. Franco'nun geleneksel değerlerine uygun olarak, Katolik Kilisesi İspanya'nın resmi kilisesi olarak korundu ve İkinci İspanya Cumhuriyeti sırasında kaybettiği ayrıcalıkların çoğunu geri kazandı.
Ekonomik olarak, İspanya İç Savaşı İspanyol ekonomisini harap etmişti. Savaştan sonraki yıllarda Franco, İspanya ekonomisini kendi kendine yeterli hale getirmek amacıyla neredeyse tüm uluslararası ticareti kesen bir otarşi politikası başlattı. İflas tehdidi ve Amerika Birleşik Devletleri ile Uluslararası Para Fonu'nun birleşik baskısı Franco rejimini serbest piyasa ekonomisini benimsemeye sevk etti. Diğer tarafsız Avrupa ülkelerinin aksine İspanya, II. Dünya Savaşı sonrası Marshall Planı'nın dışında bırakıldı. 1953 yılında ABD Başkanı Dwight Eisenhower, Franco ile ticari ve askeri bir ittifaka girdi.
1950'lerin başında İspanya, İç Savaş öncesi endüstriyel üretim seviyelerine ulaşmıştı, ancak tarımsal üretim 1958'e kadar savaş öncesi seviyelere ulaşamayacaktı. Büyüme yavaştı ve 1950'lerin sonlarında daha liberal ekonomi politikaları uygulamaya konuldu. Bir durgunluğun ardından İspanyol ekonomisi 1959 yılında yükselişe geçti. "İspanyol mucizesi" olarak bilinen bu ekonomik patlama 1974 yılına kadar sürdü. İspanya 1959 ve 1973 yılları arasında Japonya'dan sonra dünyanın en hızlı büyüyen ikinci ekonomisi oldu.
Francisco Franco'nun Son Yılları
![Francisco Franco'nun Yükselişi ve İspanya İç Savaşı'nın Etkileri 6 Başbakan Carlos Arias Navarro ve Francisco Franco, Franco'nun geri dönüşü olmayan bir komaya girmesinden bir hafta önce, Ekim 1975'te Franco'nun evinde.](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2023/12/carlos-arias-navarro-francisco-franco-october-1975-1024x721.jpg)
1969 yılında Franco, naipliğini devralacak hükümdarı belirledi. Kral XIII. Alfonso'nun oğlu Juan açık bir adaydı, ancak Franco bir nesil atlamayı ve Juan'ın oğlu Juan Carlos'u seçmeyi tercih etti. Juan, parlamenter demokrasiyi yeniden tesis edecek anayasal bir monarşiden yanaydı. Franco, Juan Carlos'un ölümünden sonra diktatörlüğü sürdürme olasılığının daha yüksek olduğunu düşünüyordu. Franco yanıldı; Juan Carlos 1976'da reformist bir başbakan atadı ve siyasi partilerin yeniden canlanmasını ve siyasi mahkumlar için af çıkarılmasını teşvik etti. Juan Carlos ayrıca 1981'de İspanya'nın yeni doğmakta olan demokrasisini yıkma tehdidinde bulunan bir askeri darbe girişimini de engelledi.
Haziran 1973'te Franco başbakanlık görevini bıraktı ve yerine başbakan yardımcısını atadı. Başbakan Carrero Blanco altı ay sonra Bask ayrılıkçıları tarafından öldürüldü. Carrero Blanco'nun halefi 1974 başlarında Falanjistleri çok üzecek şekilde liberal reformlar sözü verdi. Franco'nun son yıllarında çeşitli siyasi gruplar Franco'nun ölümünden sonra ülkeyi yönetebilmek için birbirleriyle yarıştılar.
Temmuz 1974'te Franco çeşitli sağlık sorunları nedeniyle hastalandı ve geleceğin Kralı Juan Carlos bir buçuk ay boyunca devlet başkanlığı yaptı. Bir yıl sonra tekrar hastalanan Franco'nun rahatsızlıkları arasında Parkinson hastalığı da vardı. Franco'nun halka açık son konuşması 1 Ekim 1975'te yapıldı ve zayıf bir Francisco Franco kalabalığı "İspanya'ya karşı Masonik, Solcu ve Komünist bir komplo" olduğu konusunda uyardı.
30 Ekim'de Franco komaya girdi ve yaşam destek ünitesine bağlandı. Ailesi 20 Kasım 1975'te yaşam destek makinelerinin bağlantısını kesmeyi kabul etti. Franco'nun ölüm haberi kamuoyuna duyurulur duyurulmaz hükümet otuz günlük resmi ulusal yas ilan etti. Juan Carlos 22 Kasım'da Kral ilan edildi. Başbakan Carlos Arias Navarro Franco politikalarını sürdürmeye çalıştı ancak Kral Juan Carlos 1 Temmuz 1976'da onu istifaya zorladı. Arias Navarro'nun yerine siyasi reformları başlatmaya daha istekli olan yeni bir başbakan getirildi.
Birçok Avrupa hükümeti Franco'nun cenaze törenine üst düzey temsilci göndermeyi reddetti, ancak İngiltere bir temsilci gönderdi ve Monako Prensi III. Rainier de katıldı. Diğer katılımcılar arasında ABD Başkan Yardımcısı, Bolivya ve Şili diktatörleri ve Filipinler diktatörünün eşi Imelda Marcos da vardı. Franco, İspanya İç Savaşı'nın her iki tarafındaki kayıpları onurlandırmak amacıyla siyasi mahkumların zorla çalıştırılmasıyla inşa edilen bir anıt olan Şehitler Vadisi'ne defnedildi.
Mayıs 2017'de İspanya Temsilciler Meclisi, Franco'nun kalıntılarının mezardan çıkarılması için hükümete emir verilmesini öngören bir önergeyi onayladı. Ağustos 2018'de İspanya başbakanı, sadece İspanya İç Savaşı sırasında ölenlerin Şehitler Vadisi'ne gömülebileceğini belirten yasal değişiklikleri onayladı. Franco'nun ailesi mezarın açılmasına karşı çıktı, ancak ilk gömülme yerinin İspanyol hükümeti tarafından reddedilmesinin ardından Franco'nun ailesi ikinci bir yer belirtmeyi reddetti. İspanyol hükümeti Franco'nun mezardan çıkarılan kalıntılarını Madrid, El Pardo'daki Mingorrubio Mezarlığı'na gömmeyi tercih etti. Franco, eşinin ve aralarında başbakanlar Carrero Blanco ve Arias Navarro'nun da bulunduğu diğer Franco yanlısı yetkililerin gömüldüğü aynı mezarlıkta tekrar toprağa verildi.