İnsan bedeni ve zihni arasındaki bağlantıyı ilk araştıranlardan bazıları antik Yunanlılardır. Antik Yunanlılar mizaçtaki bireysel farklılıkları açıklamak için dört humor (sarı safra, kara safra, kan ve balgam) fikrini ortaya atmışlardır. Her insan bu dört humora (mizaca) da sahiptir, ancak bunlardan birinin fazlalığı veya eksikliğinden kaynaklanan dengesizlik, o kişiye benzersiz özelliklerini veren şeydir.
![Mutluluğun Nörokimyası 2 dört humor](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2019/01/four-humors-granger.jpg)
Balgam ve safra gibi humorlar kavramı yaklaşık 2.400 yıldır gözden düşmüş olsa da, beden ve zihin arasındaki bağlantı son zamanlarda odak noktası haline gelmiştir. Yirmi birinci yüzyılda nörobilim, diğer tüm duygular gibi neşenin de dış uyaranlar tarafından tetiklenen beyindeki elektrokimyasal süreçlerin bir sonucu olduğunu ortaya koymaktadır.
Nicolaus Copernicus, Charles Darwin, Sigmund Freud'un keşifleri ve DNA'nın keşfi, insan doğası hakkındaki bilgilerimizde ilk dört devrimin temelini atmıştır; beşinci devrim ise nörobilim devrimidir. Francis Crick'in "şaşırtıcı hipotezi", yani "siz, sevinçleriniz ve üzüntüleriniz, anılarınız ve hırslarınız, kişisel kimlik ve özgür irade duygunuz aslında sinir hücreleri ve ilişkili nöronlardan oluşan geniş bir topluluğun davranışından başka bir şey değilsiniz", bu beşinci devrimin merkezinde yer almaktadır.
Sıçanların ve daha sonra insanların beyinlerinde bir ödül sisteminin keşfedilmesi, 1960'larda bu teoriye destek sağlamıştır. Beyin uyarıldığında, iyi hissettiren nörotransmitterlerin üretimiyle bağlantılı bir dizi bölgeyi harekete geçirerek tepki verir. Nucleus accumbens sistemin merkezi olarak görev yapar. Genellikle neşe ile ilişkilendirilen iki duygu olan kahkaha ve neşe, beynin bu bölgesi tarafından kontrol edilir.
Serebral korteksten gelen sinyallere yanıt olarak ventral tegmental alan (VTA), haz deneyimleri için bir tür yakıt görevi gören nucleus accumbens'e bilgi gönderir. Zevk duygularıyla bağlantılı bir nörotransmitter olan dopamin, ventral tegmental alandan (VTA) büyük miktarlarda salınır ve beyin ve sinir sistemi boyunca dağılır.
Beyindeki ödül sistemi, ödül merkezinin işlevinin yanı sıra mutluluğun temeline de ışık tutan başka bölgeler olmadıkça eksik kalacaktır. Prefrontal korteks de bir ödül tepkisi sırasında aktive olur; bu kişinin dikkatini yönlendirmeye yardımcı olur ve sonunda kişiyi ödülü kazandıran aktiviteyi tekrarlamaya hazırlar.
Beyin bazı deneyimleri ödüllendirici olarak yorumlar; örneğin en sevdiğimiz yiyecekleri yediğimizde, sevdiğimiz birinden rahatlatıcı bir ilgi gördüğümüzde ya da günlük hayatımızda küçük ama anlamlı bir başarıyı elde ettiğimizde. Bu nedenle, evrim teorisine göre uyarım bir şekilde, en azından prensipte faydalıdır. Gerçekte, beynimiz bizi ödüle neden olan eylemi tekrarlamak üzere eğitir. Sonuç olarak, neşe gibi olumlu duygular sadece hayatta kalma mekanizmalarıdır.
Dopamin gibi kimyasalların esenlik duygularımıza nasıl katkıda bulunduğu tam olarak bilinmemektedir. Bilimin gösterdiği tek şey, dopaminin iyi hissetmekle bağlantılı olduğudur. Nörotransmitterin bloke edildiği veya azaltıldığı testler genellikle daha az keyif alma veya yemek yeme gibi zevk arama davranışlarıyla sonuçlanmıştır. Dopamin seviyelerinin, haz almayı beklediğimiz zamanlarda yükseldiği ve bunun da haz veren eylemlerde bulunma kapasitemizi güçlendirdiği gösterilmiştir.
Yine de mutlu olmak, sadece zevk almaktan daha fazlasını gerektirir. Durum bu kadar basit değildir. Progesteron, oksitosin ve testosteron gibi farklı hormonlar, araştırmalarda mutluluğa, refah ve sosyal bağlantı duygularını teşvik etmek gibi başka şekillerde katkıda bulunmakla ilişkilendirilmiştir.
Mutluluğun Kimyası Hakkında Sık Sorulanlar
Mutluluk nedir ve nörokimya ile nasıl ilişkilidir?
Mutluluk, neşe, memnuniyet ve tatmin duygularıyla karakterize edilen olumlu bir duygusal durumdur. Nörokimya, mutluluk gibi duygular da dahil olmak üzere davranış ve zihinsel süreçlerin altında yatan beyindeki kimyasal süreçleri ifade eder. Dopamin ve serotonin gibi bazı kimyasalların salınımı mutluluk duygularıyla ilişkilidir.
Dopaminin mutluluktaki rolü nedir?
Dopamin, beynin ödül sisteminde kilit rol oynayan bir nörotransmitterdir. Yemek, seks veya sosyal etkileşim gibi zevkli veya ödüllendirici uyaranlarla karşılaştığımızda salgılanır. Dopamin aynı zamanda motivasyon, öğrenme ve dikkat ile de ilişkilidir ve bunların hepsi mutluluğa ulaşmada önemli faktörlerdir.
Serotonin mutluluğu nasıl etkiler?
Serotonin, ruh halinin düzenlenmesinde ve duygusal esenlikte rol oynayan bir başka nörotransmitterdir. Düşük serotonin seviyeleri depresyon ve anksiyete ile ilişkilendirilirken, yüksek seviyeler mutluluk ve memnuniyet duyguları ile ilişkilendirilir. Serotonin uyku, iştah ve ağrı algısı da dahil olmak üzere birçok fizyolojik süreçte rol oynar.
Mutlulukla ilgili diğer nörokimyasallar nelerdir?
Mutlulukla ilgili diğer nörokimyasallar arasında fiziksel aktivite sırasında salınan ve öfori ve ağrı giderme duygularına katkıda bulunan endorfinler bulunur. Bazen "aşk hormonu" olarak da adlandırılan oksitosin, bağlanma, güven ve sosyal bağlantı duygularıyla ilişkilidir.
Nörokimya yoluyla mutluluğumuzu nasıl artırabiliriz?
Nörokimya yoluyla mutluluğu artırmanın çeşitli yolları vardır:
-Endorfin salgılamak için fiziksel aktivitede bulunmak
-Sosyal etkileşim veya müzik dinlemek gibi dopamin salgılayan zevkli faaliyetlerde bulunmak
-Serotonin seviyelerini artırmak için olumlu düşünme pratiği yapmak
-Oksitosin seviyelerini artırmak için nezaket ve sosyal bağlantı eylemlerinde bulunmak
Nörokimyasal dengesizlikler ruh sağlığı bozukluklarına yol açabilir mi?
Evet, dopamin ve serotonin gibi nörokimyasallardaki dengesizlikler depresyon, anksiyete ve bağımlılık dahil olmak üzere çeşitli ruh sağlığı bozukluklarıyla ilişkilendirilmiştir. Araştırmalar, bu nörokimyasalları hedef alan ilaçların bu bozuklukların tedavisinde etkili olabileceğini göstermiştir.
Ruh sağlığını iyileştirmek için nörokimyayı manipüle edebilir miyiz?
Evet, belirli nörokimyasalları hedef alan ilaçlar ruh sağlığı bozukluklarının tedavisinde etkili olabilir. Ancak egzersiz, diyet ve sosyal ilişkiler gibi yaşam tarzı faktörleri de nörokimya ve ruh sağlığı üzerinde önemli bir etkiye sahip olabilir. Bu nedenle, hem ilaçları hem de yaşam tarzı değişikliklerini içeren bütünsel bir yaklaşım ruh sağlığını iyileştirmede en etkili yöntem olabilir.
Kaynaklar:
- Cardoso, Silvia Helena. "Hardwired for happiness." The DANA Foundation.
- Dubuc, Bruno. "The pleasure centres." McGill University.
- Fish Eaters. "The four temperaments."
- Ramachandran, V.S. "Mirror neurons and the brain in the vat." Edge.
- Wilson, Eric G. "Against Happiness." Macmillan. 2009.