Tarihin en önemli anlarından biri, Yarmuk olarak da bilinen Yermük Muharebesi (MS 636) sırasında meydana gelmiştir. Çatışmanın başlangıcında Roma İmparatorluğu, uzun süredir düşmanı olan Pers İmparatorluğu'nu onlarca yıl süren kanlı bir savaşta mağlup etmiş ve Yakın Doğu'da hakim güç haline gelmişti. Ancak felaketle sonuçlanan Yermük Muharebesi'nin ardından kaçmak zorunda kalanlar Romalılar oldu. Sadece altı gün içinde Herakleios'un mutlu sonu trajik bir sona dönüştü.
Bizanslılar gibi Romalılar da Sasanilerle aynı kaderi paylaşmaktan kaçındı. Ancak takip eden yıllar ve on yıllar içinde Roma İmparatorluğu, Suriye ve Mısır da dahil olmak üzere Doğu eyaletlerini amansız İslam birliklerine tamamen kaptırdı. Avrasya'nın dini ve siyasi manzarasını sonsuza dek değiştiren Yermük'teki belirleyici savaş, tarihin akışını da değiştirdi.
Yıkıcı Roma-Pers Savaşı Yermük Muharebesi'ne yol açtı
![Yermük Muharebesi'nin Önemi 2 Yarmuk Muharebesi](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2022/12/Hayton_BNF886_9v-1024x544.jpg)
Yermük Muharebesi Araplar için kesin bir zaferdi, ancak Pers ve Roma İmparatorluğu ölümüne savaşmasaydı muhtemelen bu savaş gerçekleşmeyecekti. Romalılar ve Sasaniler arasında onlarca yıl süren ve "Antik Çağın Son Büyük Savaşı" olarak bilinen savaş Yakın Doğu'yu yerle bir etti. Her iki imparatorluğun da ekonomileri ve askeri yetenekleri mahvoldu ve savunmaları zayıfladı. Bu, mümkün olan en kötü zamanda gerçekleşti ve onları sürpriz bir düşman olan Arapların saldırısına açık bıraktı.
Araplar yeni ve tehlikeli bir tehditti
Romalı komutan başlangıçta Arapların akınlarını önemsemedi çünkü onları küçük bir rahatsızlıktan başka bir şey olarak görmüyordu. Ancak MS 633'ün sonlarında, Firaz'da Roma ve Pers ordularının kaybıyla birlikte Romalılar ve Persler sert bir uyanış yaşadı. Tizpon ya da Ktesifon ve Konstantinopolis, yeni yaratılan İslam dininden ilham alan daha zorlu bir düşmanla karşı karşıya olduklarını fark ettiler.
Roma Suriye'sinin büyük saldırısı endişelerini daha da artırdı. 634 yılında Roma kontrolündeki Suriye'ye yapılan büyük bir saldırının ardından en büyük korkuları gerçek oldu. Doğu'da önemli bir Roma kalesi olan Şam, çoğunlukla atlı hafif kuvvetlere (süvari ve develer dahil) dayanan ve imparatorluk surlarını aşıp şehri ele geçirebilen düşman tarafından alındı. İmparator Herakleios alarma geçtikten sonra harekete geçmek zorunda hissetti.
Romalılar büyük bir ordu topladı
![Yermük Muharebesi'nin Önemi 3 861px Mohammad adeel day 0](https://evrenatlasi.com/wp-content/uploads/2022/12/861px-Mohammad_adeel-day-0.jpg)
MS 636 baharında İmparator Herakleios 150.000 kişilik çok etnikli büyük bir ordu topladı. Sadece 15.000 ila 40.000 Arap'tan oluşan bir birlik, şimdiye kadar yaratılmış en güçlü imparatorluk ordusuyla karşı karşıya geldi. Ancak ordunun devasa büyüklüğü ve çeşitliliğinin getirdiği çeşitli zorluklar vardı. Öncelikle, bu devasa gücü savaşa sokmak için çok sayıda lidere ihtiyaç vardı. İkinci olarak, orduyu uzun süre ayakta tutmaya yetecek kadar erzak yoktu. Üçüncüsü, ordunun ve liderlerin çok etnikli yapısı nedeniyle altta yatan etnik ve dini çatışmalar yüzeye çıkmaya zorlandı. Sonuç olarak koordinasyon ve hazırlıklar zarar görmüş, bu da felaketin şiddetini artırmıştır.
Herakleios Yermük'te hazır bulunmadı
Roma ordusunun önemli bir üyesi eksikti. İmparator Herakleios savaşa katılamayacağı için Antakya'da kaldı ve iki üst düzey generali Theodore ve Vahan'a tüm imparatorluk ordusunun kontrolünü verdi. İmparatorluk subayları kendi aralarında savaşarak büyük ordunun etkinliğini azaltırken, çok daha küçük olan Arap kuvvetleri Halid ibn el-Velid gibi mükemmel bir general tarafından yönetiliyordu ve çok daha açık bir komuta hattına sahipti.
Yermük Muharebesi Romalılar için büyük bir riskti
Büyük bir imparatorluk gücünün yolda olduğunu duyan Halid Şam'dan uzaklaştı. Alternatif olarak Müslüman askerleri, Ürdün ile Suriye arasında bugünkü sınırı oluşturan ve Ürdün'ün önemli bir kolu olan Yermük Nehri'nin güneyindeki geniş bir açık alanda topladı. Halid'in ordusunun yaklaşık dörtte birini oluşturan Arap hafif süvarileri bu geniş platoda başarılı oldu. Büyük imparatorluk ordusu da düz araziye sığabilirdi. Vahan tüm askerlerini Yermük'e göndererek, Herakleios'un kaçınmayı umduğu belirleyici bir savaşı göze aldı.
Cesur Müslüman kadınlar günü kurtardı
Roma imparatorluk generalleri, Sasanilerle istilayı koordine etme girişimlerinin başarısız olmasının ardından saldırıya geçmeye karar verdi. 15 Ağustos'ta Yermük'te çatışmalar başladı ve bir hafta boyunca devam etti. Romalılar birkaç erken zafer kazandılar ama düşmanlarına öldürücü darbeyi indiremediler. Ağır süvariler ikinci gün düşman merkezini yararak Arap saflarında korkuya yol açtı ve imparatorluk birliklerini zafere yaklaştırdı. Arap tarihçilerin bildirdiğine göre, savaşçıların sert eşleri Romalıları yenmek için kendi adamlarını bir araya getirdi.
Roma Ordusu Yermük'te yok edildi
Halid ibn el-Velid tüm çatışma boyunca süvarileriyle Romalılara önemli zararlar verdi. Dördüncü güne gelindiğinde çok az ilerleme kaydedildiği için Vahan ateşkes ilan etmeye karar verdi. Sonunda Arap komutanın beklediği an gelmişti. Halid, rakibinin uzun süren çatışmalardan sonra cesaretinin kırıldığını ve yorgun düştüğünü bildiği için saldırıya geçilmesine hükmetti. Saldırıdan bir gece önce Müslüman atlılar platodaki tüm yolları kapatmış ve Yermük Nehri Köprüsü'nü ele geçirmişti.
Bu nedenle, Arap süvarileri Roma katafraktlarını yok ettiğinde kaçan piyadelerin gidecek hiçbir yeri yoktu. O andan itibaren tam bir katliam yaşandı. Çok sayıda insan nehirde ve platonun sarp yamaçlarında can verdi. Halid başarılı oldu ve imparatorluk ordusunu kendi tarafında sadece 4.000 ölümle yok etti.
Yermük Muharebesi Arap fethini başlattı
Yermük'teki felaketin ardından Doğu'daki Romalılar tamamen bunalmıştı. İmparator Herakleios, Suriye'ye son bir kez veda ederek Konstantinopolis'e doğru yola çıktı: "Elveda, Suriye'ye uzun bir elveda, benim güzel eyaletim. Sen artık bir kâfirsin. Barış seninle olsun ey Suriye, düşman için ne kadar güzel bir ülke olacaksın." Herakleios bölgenin savunmasının ne kadar yetersiz ve donanımsız olduğunu çok iyi biliyordu. İmparator bunun yerine kuvvetlerini Anadolu ve Mısır'da yoğunlaştırmak istiyordu. İmparatorluk orduları Arap saldırısını durdurmaya çalıştı ama sonunda yenildiler. Mısır ve Kuzey Afrika'dan Suriye ve Mezopotamya'ya kadar tüm doğu eyaletleri bir yüzyıldan biraz daha uzun bir süre içinde İslami güçler tarafından fethedildi.
Anadolu eyaleti bir süre daha Roma egemenliği altında kaldı. Bizans İmparatorluğu olarak da bilinen Roma İmparatorluğu, zorlu bir rakibe karşı amansız bir mücadele vererek ve sonunda eski rakibi Sasani İran'ının aksine daha küçük ama yine de güçlü bir Orta Çağ devletine dönüşerek varlığını sürdürecektir.