Kategoriler
Tarih & Kültür

Barut İmparatorlukları; Osmanlı, Safevîler ve Babürlüler

15. ve 16. yüzyıllarda, batı ve güney Asya'da bir bölgede üç büyük güç ortaya çıktı. Osmanlı, Safevîler ve Babür hanedanları, büyük ölçüde Çin menşeeli bir icat olan barut sayesinde Türkiye, İran ve Hindistan üzerinde geniş bir kontrol sağladı.

"Barut İmparatorlukları"

Batı imparatorluklarının başarıları büyük ölçüde gelişmiş ateşli silahlara ve toplara bağlıydı. O nedenle bu üç devlete "Barut İmparatorlukları" deniyor. Bu tanım ABD'li tarihçiler Marshall G.S. Hodgson (1922-1968) ve Willian H. McNeill (1917-2016) tarafından yapıldı. Barut imparatorlukları, bölgelerindeki silah ve top üretimini tekelleştirmişti. Ancak, Hodgson-McNeill teorisi bugün bu imparatorlukların yükselişi için yeterli görülmüyor, ancak silah kullanmaları askeri taktiklerinin ayrılmaz bir parçasıydı.

Osmanlı İmparatorluğu (Türkiye)

Barut İmparatorluklarının en uzun ömürlü olanı Osmanlı İmparatorluğu,1299'da kuruldu, ancak 1402'de Timur'un (1336-1405) ordularına yeni düştü. Fakat büyük ölçüde tüfek sahibi olmaları sayesinde, Osmanlı kurmayları Timurluları kovarak 1414'te Türkiye üstündeki kontrolünü yeniden kurmayı başardılar.

İLGİLİ:  Barbaros Hayreddin Paşa | Hayatı, savaşları ve Osmanlı dönemi

Osmanlılar, 1399 ve 1402 yıllarında Konstantinopolis kuşatmaları sırasında I. Bayezid (1360-1403) döneminde topçularını kullandı. Osmanlı Yeniçeri kolorduları, dünyadaki en iyi eğitimli piyade gücü ve aynı zamanda üniforma giyen ilk silahlı birlik oldu. Topçular ve ateşli silahlar, Varna Savaşı'nda (1444) Haçlı kuvvetine karşı belirleyiciydi.

1514 yılındaki Çaldıran Muharebesi, Safevi süvarilerinin Osmanlı toplarına ve Yeniçeri tüfeklerine karşı yıkıcı bir etkiyle yok olmasıyla sonlandı. Yine de Osmanlı İmparatorluğu kısa sürede teknolojik yönünü kaybetse de, Birinci Dünya Savaşı'nın sonuna kadar hayatta kaldı (1914-1918).

1700 yılına gelindiğinde, Osmanlı İmparatorluğu Akdeniz kıyılarının dörtte üçüne yayılmış, Kızıldeniz'i, Karadeniz'in neredeyse tüm kıyılarını kontrol etmiş ve Hazar Denizi ve Basra Körfezi'nde önemli limanlara sahip bir güçtü. Toplam üç kıtaya yayılmıştı.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /1624–1631/ Hollanda Manhattan Adasını alıyor, William Harvey ve kan dolaşımı, I. Charles ile mutlak monarşi

Safevi İmparatorluğu (İran)

Safevi hanedanı, Timur imparatorluğunun çöküşünü izleyen güç boşluğunda Pers'in kontrolünü de ele geçirdi. Osmanlıların kontrolü çok hızlı bir şekilde yeniden kurdukları Türkiye'den farklı olarak Pers, Şah I. İsmail (1487-1524) ve Kızılbaş Türklerinin rakiplerini yenip, ülkeyi 1511 yılında yeniden bir araya getirmeden önce yaklaşık bir asır kaos içindeydi.

Safeviler, komşuları Osmanlılardan ateşli silahların ve topçuların önemini erkenden öğrendiler. Çaldıran Muharebesi'nden sonra Şah İsmail, silahşör, tofangchi birliği kurdu. 1598'de ise topçu birliklerini kurdular. Özbek süvarilerine karşı Yeniçeri benzeri taktikler kullanarak 1528'de Özbeklerle başarılı bir şekilde savaştılar.

Safevi tarihi, Şii Müslüman Safevi Persleri ile Sünni Osmanlı Türkleri arasındaki çatışmalar ve savaşlarla doludur. Safeviler çok daha erken dönemlerde iyi silahlanmış Osmanlılar karşısında daima dezavantajlıydı, ancak kısa süre sonra silah boşluğunu kapattılar. Safevi İmparatorluğu 1736'ya kadar sürdü.

İLGİLİ:  Salamis Deniz Savaşı | Perslerin yenilgisi ve Eski Yunan'da demokrasi

Babür İmparatorluğu (Hindistan)

Üçüncü barut imparatorluğu olan Hindistan'ın Babür İmparatorluğu, belki de günümüzün en etkileyici modern silah örneğini sunuyor. İmparatorluğu kuran Babür (1483–1530), 1526'da Birinci Panipat Muharebesi'nde Delhi Sultanlığı'nın son sultanı İbrahim Lodi'yi (1459–1526) yendi. Babür, kendisine danışmanlık yapan komutanı Ustad Ali Quli'nin uzmanlıklarından yararlanıyordu. Çünkü Ali Quli orduyu Osmanlı tekniklerinden yola çıkarak yönetiyordu. Babür'ün büyüleyici Orta Asya ordusu, geleneksel süvari taktiklerini ve yeni ateşli toplarını aynı anda kullandı; top ateşi, Sultan Lodi'nin savaşan fillerini korkuttu ve bu da fillerini kaçmak için acele ederek kendi ordularını çiğnemesine neden oldu. Bu zaferden sonra, herhangi bir kuvvetin Babür'ü bir meydan savaşına sokması pek mümkün değildi.

Babür Hanedanlığı, Britanya Hindistanı'nın son imparatoru devirip sürgün ettiği 1857'ye kadar ayakta kalabildi.

Yazar Berkay Alpkunt

Coğrafya ve astronomi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları canlı hayatı, bilim tarihi ve ülkeler olarak sıralanır. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarıyla ilgilidir.