Termopylae Muharebesi: 300 Spartalı Perslere Karşı

Termopylae Muharebesi, M.Ö. 480 yılında Sparta Kralı I. Leonidas liderliğindeki Yunan şehir devletleri ile Kral I. Xerxes liderliğindeki Pers İmparatorluğu arasında Orta Yunanistan'daki Termopylae'nin dar kıyı geçidinde gerçekleşen ünlü bir antik muharebedir.

pers ölümsüzler

MÖ 480 yılında gerçekleşen antik tarihin en ünlü çatışmalarından birinde, birleşik Yunan şehirleri Pers İmparatorluğu'na karşı savaştı. Pers ordusunda yaklaşık 70.000 kişi vardı, dolayısıyla sayıları çok daha fazlaydı. Amaçları Yunanistan'ı fethetmekti, ancak Sparta Kralı Leonidas ve 300 cesur savaşçısı Termopylae (Thermopylae) geçidinde (Delphi'nin hemen kuzeyinde küçük bir alan) yollarına çıktı ve Yunan müttefiklerine savaşa hazırlanmaları için zaman verdi. Termopylae savaşının sonucu, Pers-Yunan Savaşları'nın (MÖ 499-449) sonuçlanmasında önemli etkilere sahip olacaktır.

Savaş esas olarak, olayları anlatan antik Yunan tarihçi Herodot tarafından belgelenmiştir. Bununla birlikte, Herodot'un yazılarının, olayların gerçekleşmesinden yıllar sonra yazıldığı için bazı süslemeler ve yanlışlıklar içerebileceğini belirtmek önemlidir.

Termopylae Muharebesi'nin Nedenleri

Pers-Yunan Savaşları sırasında Yunan dünyasını gösteren harita (yaklaşık MÖ 500-479).
Pers-Yunan Savaşları sırasında Yunan dünyasını gösteren harita (yaklaşık MÖ 500-479). Görsel: Wikimedia.

MÖ 499-494'te Yunan şehirleri Eretria ve Atina, İyonya'da Pers İmparatorluğu'na karşı bir ayaklanma başlatarak İmparator Darius'un öfkesini tetikledi. Bunu takip eden Pers-Yunan Savaşları'nda Yunanlılar Ahameniş Pers İmparatorluğu'na karşı savaştı. Pers İmparatorluğu Birinci Pers-Yunan Savaşı'nı Yunan şehirlerini ayaklanmalarından dolayı bastırmak amacıyla gerçekleştirmiştir.

Sonuç olarak Atina galip geldi. Ancak Darius, antik Yunanistan'ın bir bölümünü fethederek krallığını genişletmeyi başardı. MÖ 492'den itibaren, Mardonius'un başında olduğu bir seferle Yunanistan yakınlarındaki birçok bölgeyi fethetti. Darius, hakimiyetini kanıtlamak için Yunanistan'daki birçok kente su ve toprak için ödeme yaptırdı.

Darius, saltanatı boyunca özellikle Kiklad Adaları'na yaptığı seferlerin ve istilaların sıklığını artırdı. Bu arada Yunan şehirleri savaşa hazırlanmaktadır ve bir donanma inşa etmeye karar vermişlerdir. Bunun için Atinalı general Themistokles'in taktiğiyle hareket etmişlerdir. Termopylae'ye ulaşmak için ülkenin iki güney bölgesi olan Yunan Trakyası ve Yunan Makedonyası'ndan geçmek gerekiyordu.

Darius daha da büyük bir güç oluşturmayı amaçlıyordu, ancak MÖ 486'da vefat etti ve büyük hedeflerini oğlu I. Xerxes (Serhas)'e bıraktı. I. Xerxes, bu İkinci Pers-Yunan Savaşı'nın başındaki kişiydi. MÖ 480 yazında gerçekleşecek olan bu ikinci bölümde, hem denize hem de dağlara yakınlığı nedeniyle darlığıyla dikkat çeken stratejik Termopylae Muharebesi yapılacaktır. Tarihçiler bu savaşın kesin tarihi konusunda hemfikir değiller, ancak muharebenin 20 Ağustos'ta ya da Eylül başında gerçekleşmiş olması mümkün.

Termopylae'de Kimler Savaştı?

Kral Xerxes'in rölyefi
Kral Xerxes'in rölyefi.

Themistokles, Termopylae'de Yunan şehir devletlerine I. Xerxes'in Ahameniş Pers İmparatorluğu'na karşı savaşta liderlik etmiştir. Pers Ordusu'nun askerlerinin kesin bir sayımı hiçbir zaman yapılmamış olsa da, uzmanlar artık bu sayının 70.000 ila 300.000 arasında olduğuna inanmaktadır. Bu sayı, 700'ü Lakedaemon ve 300'ü Spartalı olmak üzere tahminen 7.000 Yunan savaşçıdan çok daha fazladır.

Termopylae Muharebesi'nin başlamasından sonra, Yunan ordusunun büyük bir kısmı geri çekilmeyi tercih etti ve başlangıçtaki kuvvetin boyutunu ciddi şekilde azalttı. Sadece Kral I. Leonidas liderliğindeki ve ölümü göze alan yaklaşık üç bin Yunanlı savaşa katılmıştır (300 Spartalı, 700 Thespialı, 400 Thebalı ve binden az Helot ve bin Phocidialı). Aslında pek çok Yunan şehri bu çatışmada tarafsız bir tutum sergilemiştir.

Spartalı I. Leonidas'ı Termopylae'de Kim Öldürdü?

Leonidas Termopylae'de, Jacques-Louis David (1814) tarafından çizilmiştir.
Leonidas Termopylae'de, Jacques-Louis David (1814) tarafından çizilmiştir. Görsel:

Spartalılar, Sparta şehrinde yaşayan asil ve sert bir halktı. Cesur, tutumlu, ahlaki açıdan titiz ve ağırbaşlı olmalarıyla ün kazanmışlardı. Sparta Kralı I. Leonidas, Termopylae Muharebesi'nde Yunanlılara önderlik etmiş ve Perslere karşı büyük bir cesaret örneği sergilemişti. Kendisini Termopylae kanyonunun en dar bölümünde konumlandırarak, büyük bir sayısal dezavantaja rağmen çok sayıda başarılı Pers saldırısını savuşturmayı başardı.

I. Leonidas'a ne olduğunu kesin olarak bilmiyoruz, ancak Ephialtes onlara ihanet ettiğinde Pers ordusunun kendisini kuşattığını biliyoruz. Savaştan sonra Sparta kralının cesedi bulunarak Sparta'ya getirilmiş ve onuruna büyük bir mezar inşa edilmiştir. Buna ek olarak, ulusal kahramanın hayatını ve mirasını anmak için ülke çapında bir Leonidas festivali düzenlendi. Oğlu Pleistarchos, sonunda Sparta kralı olarak görevi devraldı.

Termopylae Muharebesi'ni Kim Kazandı?

Termopylae Muharebesi haritası.
Termopylae Muharebesi haritası. Görsel: Harita Birleşik Devletler Askeri Akademisi Tarih Bölümü'nün katkılarıyla hazırlanmıştır.

Sayıları yaklaşık 3.000 olan Yunanlılar, zaman kazanmak ve Yunan Birliği'nin bir savunma hazırlamasını sağlamak için etkili bir taktik kullandılar. Termopylae geçidinin en dar yerinde, birbirlerine yakın sütunlar halinde savaştılar ve kalkanları onları yaklaşan düşmandan korudu. Günlerce Yunanlılarla birlikte savaşan Ephialtes sonunda ihanet etti. Leonidas ve ordusu düşman kuvvetleri tarafından kuşatıldı.

Sparta kralının Yunan kuvvetlerinin çoğuna güvenli bir yere çekilmelerini emretmesi cesur bir hareketti ama Spartalıların da aynı şeyi yapmasını kesinlikle yasakladı. Artık tek müttefikleri Pers istilasına karşı savaşmak için kalan gönüllüler ve Spartalılardı. Sonunda Perslerin ciritleri ve okları hayatta kalan son kişileri de öldürdü.

Yunan Birliği yenilmiş ve Persler savaşı kazanmış olsa da, Spartalıların Termopylae'deki kahramanca eylemleri bugün hala hatırlanmaktadır. On binlerce kişilik Pers ordusuna karşı sadece birkaç yüz kişiyle savaşan Spartalılar, Persleri birkaç gün oyalayarak Yunan birliklerine karşı saldırı hazırlıkları için zaman kazandırmayı başarmışlardır. Bu nedenle Yunan birliğinin kaybı, bir tarafın Pers ordusunu zayıflatmasına ve diğer tarafın da kalan Yunan savaşçılarıyla zaman kazanmasına olanak tanıdığı için kısmi olarak görülmüştür. Pers-Yunan Savaşları'nın kaderi ve Yunan Birliği'nin nihai zaferi bu belirleyici savaşa kadar izlenebilir.

Termopylae Muharebesi'nden Sonra

salamis deniz muharebesi
Salamis Deniz Muharebesi

I. Xerxes ve ordusu, sadece kısmen başarılı olduğu Termopylae Muharebesi'nden sonra daha derinlere yürüdü. Persler MÖ 28 Eylül 480'de Atina'ya saldırdı ve yağmaladı. Perslerin zaferi zaman geçtikçe daha da netleşti ve Salamis Deniz Muharebesi'ne kadar sürdü. Bu sefer Pers donanması yok edildi ve ağır bir yenilgiye uğratıldı. Yunanistan, askerlerin strateji geliştirmeleri ve bir araya gelmeleri için gerekli koşulları sağlayarak zaferde kilit bir rol oynamıştır. Pers-Yunan Savaşları'nın sona ermesi ve Yunan bağımsızlığının başlangıcı bu zaferle olmuştur. Yunanlılar ve Persler 150 yıl daha birbirlerini vurmaya ve müttefik oluşturmaya devam ettiler.

Ancak Atinalılar Perslerden elde ettikleri ganimetleri kullanarak şehirlerini yeniden inşa etmeyi başarmışlardır. MÖ 478'de Attika-Delos Deniz Birliği'ni kurdular ve zafer kazandıklarının mesajını yaymaya başladılar. Pers tehdidiyle mücadele etmek isteyen kentler bir araya gelerek taarruzlarının ve seferlerinin çapını artırabilmiştir. Aynı zamanda Atina'nın öne çıkması, Sparta'nın aleyhine olacak şekilde, Attika-Delos Deniz Birliği tarafından desteklendi. Bu gerilimler sonunda Peloponez Savaşı (MÖ 431-404) olarak bilinen açık savaşa dönüştü. Atina liderliğindeki Delos Birliği ile Sparta liderliğindeki Peloponez Birliği karşı karşıya gelmiş ve savaş Peloponez Birliği'nin zaferiyle sonuçlanmıştır.

Kaynaklar: